

D3829

@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། མཱུ་ལ་མདྷྱ་མི་ཀབྲྀཏྟི་ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡ། བོད་སྐད་དུ། དབུ་མ་རྩ་བའི་འགྲེལ་པ་ག་ལས་འཇིགས་མེད། བམ་པོ་དང་པོ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །སློབ་དཔོན འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།གང་གིས་སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་དག་།འདི་ཡི་ཚུལ་གྱིས་རབ་སྤངས་པ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གསུང་བ་ཡི། །ཐུབ་དབང་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་། །འགག་པ་མེད་པ་སྐྱེ་མེད་པ། །ཆད་པ་མེད་ པ་རྟག་མེད་པ།།འོང་བ་མེད་པ་འགྲོ་མེད་པ། །ཐ་དད་དོན་མིན་དོན་གཅིག་མིན། །སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞི་ཞི་བསྟན་པ། །རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་སྨྲ་རྣམས་ཀྱི། །དམ་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གིས་གདུལ་བའི་སེམས་ཅན་དབང་ཕྱུག་དང་། སྐྱེས་བུ་དང་། གཉི་ ག་དང་།དུས་དང་། རང་བཞིན་དང་། ངེས་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་དང་། འགྱུར་བ་དང་། རྡུལ་ཕྲན་གྱི་རྒྱུས་ལོག་པར་ཞུགས་པ། རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་མི་མཐུན་པ་དང་། ཆད་པ་དང་། རྟག་པར་ལྟ་བ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་མཐོང་བ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དེ་དང་དེ་ལ་མངོན་པར་ ཞེན་པ་དེ་དང་དེ་དག་རྒྱུ་མེད་པ་དང་།རྒྱུ་མི་མཐུན་པ་དང་། ཆད་པ་དང་རྟག་པར་ལྟ་བ་དང་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དེ་དང་། དེ་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཤས་ཆེར་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ། བློ་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་ཟབ་མོ་བསྟན་ པའི་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་སྔར་སྨོས་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་འགག་པ་མེད་པ།སྐྱེ་བ་མེད་པ། ཆད་པ་མེད་པ། རྟག་པ་མེད་པ། འོང་བ་མེད་པ། འགྲོ་བ་མེད་པ། དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ། དོན་གཅིག་མ་ཡིན་པ་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་ཞི་བར་གྱུར་པ་བསྟན་པ་རྫོགས་པའི་ སངས་རྒྱས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་དམ་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་བསྟོད་པ་བརྗོད་པ་ཕྱག་འཚལ་བའི་བྱ་བ་ཉེ་བར་གདགས་པ་དང་ལྡན་པ་འདིས་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འགག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་ འབྱུང་བ་འདི་ལ་འགག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་ཡིན་ནོ། །རྟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་བོན་དང་མྱུ་གུའི་ཡུན་གྱི་དངོས་པོ་ བཞིན་ནོ།།འོང་བ་མེད་པ་འགྲོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །ཐ་དད་དོན་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འབྲས་སཱ་ལུའི་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ། །དོན་གཅིག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་བཞིན་ནོ། །ཚིག་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཅི་རིགས་པར་ཚིག་སྦྱར་བ་བརྗོད་ པར་བྱའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་འགོག་པར་བྱེད། འདིར་བཤད་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་འདི་ཐ་སྙད་ཀྱི་བདེན་པར་བསྟན་པ་ལ། དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་པ་དག་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བརྒྱད་པོ་དག་སྨོས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་པའི་སྒྲ་སྔར་སྨོས་། འདིར་བཤད་པ། འདི་ལྟར་རེ་ཞིག་སྐྱེ་བའི་སྒྲ་སྔར་བརྗོད་པར་ངེས་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་སྦྱར་བའི་དབང་གིས་འགག་པ་མེད་པའི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ སྔ་བ་ལ་འགལ་བ་མེད་དོ།

梵语：Mūlamadhyamikavṛtti Akutobhaya，藏语：根本中观论无畏注释。第一品。
顶礼三宝。顶礼文殊童子。顶礼圣者龙树上师。
谁以此理完全断除生与灭，宣说缘起的佛陀圣者，我向他顶礼。
谁宣说缘起无灭无生，无断无常，无来无去，非异非一，寂灭戏论，诸说法者中最殊胜的圆满佛陀，我向他顶礼。
所谓'谁'是指为了调伏那些被自在天、神我、二者、时间、自性、宿命、本性、变化、微尘等因素所误导的众生，为了遮遣无因、不当因、断见、常见等执著，为了证悟法身，为了遮遣各种我见，而对那些已经广泛修习、具有广大智慧、堪为甚深教法法器的众生，宣说上述缘起无灭、无生、无断、无常、无来、无去、非异、非一、一切戏论寂灭的教法的圆满佛陀——诸说法者中最殊胜者，向他顶礼。
这段赞颂如来并作礼拜的文字，宣说了胜义谛的含义。
其中'无灭'是说此缘起中没有灭，为什么呢？因为无生的缘故。'无生'是说因为无灭的缘故。'无断'是如种子与芽的关系。'无常'是如种子与芽的持续性。'无来无去'是如虚空。'非异'是如稻谷的果实。'非一'是如稻谷的种子。其余词语也应当按照相应的方式理解。
此处有人问：为什么要遮遣这八种相？
这里回答说：为了遮遣那些在世俗谛所说的缘起中，于胜义谛起执著的人们对灭等八种相的执著，所以说无灭等八种词。
此处有人问：那么为什么先说'无灭'的声音？
这里回答说：虽然确实应该先说'生'的声音，但是由于偈颂结构的缘故，先说'无灭'的声音也无过失。

།ཡང་ན་འགག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ལ་དངོས་པོར་མངོན་པར་ཞེན་པ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་སྤང་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། སེམས་འགགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ རམ།གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། སེམས་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་མ་ལགས་སོ། །བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་ དུ་སེམས།འགག་པའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་མི་འགྱུར་རོ། །བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། མ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ནམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མ་ལགས་སོ། ། བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། འགག་པའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། སེམས་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་འགག་པར་འགྱུར རམ།གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །བཀའ་སྩལ་པ། རབ་འབྱོར་འདི་ཇི་སྙམ་དུ་སེམས། ཆོས་རང་བཞིན་གྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ཅིང་འགགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འགག་པར་འགྱུར་རམ། གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་ཇི་སྐད་གསུངས་ པ་ལྟ་བུ་སྟེ།དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཉིད་ལས་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་འགག་པར་འགྱུར་བའི་རིམ་པ་ཐ་སྙད་གདགས་པར་མཛད་པ་དེའི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་པའི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་སྔར་སྨོས་སོ། །ཡང་ན་འགག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲའི་དོན་ནི་ཆད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ སྒྲའི་བར་དུ་གཅོད་པ་དང་འབྲེལ་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་པའི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་སྔར་སྨོས་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་ཆད་པ་མེད་པས་འགག་པ་མེད་དེ། འདི་ན་གང་ཆད་པར་འགྱུར་བ་དེ་འགོག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲའི་དོན་ནི་རྟག་པ་ མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲའི་བར་དུ་ཆོད་པ་དང་འབྲེལ་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་པའི་སྒྲའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་སྨོས་སོ།།གང་གི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་པས་ཆད་པ་མེད་དེ། འདི་ན་གང་འགག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཆད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆད་པ་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་ སྐྱེ་བ་མེད་པས་རྟག་པ་མེད་དེ།འདི་ན་གང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་རྟག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་མེད་དོ། །ད་ནི་གཞན་དུ་བརྟགས་ཏེ། འགག་པ་མེད་པ་ནི་འགགས་པ་དང་མ་འགགས་པ་དག་ལ་འགག་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ནི་འཕོ་བ་མེད་པར་མི་འཐད་པའི་ ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་སྔ་མའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་འགག་པ་མེད་པ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་གནས་སྐབས་ལ་འགག་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བརྟག་པ་གཞན་ཡང་འགག་པ་མེད་པ་ནི་ལུས་དང་མིང་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལ་ཡང་ལུས་དང་མིང་མི་འཐད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་། རྣམ་ གྲངས་གཞན་ཡང་འགག་པ་མེད་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།།སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་མི་འཐད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །བརྟག་པ་གཞན་ཡང་འགག་པ་མེད་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་ཆད་པ་མེད་པ་ནི་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་པ་མེད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

或者为了断除那些对'灭'这一名称执著为实有的人们的执著，如同在《般若波罗蜜多经》中所说：'须菩提，你怎么认为，已灭的心还会生起吗？'（须菩提）答道：'世尊，不会。'（佛）说道：'须菩提，你怎么认为，已生的心是有灭法性的吗？'（须菩提）答道：'世尊，不是有灭法性的。'（佛）说道：'须菩提，你怎么认为，有灭法性的是否会灭？'（须菩提）答道：'世尊，不会。'（佛）说道：'须菩提，你怎么认为，未生的是否有灭法性？'（须菩提）答道：'世尊，不是。'
（佛）说道：'须菩提，你怎么认为，有灭法性的是否会生？'（须菩提）答道：'世尊，不会。'（佛）说道：'须菩提，你怎么认为，心有灭法性的是否会灭？'（须菩提）答道：'世尊，不会。'（佛）说道：'须菩提，你怎么认为，法本性无自性且已灭的是否会灭？'（须菩提）答道：'世尊，不会。'
正如这般所说，因此，由于在《般若波罗蜜多》中对有灭法性的灭的次第安立名言，所以先说无灭的语言运用。或者'无灭'这一词的含义，因为显现为与'无断'这一词的间隔相关联，所以先说无灭的语言运用。因为无断故无灭，此处若有断则有灭，不是那样的缘故，所以无灭。
因为'无生'这一词的含义，显现为与'无常'这一词的间隔相关联，所以在'无灭'之后说'无生'。因为无灭故无断，此处若有灭则有断，不是那样的缘故，所以无断。因为无生故无常，此处若有生则有常，不是那样的缘故，所以无常。
现在从另一角度考察：无灭是因为已灭和未灭都不能成立灭。无生是因为无迁移故不能成立。其中前者的另一种解释是：无灭是因为除此之外的其他状态不能成立灭。另一种考察是：无灭是因为身与名不能成立。对于无生来说，也是因为身与名不能成立。
另一种解释是：无灭是因为自性存在不能成立。无生也是因为自性存在不能成立。另一种考察是：无灭是因为自性空。无生也是因为自性空。另一种解释是：无断是因为无灭。无常是因为无生。

།དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོང་བ་མེད་པ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགྲོ་བ་མེད་པ་ནི འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བརྟག་པ་གཞན་ཡང་སྐྱེ་བ་ནི་འགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་མེད་དོ། །བརྟག་པ་གཞན་ཡང་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གསུམ་ པས་ཀྱང་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་པས་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འོང་བ་མེད་དོ། །འོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མེད་དོ། །རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡང་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་གཞན་མ་ཡིན་པ་ དེའི་ཕྱིར་ཆད་པ་མེད་དོ།།འདི་ནི་བརྟག་པ་གཞན་ཏེ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་འབྱུང་བ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དོན་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་གཞན་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཏེ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་དེ།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་གཅིག་པ་ཡིན་པ་དང་། དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་འོང་བ་མེད་པ་དང་འགྲོ་བ་མེད་དོ། །འདི་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཏེ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་འགག་ པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཏེ། དེ་ལ་ཚིག་སྔ་མ་བཞི་པོ་འགག་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྟག་པ་མེད་པའི་མཐར་ཐུག་པ་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་རང་གི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་ རྣམ་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཕྱི་མ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གཞན་གྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་ཡིན་པས་དེ་དག་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གྲངས་ཅན་དག་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་གོ་ཞེས་ཀུན་ཏུ་བསྒྲུབས་པས་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དོན་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་པ་ དག་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཐ་དད་དོ་ཞེས་ཀུན་ཏུ་བསྒྲུབས་པས་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་གཉིས་ཀ་ཡང་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་བྱ་བ་རྣམ་པ་ཐ་དད་པ་དག་ཡོད་པར་མངོན་པར་ཞེན་པས་དེ་དག་འགྲོ་བ་དག་ཏུ་བསྡུས་ནས་དེ་དག་བཟློག་པའི་ཕྱིར་འོང་བ་མེད་པ་དང་འགྲོ་བ་མེད་པ་ བསྟན་ཏོ།།འདིར་སྨྲས་པ། དོན་མེད་ན་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་ཁྱད་པར་དག་པ་མིང་འབྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་གང་དག་ཡོད་ན་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་ཁྱད་པར་དག་འབྱུང་བར་བསམ་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། མིང་དང་མིང་ཅན་དག་རབ་ཏུ་གྲུབ་ན་ ནི་འགག་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་མིང་གི་ཁྱད་པར་དག་ཀྱང་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་གྲང་ན།དེ་དག་ནི་མི་འཐད་དོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདི་ལ་མིང་དང་མིང་ཅན་དག་གཅིག་པ་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་གྲང་ན། གཉིས་ཀ་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ མིང་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མིང་ཅན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་མིང་ཅན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟར་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ན་མེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ན་ཁ་ཚིག་པར་འགྱུར་བ་རིགས་ན་ཚིག་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡང་འདི་ན་སྒྲ་ལ་མཁས་པ་དག་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཀུན་ཏུ་ བསྒྲུབས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།

不是异义，因为无生的缘故。不是一义，因为无灭的缘故。无来，因为无生的缘故。无去，因为无灭的缘故。
另一观察，生是因为无灭的缘故，其余一切也如是无执著。另一观察，凡是依缘而生者，因为既非是彼亦非是他，所以以三种方式于彼不成立生，因此无生。
因此，因为无生故无来。因为无来故无去。另一方式，凡是依缘而生者，因为非是彼故无常，因为非是他故无断。
这是另一观察，凡是依缘而生者，因为非是彼故非一义，因为非是他故非异义。这是另一方式，凡是依缘而生者无自性，因为无自性故无生。
因为无生故，非一义亦非异义。正因为无生故无来无去。这是另一方式，凡是依缘而生者无自性，因为无自性故，不应以一切灭等名相差别而执著。
这是另一方式，其中前四句无灭等乃至无常的内容，多属于自宗，故已经解释。后面诸句属于他宗，当解释：数论师主张因果是一，为破除此故说非一义。
胜论师主张因果是异，为破除此故说非异义。彼二者皆执著诸法有差别作用，摄于去中，为破除彼故说无来无去。
此处有人说：若无义，灭等名相差别之名不应生起，因此若有灭等名相差别生起时所设想的诸法是存在的。此处回答：若名与所诠确实成立，则彼等灭等名相差别亦当成立，然而彼等不应理。
云何？于此，名与所诠是一性或异性而成立耶？二者皆不应理。为何？首先，若名即是所诠，如是则成一性，若如是一性，说'火'时应烧口，然而不烧。
复次，此处通晓声论者为分别作者与业而建立，因此彼二非一性。

།ཅི་སྟེ་མིང་ཡང་གཞན་ལ་མིང་ཅན་ཡང་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །མིང་ཅན་གྱི་མིང་ཡང་འཐད་པ་ཡིན་ན་མིང་ཅན་མེད་ན་དེ་གང་གི་མིང་ ཅན་མིང་མེད་པར་ཡང་མིང་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དེ།གང་གིས་དེ་ལ་མིང་དུ་བཏགས་པར་གྱུར་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་མིང་དང་མིང་ཅན་དེ་གཉིས་གཅིག་པ་ཉིད་དང་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་པར་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་འགག་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ གི་ཁྱད་པར་རྣམས་མི་འགྲུབ་བོ།། གཞན་ཡང་ལུང་གི་ཚད་མ་ལས་ཀྱང་མདོ་སྡེ་ལས། མིང་ནི་སྨིག་རྒྱུ་འདྲ་བ་སྟེ། གལ་ཏེ་སྨིག་རྒྱུ་འདྲ་བ་ཡིན་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ལ། གང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་དེ་ནི་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པའི་མིང་དུ་རྣམ་པར་ རྟོག་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་དེས་ཡང་དག་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་པས།དེའི་ཕྱིར་ལུང་གི་ཚད་མས་ཀྱང་མིང་དང་མིང་ཅན་དེ་གཉིས་སུ་མི་འགྲུབ་སྟེ། དེ་གཉིས་མ་གྲུབ་ན་འགག་པ་ལ་སྩོགས་པའི་མིང་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དག་མི་འགྲུབ་པོ། །འདིའི་ཕྱིར་ཡང་འགག་པ་ མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དངོས་པོ་རྣམས་འགག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཐོང་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐལ་པ་དང་པོ་པའི་འབྲས་སཱ་ལུ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་གང་དག་འགག་པ་དེ་དག་གལ་ཏེ་འགག་པར་གྱུར་ན་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ ན་འབྲས་སཱ་ལུ་ལ་སོགས་པ་དག་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།སྣང་བས་དེའི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ ཞེས་བྱ་བ་དེ་མཐོང་སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐལ་པ་དང་པོའི་འབྲས་སཱ་ལུ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་མེད་པ་ད་ལྟར་གྱི་འབྲས་སཱ་ལུ་ལ་སོགས་པ་འགའ་ཡང་མེད་དེ། གལ་ཏེ་དེ་དག་མེད་པར་ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཀྱི་འབྲས་སཱ་ལུ་ལ་སོགས་པ་དག་སྣང་བར་གྱུར་ན་ནི། སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བར་རིགས་པ་ ཞིག་ན།མི་སྣང་བས་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཆད་པ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ཆད་པ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ཆད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མཐོང་སྟེ། འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་ལས་འབྲས་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ ལ་སོགས་པ་དག་འབྱུང་བ་མཐོང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཆད་པ་ཡིན་ན་འབྱུང་བ་ཉིད་མི་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། འབྱུང་བ་དམིགས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆད་པ་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྟག་པ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། རྟག་པ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་ འཇིག་རྟེན་ན་དངོས་པོ་རྣམས་རྟག་པར་མི་འཐད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མཐོང་སྟེ།འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་མྱུ་གུའི་དུས་ན་མི་དམིགས་ཏེ། དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་མྱུ་གུའི་དུས་ན། ས་བོན་ལྡོག་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བསམ་པར་ བྱའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན། དེ་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། དོན་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ།

如果名称是一个而所指是另一个的话，那么这样就成为差别，这两者将成为无因，这是不可取的。名称所指的名称也是合理的，但如果没有所指，那么它是谁的名称？没有名称却称为所指是不合理的，因为是由于它被赋予名称，所以这两者也不是差别。
如此，因为名称和所指这两者既不能成立为一体也不能成立为差别，所以灭等名称的差别也不能成立。
而且从经典教证来看，经中说：'名称如同海市蜃楼，如果是如同海市蜃楼，就是颠倒，凡是颠倒的就不是真实的。凡是不真实的名称分别所分析的，不应称为真实'，因此，依据经典教证，名称和所指这两者也不能成立，这两者若不成立，则灭等名称的分别也不能成立。
由此因缘，灭也不合理。为什么呢？因为世间所见的缘故。如是，在世间见到诸事物无灭，比如，若劫初的稻谷等种类灭去，那么现在就不应该显现稻谷等，但是显现，因此无灭。
此处有人说：那么有生。此处回答：无生。为什么呢？因为世间所见的缘故。如是，在世间见到诸事物无生，比如，若劫初的稻谷等已不存在，现在的稻谷等也应不存在，如果它们不存在而现在显现稻谷等，那么说有生是合理的，但是不显现，因此无生。
此处有人说：有断。此处回答：无断。为什么呢？因为世间所见的缘故。如是，在世间见到诸事物无断，见到从稻谷种子生出稻谷苗等。如果是断，就不应该观察到生起，但是观察到生起，因此无断。
此处有人说：有常。此处回答：无常。为什么呢？因为世间所见的缘故。如是，在世间见到诸事物不合理为常，稻谷种子在苗时不可得，如此，因为在苗时种子消失，所以不是常。如同稻谷种子一样，应当思维一切事物。
此处有人说：如果这样的话，因此诸事物将成为一义。此处回答：不是一义。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དངོས་པོ་རྣམས་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མཐོང་སྟེ། འདི་ན་འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་མྱུ་གུ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ན། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་ཞེས་ཐ་དད་པར་རྗོད་པར་དེ་དག་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་དག་ཐ་དད་པར་རྗོད་པར་བྱེད་པས་དེའི་ཕྱིར་དོན་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མི འདོད་ན།དེས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་དོན་ཐ་དད་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དངོས་པོ་རྣམས་དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་མཐོང་སྟེ། འདི་ན་འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་དང་འབྲས་སཱ་ལུའི་ མྱུ་གུ་དང་།འབྲས་སཱ་ལུའི་འདབ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་དོན་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་ན། འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་དང་འབྲས་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་དང་། འབྲས་སཱ་ལུའི་འདབ་མ་ཞེས་ངེས་པ་ཁོ་ནར་འདི་ཇི་ལྟར་སྨྲ་བར་འགྱུར། ཀོ་དྲ་བའི་ས་བོན་དང་། ཀོ་དྲ་བའི་རྒྱུ་ གུ་དང་།ཀོ་དྲ་བའི་འདབ་མ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་བ་། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མི་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོང་བ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། འོང་བ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ ན་དངོས་པོ་རྣམས་གང་ནས་ཀྱང་འོང་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མཐོང་སྟེ།འདི་ན་འབྲས་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་གཤེད་ནས་འོངས་ན་། འབྲས་སཱ་ལུའི་ས་བོན་ལ་ངེས་པར་གནས་པར་མི་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་མྱུ་གུའི་ཡུལ་གཞན་གཤེད་ནས་འོངས་ཏེ། ས་བོན་ལ་ངེས་པར་གནས་པར་བྱེད་པར་བ་གྱུར་ན། ཤིང་ ལྗོན་པ་ལ་བྱ་གནས་པ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་བ་བཞིན་ན།དེ་ལྟར་མི་སྣང་བས། དེའི་ཕྱིར་འོང་བ་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འགྲོ་བ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། འགྲོ་བ་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ན་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དངོས་ པོ་རྣམས་འགྲོ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མཐོང་སྟེ།འདི་ན་འབྲས་སཱ་ལུའི་མྱུ་གུ་ས་བོན་ལ་འགྲོ་བ་མེད་པར་མཐོང་ངོ་། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ནི། རི་ལ་སྦྲུལ་བཞིན་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། མི་སྣང་བས་དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་འཇུག་པ་འདིས་ཀྱང་འགག་ པ་ལ་སོགས་པ་དག་མི་འཐད་དེ་བརྟག་པ་དང་པོའོ།། འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་གཞན་དུ་ན་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་མེད་པ་། འདིར་བཤད་པ། བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། །གཉིས་ལས་མ་ཡིན་རྒྱུ་མེད་མིན། །དངོས་པོ་གང་དག་གང་ན་ཡང་། །སྐྱེ་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། ། བདག་ལས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་བདག་ཉིད་ལས་མ་ཡིན་པའོ། །གཞན་ལས་མིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གཞན་གྱི་བདག་ཉིད་ལས་མ་ཡིན་པ་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་ལས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བདག་དང་གཞན་ལས་མ་ཡིན་པའོ། །རྒྱུ་མེད་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་མ་ཡིན པའོ།།དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཆོས་རྣམས་ཏེ་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་འདི་མུ་སྟེགས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་ཐུན་མོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །གང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་ངོ་། །གང་ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དུས་གང་ན་དང་ཡུལ་གང་ན་ཡང་ངོ་། །སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། སྐྱེས་པ་དང་། བྱུང་བ་དང་། མངོན་པར་གྲུབ་པའོ། །ནམ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི། ལན་འགའ་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡོད་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའོ།

为什么呢？因为在世间可见的缘故。如是在世间可见诸事物非是一义，譬如稻谷种子非是芽。若是一义，则种子与芽不应有差别之说，然而有差别之说，因此非是一义。
于此有人说：若不承认是一义，则诸事物应成异义。此处回答：非是异义。为什么呢？因为在世间可见的缘故。如是在世间可见诸事物非是异义，譬如可见稻谷种子、稻谷芽、稻谷叶等。若承认是异义，则稻谷种子、稻谷芽、稻谷叶为何一定如此说？为何不成为粟种子、粟芽、粟叶？由于不会如此，所以非是异义。
于此有人说：有来。此处回答：无来。为什么呢？因为在世间未见的缘故。如是在世间可见诸事物无有从何处而来，譬如稻谷芽若从他处而来，则不应定住于稻谷种子中。若芽从其他处而来定住于种子中，应如鸟栖于树上般显现，然而并非如此显现，因此无来。
于此有人说：有去。此处回答：无去。为什么呢？因为在世间可见的缘故。如是在世间可见诸事物无去，譬如可见稻谷芽无去于种子。若有去，应如蛇行于山上般显现，然而不显现，因此无去。如是此理趣亦不成立灭等，此为第一观察。
于此有人说：那么另外如何是无生？此处回答：非从自生亦非从他，非从二生亦非无因，任何事物于任何时，生起永远都不存在。
'非从自'即非从自体。'非从他'即非唯从他体。'非从二'即非从自他。'非无因'即非从无因。'事物'即诸法，以'事物'之词与一切外道共通。'任何'即任何事物。'于任何'即于任何时间与任何处所。'生起'即生、起、成就。'永远'之词义为任何时候。'不存在'即非有。

།གང་གི་ཕྱིར་རིམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་འགག་པ་མེད་པ ལ་སོགས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སེལ་བའི་ཚིག་རྣམས་སྨོས་སོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་རིམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་གང་དག་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་པར་དཔྱད་པ་དེའི་རིགས་པ་གང་གིས་ཇི་ལྟར་མི་འཐད་པར་ཤེས་པར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་ བཞིན་ནི།།རྐྱེན་ལ་སོགས་ལ་ཡོད་མ་ཡིན། །བདག་གི་དངོས་པོ་ཡོད་མིན་ན། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ། །རང་བཞིན་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། རང་གི་དངོས་པོ་ནི་རང་བཞིན་ཏེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ། རྐྱེན་ལ་སོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྩོགས་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་པ་ནི། གཞན་མུ་སྟེགས་ཅན་དག་གི་རྐྱེན་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡོད་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་བསྟན་པ་སྔར་བཏང་སྟེ། ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དགག པའི་དོན་ཏོ།།བདག་གི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡོད་མིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྟེ། བདག་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་ བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཡོད་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་བདག་ལས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་བདག་གི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མིན་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་ མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་གཞན་ལས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དོ།།བདག་གི་དངོས་པོ་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དངོས་པོ་རྣམས་གཉིས་ལས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དོ། །རྒྱུ་མེད་པ་ནི་ཐ་ཆད་ཁོ་ན་ཡིན་པར་དེ་ལས་ཀྱང་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དོ། །འདིར་ ཆོས་མངོན་པར་ཤེས་པ་དག་གིས་སྨྲས་པ།རྐྱེན་རྣམ་བཞི་སྟེ་རྒྱུ་དང་ནི། །དམིགས་པ་དང་ནི་དེ་མ་ཐག་།བདག་པོ་ཡང་ནི་དེ་བཞིན་ཏེ། །རྐྱེན་ལྔ་པ་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །རབ་ཏུ་བྱེད་པ་རྩོམ་པ་དག་གིས་རྣམ་གྲངས་དེ་དང་དེ་དག་གིས་བརྟེན་པ་རྐྱེན་ཇི་སྙེད་གང་དག་བརྗོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ ནི་རྐྱེན་བཞི་པོ་འདི་དག་ཉིད་དུ་འདུས་པས་རྐྱེན་ལྔ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།རྐྱེན་བཞི་པོ་གང་དག་ཏུ་འདུས་ཤེ་ན། རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་བསྐྱེད་པའི་དོན་གྱིས་སོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་གྱིས་སོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་བར་དུ་མ་ཆོད་པའི་དོན་གྱིས་སོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་དབང་བྱེད་པའི་ དོན་གྱིས་ཏེ།རྐྱེན་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་འབྱུང་བ་དང་། རྒྱུའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་བརྗོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། བྱ་བ་རྐྱེན་དང་ལྡན་མ་ཡིན། །རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་བྱ་བ་མེད། །བྱ་བ་མི་ལྡན་རྐྱེན་མ་ཡིན། །བྱ་བ་ལྡན་ནམ་འོན་ཏེ་ན། ། ཁྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་བཞི་པོ་དག་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྐྱེན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནམ། རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་པ་ཡིན་གྲང་ན། དེ་ཡོད་པའམ་མེད་པ་གཉི་ག་ལ་ཡང་རྐྱེན་རྣམས་དགོས་པ་མེད་པས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

由于以那四种次第也不能成立诸事物的生起，因此说出了遣除无灭等违品的语句。在此有人说：你以那四种次第观察诸事物无生，以何理由如何知道不合理？在此解释说：
诸事物的自性，不存在于缘等中。若无自体事物，则无他体事物。
'诸事物'即是诸法。'自性'即是自体，是自身的事物之意。'缘等'即是因等之意。说'等'字是为了摄集其他外道所说的一切缘。'不存在'即是先说因，表示否定'不是存在'之义。'自体事物'即是自身的事物之意。'若无'即是'若不存在'之义。'他体事物'即是他性，是他体事物，即非自身事物之意。'不存在'即是'不是存在'之义。
因为诸事物的自性不存在于缘等中，所以诸事物不应从自生。因为无自体事物也无他体事物，所以诸事物不应从他生。因为无自体事物和他体事物，所以诸事物不应从二者生。无因则完全荒谬，所以诸事物也不应从无因生。
在此，诸阿毗达磨师说：缘有四种，即是因缘、所缘缘、等无间缘、增上缘，第五缘是不存在的。诸论师以种种方式所说的一切缘，都摄入这四缘中，所以没有第五缘。
问：摄入哪四缘中？因缘是以生起义，所缘缘是以所依义，等无间缘是以无间隔义，增上缘是以主导义。以这四缘说诸事物的作用、生起、出现和因的异名。在此解释说：
作用非与缘相应，无缘亦无有作用，非缘无有作用故，为有作用或无耶？
你们所说的四缘表述诸事物的作用，是与缘相应还是不相应？无论是存在还是不存在，两者都无需诸缘，所以是不存在的。

།རྐྱེན་རྣམས་ཀྱང་བྱ་བ་དང་ལྡན་པའམ་བྱ་བ་དང་མི་ལྡན་པ ཡིན་གྲང་ན།དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་པའམ་མེད་པ་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་བྱ་བ་མེད་དེ། བྱ་བ་བཞིན་ནམ། བསྲེགས་པ་དང་མ་བསྲེགས་པ་བཞིན་པས་དེ་ལ་རྐྱེན་བཞི་པོ་དག་གིས་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་བ་བརྗོད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེའི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འདི་དག་ལ་བརྟེན་སྐྱེ་ བས་ན།།དེ་ཕྱིར་འདི་དག་རྐྱེན་ཅེས་གྲག་།འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དངོས་པོ་རྣམས་སྐྱེ་བས་ན། དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་རྐྱེན་དུ་སྟོན་ཅེས་གྲག་པས་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྲིད་མི་སྐྱེ་དེ་སྲིད་དུ། །འདི་དག་རྐྱེན་མིན་ཇི་ལྟར་མིན། །ཇི་སྲིད་དུ་དངོས་པོ་མི་སྐྱེ་བ་དེ་སྲིད་དུ་འདི་དག་རྐྱེན་མ་ཡིན་ པར་ཡང་ཇི་ལྟར་མི་འགྱུར་ཏེ།ཞིག་པ་དང་མ་ཞིག་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། མེད་དམ་ཡོད་པའི་དོན་ལ་ཡང་། །རྐྱེན་ནི་རུང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། །རྐྱེན་ནི་དངོས་པོ་མེད་པའི་འམ་། ཡོད་པའི་ཡིན་གྲང་ན། གཉི་གར་ཡང་མི་འཐད་དེ། མ་སྐྱེས་པ་དང་སྐྱེས་པ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བཤད་པ། མེད་ན་གང་གི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར། །ཡོད་ན་རྐྱེན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ། །དམུས་ལོང་བཞིན་ནམ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྐྱེན་རྣམས་སྤྱིར་དགག་པ་ནི་བྱས་ན། དེ་དག་རེ་རེ་ནས་ཇི་ལྟར་དགག་པར་བྱ། འདིར་བཤད་པ། གང་ཚེ་ཆོས་ནི་ཡོད་པ་དང་། ། མེད་དང་ཡོད་མེད་མི་འགྲུབ་པ། །ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་ཞེས་བྱ། །དེ་ལྟ་ཡིན་ན་མི་རིགས་སོ། །འདི་ལ་ཆོས་གང་རྒྱུས་སྒྲུབ་པར་གྱུར་ན་དེ་ཡོད་པའམ་མེད་པའམ་ཡོད་མེད་གཅིག་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་ལ་གང་གི་ཚེ་ཡོད་པ་ཡང་སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད། མེད་པ་ཡང་སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད། ཡོད་མེད་ཀྱང་སྒྲུབ་པར་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་མི་རིགས་སོ། །དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་རྒྱུ་བཀག་ཟིན་ཏོ། །དམིགས་པ་ཇི་ལྟར་དགག་ཅེ་ན། བཤད་པ། ཡོད་པའི་ཆོས་འདི་དམིགས་པ་ནི། །མེད་པ་ཁོ་ནར་ཉེ་བར་བསྟན། །དེ་ལྟར་ཆོས་འདི་དམིགས མེད་ན།།དམིགས་པ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དག་ཏུ་ཆོས་གང་བསྟན་པ་དེ་ནི་རོ་གཅིག་པ་དམིགས་པ་མེད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏེ། དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པ་མེད་པར་ བསྟན་པ་དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཡོད་པར་སྟོན།དམིགས་པ་དེ་ནི་མི་འཐད་དེ་ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །དེ་མ་ཐག་པ་ཇི་ལྟར་དགག་ཅེ་ན། བཤད་པ། ཆོས་རྣམས་སྐྱེས་པས་ཡིན་ན། །འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཕྱིར་དེ་མ་ཐག་མི་རེགས། །འགགས་ན་རྐྱེན་ཡང་ གང་ཞིག་ཡིན།།ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བར་སྟོན་པ་ན། །ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་འཐད་པར་འགྱུར་བས་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཅེས་བྱའོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འགགས་ན་རྐྱེན་དུ་བསྟན་ པ་མི་འཐད་དེ་མེད་པ་རྐྱེན་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བ་དེ་གང་ཡིན།དེ་ནི་དེ་མ་ཐག་པ་དགག་པའོ། །བདག་པོ་ཇི་ལྟར་དགག་ཅེ་ན། བཤད་པ། དངོས་པོ་རང་བཞིན་མེད་རྣམས་ཀྱི། །ཡོད་པ་གང་ཕྱིར་ཡོད་མིན་ན། །འདི་ཡོད་པས་ན་འདི་འབྱུང་ཞེས། །བྱ་བ་དེ་ནི་འཐད་མ་ཡིན། །དངོས་ པོ་རང་བཞིན་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་གི་ཕྱིར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་བདག་པོ་དགག་པའོ།

诸缘是有作用或无作用呢？它们无论是有还是无，都无作用，如同作用本身，或如同已烧和未烧一样，因此说四缘能表述诸法的作用是不合理的。复次，
因为依靠这些而生，所以这些称为缘。因为依靠这些而诸法生起，所以这些被称为缘，对此解释道：只要不生起，这些怎么不是非缘？只要诸法不生起，这些怎么不成为非缘呢？如同已坏和未坏一样。复次，
对于无或有的义理，缘是不合理的，缘是对无法或有法而言呢？两者都不合理，如同未生和已生一样。怎样呢？解释道：若无，作为何者之缘？若有，缘又何为？如同盲人或一切智者一样。
此处有人说：已经总的否定了诸缘，那么应该如何各别否定它们？对此解释道：当法不成立为有、无、亦有亦无时，如何称为能成立的因？如此则不合理。对此，若法由因所成立，它是成立为有、无还是亦有亦无呢？当既不成立有，也不成立无，也不成立亦有亦无时，怎么能称为能成立的因呢？如此则不合理。如是已否定了因。
如何否定所缘呢？解释道：此有法的所缘，唯显示为无。如是若此法无所缘，所缘怎么会有？世尊在般若波罗蜜多中宣说八万四千法蕴，所说的一切法都是一味无所缘，如是已显示法无所缘，为何还说有所缘？所缘是不合理的，如同虚空一样。
如何否定等无间缘呢？解释道：诸法若已生，则灭不合理。因此等无间不合理，若已灭，又是何缘？当说诸法生起时，对未生的诸法，灭是不合理的。对已生的诸法则合理，因为如此，所以称为等无间缘，这是不合理的。若已灭，说为缘是不合理的，无法说为缘是什么？这是否定等无间缘。
如何否定增上缘呢？解释道：诸法无自性，因为有性非有，此有故彼生，此说不合理。因为无自性诸法的有性不存在，所以说'此有故彼生'是不合理的，这是否定增上缘。

།དེ་ལྟར་རྐྱེན་དེ་དག་སྤྱི་དང་སོ་སོར་བཀག་པས། རྐྱེན་རྣམས་སོ་སོ་འདུས་པ་ལས་། །འབྲས་བུ་དེ་ནི་མེད་ པ་ཉིད།།རྐྱེན་རྣམས་ལ་ནི་གང་མེད་པ། །དེ་ནི་རྐྱེན་ལས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ། །རྐྱེན་རྣམས་སོ་སོ་དང་འདུས་པ་དག་ལ་འབྲས་བུ་དེ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། རྐྱེན་རྣམས་སོ་སོ་དང་འདུས་པ་དག་ལ་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་མི་རིགས་སོ། །ཅི་སྟེ་དེ་ནི་མེད་པར་ཡང་། །རྐྱེན་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་ འགྱུར་ན།།རྐྱེན་མིན་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ནི། །ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་སྐྱེ་མི་འགྱུར། །ཅི་སྟེ་འབྲས་བུ་དེ་མེད་པར་ཡང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་སྐྱེ་བར་སེམས་ན། འོ་ན་ད་མེད་པར་འདྲ་བ་རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་ རྐྱེན་དང་རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཡོད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། འབྲས་བུ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་ཡིན་ན། །རྐྱེན་རྣམས་རང་ལས་བྱུང་མ་ཡིན། །རང་བྱུང་མིན་ལས་འབྲས་བུ་གང་། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་རྐྱེན་ལས་བྱུང་། །དེ་ཕྱིར་རྐྱེན་ལས་བྱུང་མ་ཡིན། །རྐྱེན་མིན་ ལས་བྱུང་འབྲས་བུ་ནི།།ཡོད་མིན་འབྲས་བུ་མེད་པས་ན། །རྐྱེན་མིན་རྐྱེན་དུ་ག་ལ་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱིས་རྐྱེན་དང་རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་དག་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་སྔར་འབྲས་བུ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་བསམས་པ་ དེ་ལ་རིགས་པས་རབ་ཏུ་བརྟགས་ན།རྐྱེན་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་དང་འདྲ་བ་ཁོ་ནར་རང་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྐྱེན་རང་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་དག་ལས་འབྲས་བུ་གང་བྱུང་བ་དེ་ཇི་ལྟར་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་རིགས། དེ་ལྟ་བས་ན་འབྲས་བུ་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མེད་ལ། རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་ ལས་བྱུང་བ་ཡང་མེད་དོ།།འབྲས་བུ་མེད་པས་ན་རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་དང་། རྐྱེན་དག་ཀྱང་འབྲས་བུ་དང་འདྲ་བ་ཁོ་ནར་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྨིག་རྒྱུ་བཞིན་ནོ། ། རྐྱེན་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དང་པོའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། འདི་ལ་དུས་གསུམ་གྱི་གནས་སྐབས་ ཀྱི་བྱ་བ་དག་སྣང་སྟེ།དུས་གསུམ་གྱི་གནས་སྐབས་ཚད་མར་བྱས་ནས། སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་རྒྱ་ཆེར་བསྟན་པས། དེའི་ཕྱིར་བྱ་བ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། རེ་ཞིག་སོང་ལ་འགྲོ་མེད་དེ་། །མ་སོང་བ་ལའང་འགྲོ་བ་མེད། །སོང་དང་ མ་སོང་མ་གཏོགས་པར།།བགོམ་པ་ཤེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་རེ་ཞིག་སོང་བ་ལ་འགྲོ་བ་མེད་དེ། སོང་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བྱ་བ་དང་བྲལ་བ་ལ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་སོང་བ་ལ་ཡང་འགྲོ་བ་མེད་དེ་འགྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བགོམ་པ་ལ་ཡང་འགྲོ་བ་མེད་དེ་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་ དག་མ་གཏོགས་པར་བགོམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།མར་མེ་དང་སྣང་བ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་ན་གཡོ་བ་དེ་ན་འགྲོ་།དེ་ཡང་གང་གི་བགོམ་པ་ལ། །གཡོ་བ་སོང་མིན་མ་སོང་མིན། །དེ་ཕྱིར་བགོམ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད། །འདི་ན་གང་ན་གཡོ་བ་སྣང་བ་དེ་ན་འགྲོ་བ་ཡོད་དེ། དེ་ ཡང་གང་གི་ཕྱིར་བགོམ་པ་ལ་སྣང་གི་གཡོ་བ་སོང་བ་ལ་ཡང་མི་སྣང་།མ་སོང་བ་ལ་ཡང་མི་སྣང་བ་དེའི་ཕྱིར། བགོམ་པ་ལ་ཡང་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། བགོམ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད་པར་ནི། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་འཐད་པར་འགྱུར། །གང་ཚེ་འགྲོ་བ་མེད་པ་ཡི། །བགོམ་པ་འཐད་པ་ མེད་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལ་བགོམ་པ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད་པ་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་མེད་པའི་བགོམ་པ་ངེས་པར་གཟུང་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་བཞིན་ནོ།

如此遮破了这些缘的总相和别相后，'从诸缘各自和合中，彼果实为无，于诸缘中若无，彼如何从缘生？'诸缘各自和合中果实为无，若于诸缘各自和合中无有，则彼从缘生不应理。
'若彼虽无，从彼诸缘生，非缘亦应生果实，为何不生？'若认为果实虽无亦从诸缘生，则今相同为无的非缘，为何不生？
于此有人说：'你所说的缘与非缘是存在的。'此处回答：'果若从缘生，诸缘非自生，非自生果何，如何从缘生？是故非缘生，非缘生果实，无有果无故，非缘岂成缘？'
对于你说缘与非缘存在的说法当如是解释：于此你先前认为果从缘生，如是思维以理详察，诸缘如同果实一样并非自生。从非自生的诸缘中所生之果，如何说是从缘所生之理？
因此，果非从缘生，亦非从非缘生。因无果故，非缘与缘如同果实一样非以自性而有，如同阳焰。
此为观缘品第一。
于此有人说：此中显现三时状态的行为，以三时状态为量，已去、未去、正去等广说，故有行为。此处回答：'已去中无去，未去中亦无，离已去未去，正去不可知。'
于此，已去中无去，因为已经去故，离开行为故不应理。未去中亦无去，因为无去故。正去中亦无去，因为离开已去未去无有正去故，如同灯与光明。
于此有人说：'何处有动彼处去，彼亦于正去之中，动非已去非未去，是故正去有去。'此中何处显现动彼处有去，又因为正去中显现，动于已去不显现，于未去亦不显现，是故正去中有去。
此处回答：'正去有去者，如何应道理？若时无去之，正去不应理。'于此正去中有去不应理。为何？如是因为无去的正去决定不应理，如同石女子。

།ཡང་གཞན་ཡང་། གང་གི་བགོམ་ལ་འགྲོ་ཡོད་པ། །དེ་ཡི་འགོམ་ལ་འགྲོ་མེད་པར། ། ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ་གང་གི་ཕྱིར། །བགོམ་པ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལ་གང་གི་ཕྱོགས་ལ་བགོམ་པ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད་པར་འདོད་པ་དེའི་བགོམ་པ་ལ་འགྲོ་བ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། མ་ལྟོས་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་བགོམ པ་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།ཚིག་འདི་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བགོམ་པ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གྲུབ་མོ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བགོམ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད་ན་ནི། །འགྲོ་བ་གཉིས་སུ་ཐལ་འགྱུར་ ཏེ།།གང་གིས་བགོམ་པ་དེ་དང་ནི། །དེ་ལ་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འདི་ལ་བགོམ་པ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད་པར་འདོད་ན། འགྲོ་བ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་གང་གིས་བགོམ་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་དང་དེ་ལ་ཡང་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ། ། ཡང་གཞན་ཡང་། འགྲོ་བ་གཉིས་སུ་ཐལ་འགྱུར་ན། །འགྲོ་བ་པོ་ཡང་གཉིས་སུ་འགྱུར། །གང་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མེད་པར་ནི། །འགྲོ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཕྱིར། །འདི་ལ་འགྲོ་བ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ན། འགྲོ་བ་པོ་ཡང་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར འགྲོ་བ་པོ་མེད་པར་འགྲོ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འགྲོ་བ་གཉིས་དང་འགྲོ་བ་པོ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བགོམ་པ་ལ་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མགོ་བཅད་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འགྲོ་བ་པོ་མེད་པར་འགྲོ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དེ་བཞིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་པོ་དུས་གསུམ་དུ་ངེས་པར་གནས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་འགྲོ་བ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འགྲོ་པོ་མེད་གྱུར་ན། །འགྲོ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། །འགྲོ་བ་མེད་ན་འགྲོ་བ་པོ། ། ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ག་ལ་འགྱུར། །གང་གི་ཚེ་འགྲོ་བ་པོ་མེད་ན་འགྲོ་བ་མི་འཐད་པ་དེའི་ཚེ། དེ་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་མེད་ན། འགྲོ་བ་པོ་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་འགྲོ་བ་པོ་དུས་གསུམ་དུ་ངེས་པར་གནས་པ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། རེ་ཞིག་འགྲོ པོ་མི་འགྲོ་སྟེ།འགྲོ་བ་པོ་མིན་འགྲོ་བ་མིན། །འགྲོ་པོ་འགྲོ་པོ་མིན་ལས་གཞན། །གསུམ་པ་གང་ཞིག་འགྲོ་བར་འགྱུར། །འདི་ལ་འགྲོ་བ་པོ་ཞིག་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ། འགྲོ་བ་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་འགྲོ་བར་འགྱུར་རམ། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གསུམ་པ་ཞིག་འགྲོ་བར་ འགྱུར་གྲང་ན།དེ་ལ་རེ་ཞིག་འགྲོ་བ་པོ་ནི་མི་འགྲོ་སྟེ། འགྲོ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགྲོ་བ་པོ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མི་འགྲོ་སྟེ་འགྲོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གསུམ་པ་ཡང་ནི་འགྲོ་སྟེ། མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་ཡོད་ན་དེ་འགྲོ་བ་པོའམ། འགྲོ་བ་པོ་མ་ ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་གྲང་ན།དེ་གཉི་ག་ཡང་འགྲོ་བར་མི་འཐད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། རེ་ཞིག་འགྲོ་པོ་འགྲོའོ་ཞེས། །ཇི་ལྟར་འཐད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །འགྲོ་བ་མེད་ན་འགྲོ་བ་པོ། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་འགྲོ་ བ་པོ་འགྲོ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ནི་མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་མེད་ན་འགྲོ་བ་པོ་ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གང་གི་ཕྱོགས་ལ་འགྲོ་བ་པོ། །འགྲོ་བ་དེ་ལ་འགྲོ་མེད་པའི། །འགྲོ་པོ་ཡིན་པར་ཐལ་འགྱུར་ཏེ། ། འགྲོ་པོ་འགྲོ་བར་འདོད་ཕྱིར་རོ།

再者，若于已行处有行走，则其已行处应无行走，因为已行处已被包含之故。对此，若有人主张于已行处有行走，则其已行处应无行走，因为不待他缘而成立，此为语义。为何如此？因为已行处已被包含，因为执著此语故。此亦不应理，因此说'已行处有行走'不合理，如同已成就。
再者，若于已行处有行走，则应成有两种行走：即成就已行处之行走，以及于彼处之行走。对此，若承认已行处有行走，则应成有两种行走。如何？即成就已行处之行走，以及于彼处之行走。
再者，若成有两种行走，则应成有两个行走者。因为无行走者则行走不应理故。对此，若成有两种行走，则应成有两个行走者。为何？因为无行走者则行走不应理故。两种行走及两个行走者之过失不应理，因此说'已行处有行走'不合理，如同断头。
于此有人说：无行走者则行走不应理确实如此，因此依于三时确定存在之行走者有行走。对此回答：若无行走者，行走不应理，若无行走，行走者如何能存在？当无行走者则行走不应理时，如何能在无行走的情况下有行走者？因此所说'三时确定存在之行走者'不应理。
再者，行走者不行走，非行走者不行走，除行走者与非行走者外，第三者又如何行走？对此，是行走者在行走？还是非行走者在行走？抑或是除此二者外的第三者在行走？其中，行走者不行走，因为已有行走故。非行走者亦不行走，因为无行走故。除此二者外的第三者亦不行走，因为不存在故。若存在者，应是行走者或非行走者，而二者皆不应理，故此说不应理。
再者，'行走者行走'如何应理？若无行走，则行走者永不应理。对此，执著所谓'行走者行走'不应理。为何？因为若无行走则行走者永不应理故。
再者，于主张行走者行走之立场，应成无行走之行走者，因为承许行走者行走故。

།དེ་ལ་གང་གི་ཕྱོགས་ལ་འགྲོ་བ་པོ་འགྲོ་བར་འདོད་པ་དེ་ལ་འགྲོ་བ་མེད་པའི་འགྲོ་བ་པོ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འགྲོ་བ་པོ་འགྲོ་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་འགྲོ་པོ་འགྲོ་འགྱུར་ན། །འགྲོ་བ གཉིས་སུ་ཐལ་འགྱུར་ཏེ།།གང་གིས་འགྲོ་པོར་མངོན་པ་དང་། །འགྲོ་པོར་གྱུར་ནས་གང་འགྲོ་བའོ། །འགྲོ་བ་པོ་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འདི་ལ། འགྲོ་བ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་གང་གིས་འགྲོ་བ་པོར་མངོན་པ་དང་། འགྲོ་བ་པོར་གྱུར་ནས་འགྲོ་བ་ གཞན་གང་གིས་དུས་ཕྱིས་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའོ།།དེ་ནི་མི་འདོད་པས་དེ་ལ་འགྲོ་བ་པོ་དུས་གསུམ་དུ་ངེས་པར་གནས་པ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། སོང་ལ་འགྲོ་བའི་རྩོམ་མེད་དེ། །མ་སོང་བ་ལའང་ འགྲོ་རྩོམ་མེད།།བགོམ་ལ་རྩོམ་པ་ཡོད་མིན་ན། །གང་དུ་འགྲོ་བ་རྩོམ་པར་བྱེད། །ཡང་གཞན་ཡང་། འགྲོ་བ་རྩོམ་པའི་སྔ་རོལ་ན། །གང་དུ་འགྲོ་བ་རྩོམ་འགྱུར་བ། །བགོམ་པ་མེད་ཅིང་སོང་བ་མེད། །མ་སོང་འགྲོ་བ་ག་ལ་ཡོད། །འགྲོ་རྩོམ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ། །སྣང་བ་ མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན།།སོང་བ་ཅི་ཞིག་བགོམ་པ་ཅི། །མ་སོང་ཅི་ཞེས་རྣམ་པར་བརྟག་།འགྲོ་བ་རྩོམ་པའི་སྔ་རོལ་ན། །གང་དུ་འགྲོ་བ་རྩོམ་པར་འགྱུར་བའི་བགོམ་པ་མེད་ཅིང་སོང་བ་ཡང་མེད་དོ། །མ་སོང་བར་འགྲོ་བ་རྩོམ་པར་འགྱུར་རོ། །སྙམ་ན་དེ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་སོང་བ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མ་སོང་བར་འགྲོ་བ་རྩོམ་པར་འགྱུར་བ་ག་ལ་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་རྩོམ་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྣང་བ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། སོང་བ་དང་བགོམ་པ་དང་། མ་སོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་བརྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ པར་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ།སེམས་བརྟག་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འགྲོ་བ་པོའི་སྡོད་པ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། རེ་ཞིག་འགྲོ་བོ་མི་སྡོད་དེ། །འགྲོ་བ་པོ་མིན་སྡོད་པ་མིན། །འགྲོ་པོ་འགྲོ་པོ་མིན་ལས་གཞན། །གསུམ་པ་གང་ཞིག་སྡོད་པར་འགྱུར། །འདི་ལ་འགྲོ་བ་པོ་ ཞིག་སྡོད་པར་འགྱུར་རམ།འགྲོ་བ་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་སྡོད་པར་འགྱུར་རམ། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གསུམ་པ་ཞིག་སྡོད་པར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་འགྲོ་བ་པོ་ནི་མི་སྡོད་དེ། འགྲོ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགྲོ་བ་པོ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མི་སྡོད་དེ། འགྲོ་བ་མེད་པའི་ ཕྱིར་ཏེ།འགྲོ་བའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ནི་སྡོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གསུམ་པ་ཡང་མི་སྡོད་དེ། མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་ཡོད་ན་དེ་འགྲོ་བ་པོའམ། འགྲོ་བ་པོ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་གྲང་ན་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་བཀག་པས་དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་པོའི་སྡོད་ པ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།བྱེ་མ་དག་ལ་འབྲུ་མར་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། རེ་ཞིག་འགྲོ་པོ་སྡོད་དོ་ཞེས། །ཇི་ལྟར་འཐད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །འགྲོ་བ་མེད་ན་འགྲོ་བ་པོ། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བ་པོ་སྡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་མེད་ན་འགྲོ་བ་པོ་ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།

对于向某一方向行走的行走者想要行走的情况，将成为无行走的行走者，为什么呢？因为是行走者想要行走的缘故。再者，如果行走者在行走，将成为两种行走，即以何成为行走者，以及成为行走者后所行走的。对于'行走者行走'这一观点，将成为两种行走，怎么说呢？即以何行走而显现为行走者，以及成为行走者后后来所行走的另一行走。
这是不合理的，因此所说的行走者确定存在于三时的说法不合理，如同石女之子。因此如此观察时，已走之处无行走之始，未走之处也无行走之始，正走之处也无行走之始，于何处开始行走？再者，在开始行走之前，将在何处开始行走？无正走也无已走，未走之处怎会有行走？
当一切行走开始都不显现时，已走是什么？正走是什么？未走是什么？如此观察。在开始行走之前，将开始行走之处无正走也无已走。若想在未走处开始行走，这也不合理。为什么呢？因为未走本身并不存在，怎么会有未走处开始行走？因此当一切行走开始都不显现时，已走、正走、未走这三种观察又为何要观察？如同观察心一样。
此处有人说：行走者有停止。此处解释道：首先行走者不停止，非行走者也不停止，除了行走者与非行走者外，第三者又是谁在停止？在此是行走者停止？还是非行走者停止？还是除此二者外的第三者停止？对此，首先行走者不停止，因为有行走的缘故。非行走者也不停止，因为无行走，因为停止是行走的相反。除此二者外的第三者也不停止，因为不存在。若有存在者，它应是行走者或非行走者，但两者都已被否定，因此说'行走者有停止'是不合理的，如同沙中求油一样。
再者，首先说'行走者停止'，怎么会合理？若无行走，行走者永远不会合理，如同说'极微存在'一样。

།ཡང་གཞན་ཡང་། བགོམ་ལས་སྡོད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། །སོང་དང་མ་སོང་ལས་ཀྱང་མིན། །ད་འགྲོ་བ་པོ་དེ་ བགོམ་པ་ལས་སྡོད་པར་འགྱུར་རམ།སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་ལས་སྡོད་པར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་གསུམ་ཆར་ལས་ཀྱང་སྡོད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་གསུམ་ཆར་ལས་ཀྱང་སྡོད་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འགྲོ་བ་པོའི་སྡོད་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ ཡིན་ཏེ།མོ་གཤམ་གྱི་བུ་འཆི་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི། འགྲོ་བ་དང་ནི་འཇུག་པ་དང་། །ལྡོག་པ་ཡང་ནི་འགྲོ་དང་མཚུངས། །ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་རྒྱ་ཆེར་བསམས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འཇུག་པ་དང་ལྡོག་པ་ཡང་འགྲོ་བ་དང་མཚུངས་པར་བསམ་པར་བྱའོ། །ད་ནི་འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་བ་པོ་དག་དེ་ ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་ཡང་མི་སྲིད་དེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བཤད་པ། འགྲོ་བ་དེ་དང་འགྲོ་བ་པོ། །དེ་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱར་མི་རུང་། །འགྲོ་བ་དང་ནི་འགྲོ་བ་པོ། །གཞན་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱར་མི་རུང་། །འདིར་སྨྲས་པ། སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར། བཤད་པ། གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ཉིད་འགྲོ་ པོ་ཡིན་གྱུར་ན།།བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ཉིད་ཀྱང་། །གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འགྲོ་དང་འགྲོ་བ་པོ། །གཞན་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་བརྟགས་ན་། །འགྲོ་པོ་མེད་པའི་འགྲོ་བ་དང་། །འགྲོ་བ་མེད་པའི་འགྲོ་པོར་འགྱུར། །གང་དག་དངོས་པོ་གཅིག་པ་དང་། །དངོས་པོ་ གཞན་པ་ཉིད་དུ་ནི།།གྲུབ་པར་གྱུར་པ་ཡོད་མིན་ན་། །དེ་གཉིས་གྲུབ་པ་ཇི་ལྟར་ཡོད། །ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འགྲོ་བ་མི་སྲིད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ད་འགྲོ་བ་པོ་ཡང་མི་འགྲུབ་པོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བཤད་པ། །འགྲོ་བ་གང་གིས་འགྲོ་པོར་མངོན། །འགྲོ་ བ་དེ་ནི་དེ་འགྲོ་མིན།།གང་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་སྔ་རོལ་མེད། །གང་ཞིག་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར། །འགྲོ་བ་གང་གིས་འགྲོ་བ་པོར་མངོན་པ་དང་། མཚོན་པ་དང་གཟུང་བར་བྱེད་པའི་འགྲོ་བ་དེ་ནི་འགྲོ་བ་པོ་དེ་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་དེའི་ སྔ་རོལ་ན།འགྲོ་བ་པོ་མེད་དེ་དཔེར་ན་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ལྟ་བུ་གང་ཞིག་གྲོང་ངམ་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འགྲོ་བ་གང་གིས་འགྲོ་པོར་མངོན། །དེ་ལས་གཞན་པ་དེ་འགྲོ་མིན། །གང་ཕྱིར་འགྲོ་བོ་གཅིག་པུ་ལ། །འགྲོ་ བ་གཉིས་སུ་མི་འཐད་དོ།།འགྲོ་བ་གང་གིས་འགྲོ་བ་པོར་མཐོང་བ་དང་། མཚོན་པ་དང་གཟུང་བར་བྱེད་པའི་འགྲོ་བ་དེ་ལས་གཞན་པ་ཡང་འགྲོ་བ་པོ་དེ་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་པོ་གཅིག་པུ་ལ་འགྲོ་བ་གཉིས་སུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ས་བོན་གཅིག་ལས་མྱུ་གུ་གཉིས་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འགྲོ་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ནི། །འགྲོ་རྣམ་གསུམ་དུ་འགྲོ་མི་བྱེད། །དེ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ཡང་། །འགྲོ་རྣམ་གསུམ་དུ་འགྲོ་མི་བྱེད། །ཡིན་དང་མ་ཡིན་གྱུར་པ་ཡང་། །འགྲོ་རྣམ་གསུམ་དུ་འགྲོ་མི བྱེད།།དེ་ཕྱིར་འགྲོ་དང་འགྲོ་པོ་དང་། །བགྲོད་པར་བྱ་བའང་ཡོད་མ་ཡིན། །སྨིག་རྒྱུ་བཞིན་ནོ། །ཡིན་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མ་ལྟོས་པར་གྲུབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བགྲོད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོང་བ་ དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།འགྲོ་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། །འགྲོ་བ་དགག་པའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྷག་མ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།

再者，不会从正在行走中停止，也不会从已走和未走中停止。那么行走者是从正在行走中停止，还是从已走和未走中停止呢？从这三者中都不会停止。为什么呢？因为从这三者中都不能成立停止。所以说有行走者的停止是不合理的，就像石女之子的死亡一样。
关于这点，进入和返回，也与行走相同。如同广泛思维行走一样，进入和返回也应当如此思维，与行走相同。
现在，行走和行走者既不能成为同一，也不能成为相异。怎么说呢？解释道：行走和行走者，不能说是同一，行走和行走者，也不能说是相异。
有人问：有什么过失？解释道：如果行走就是行走者，那么作者和业就会成为同一。如果将行走和行走者，观察为相异，就会有无行走者的行走，和无行走的行走者。如果事物既不能成立为同一，也不能成立为相异，那么这两者如何能成立？就像父与子一样。
再者，因为行走不成立，所以行走者也不成立。怎么说呢？解释道：以何行走显现行走者？那个行走不是他所行走，因为在行走之前不存在，何者将往何处行走？
以何行走显现、标示和把握为行走者的那个行走，不是行走者所行走。为什么呢？因为在那行走之前，没有行走者，就像男人或女人不存在将要去往村庄或城市的地方一样。
再者，以何行走显现行走者？除此之外的行走也非他所行走，因为一个行走者不能有两个行走。以何行走见到、标示和把握为行走者的那行走之外的行走，行走者也不能行走。为什么呢？因为一个行走者不能有两个行走，就像一粒种子不能生出两个芽一样。
再者，已成为行走者的，不以三种方式行走。未成为行走者的，也不以三种方式行走。既是又非的，也不以三种方式行走。因此，行走、行走者和所行之处都不存在，如同海市蜃楼一样。
'已成为'是指不依赖而成立的意思。'行走'是指所行之处的意思。'三种方式'是指已走、未走和正在走的意思。'不行走'是否定行走的意思。'未成为'是指不存在的意思。其余如前所述。

།ཡིན་པ་དང་མ་ ཡིན་པར་གྱུར་པ་ཡང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀ་འདྲེས་པའི་དངོས་པོར་བསྟན་པའོ།།ལྷག་མ་ནི་སྔར་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཇུག་བསྡུ་བ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་དེ་དག་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར། འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་བ་པོ་དང་ བགྲོད་པ་གསུམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་ནོ། ། སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་གཉིས་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་དང་ཉན་དང་སྣོམ་པ་དང་། །མྱོང་བར་བྱེད་དང་རེག་བྱེད་ཡིད། །དབང་པོ་དྲུག་ པོ་དེ་དག་གི་།སྤྱོད་ཡུལ་བལྟ་བར་བྱ་ལ་སོགས། །ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ཡོད་དོ། །དྲུག་པོ་དེ་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཉིད་དོ་། །མིག་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་ནས། ཡིད་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་བར་དག་གོ། ། འདིར་བཤད་པ། ལྟ་བ་རང་གི་བདག་ཉིད་ན། །དེ་ནི་དེ་ལ་མི་ལྟ་ཉིད། །གང་ཞིག་བདག་ལ་མི་ལྟ་བ། །དེ་གཞན་དག་ལ་ཇི་ལྟར་ལྟ། །ལྟ་བ་རང་གི་བདག་ཉིད་མེད་དེ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་ནི་དེ་ལ་མི་ལྟ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་མི་ལྟ་བ་དེ གཞན་དག་ལ་ཇི་ལྟར་ལྟ་བར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་མིག་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དམུས་ལོང་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། མིག་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་ལ་མི་ལྟ་ཡང་གཞན་དག་ལ་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་མེ་བདག་ཉིད་སྲེག་པར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཡང་གཞན་དག་ སྲེག་པར་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། ལྟ་བ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །མེ་ཡི་དཔེས་ནི་ནུས་མ་ཡིན། །སོང་དང་མ་སོང་བགོམ་པ་ཡིན་། །དེ་ནི་ལྟར་བཅས་ལན་བཏབ་བོ། །ལྟ་བ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་མེའི་དཔེ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་ནུས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་ནུས་པ་ དང་མི་ཆོག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེ་ནི་ལྟར་བཅས་ལན་བཏབ་པོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་མེའི་དཔེ་དེ་ལྟ་བ་དང་བཅས་པ་ལ་ཕྱིར་ཀླན་ཀ་བཙལ་བ་སྟེ། ཕྱིར་བཟློག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གལ་ཏེ་ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་དག་གིས་ཏེ། དཔེར་ན་སོང་བ་དང་མ་ སོང་བ་དང་བགོམ་པ་དག་ལ་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་མི་འཐད་པ་དེ་བཞིན་དུ།བསྲེགས་པ་དང་མ་བསྲེགས་པ་དང་། བསྲེག་པ་དག་ལ་ཡང་སྲེག་པའི་བྱ་བ་མི་འཐད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་བལྟས་པ་དང་མ་བལྟས་པ་དང་། ལྟ་བ་དག་ལ་ཡང་ལྟ་བའི་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ཚེ་ ཅུང་ཟད་མི་ལྟ་བ།།ལྟ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྟ་བས་ལྟ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱར། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་འགྱུར། །གང་གི་ཚེ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྟ་བས་ལྟ་བ་བྱེད་ཅེས་བྱར་ཡང་། དེ་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་འགྱུར་ཏེ། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་ འཐད་དོ།།ལྟ་བ་ལྟ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། །ལྟ་བ་མིན་པ་མི་ལྟ་ཉིད། །ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་བ་པོ། །རྣམ་པར་བཤད་པར་ཤེས་པར་བྱ། །རེ་ཞིག་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱོན་སྔར་བསྟན་པ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་། བགོམ་པས་བསམ་པ་གང་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་པོ། །འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བ་གང་དག་ཏུ་ཐལ་བར་གྱུར་པ་དེ་དག་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ལྟ་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྟ་བའི་བྱ་བ་དང་བྲལ བའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་ལྟར་གང་ལ་ལྟ་བའི་བྱ་བ་མེད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ལྟ་བར་འགྱུར་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་བཞིན་ནོ།

'是与非'这句话是指前面所说的两种情况混合的事物。其余如前所述。'因此'是总结，因为如此详细观察时这些都不合理，所以行走、行走者和所行走三者也都不存在，如同火轮一样。
这是对已行、未行和正行的观察，即第二品。
此处有人说：'见、闻、嗅、尝、触及意，这六根，它们的对境是所见等。'见闻等六根是存在的。这六根的对境就是所见等。从眼见色到意知法。
此处解释道：'见若是自性，则其不能见自身，若不能见自身，如何能见他物？'见不具有自性，为什么呢？因为它不能见自身。若不能见自身，怎么能见他物呢？因此说'眼是能见'是不合理的，如同盲人一样。
此处有人说：虽然眼不见自身但能见他物，就像火虽不能烧自身但能烧其他物一样。
此处解释道：'为证成见的存在，火的比喻不能成立。已行、未行与正行，对此已作答复。'为了证成见的存在而作火的比喻是不能成立的，意思是不能成立和不足够。'对此已作答复'是指对这个带有见的火的比喻提出质疑，即反驳的意思。
若问如何反驳，即以已行、未行和正行来说明。就像已行、未行和正行中不存在行走的动作一样，已烧、未烧和正在烧中也不存在燃烧的动作，同样，已见、未见和正见中也不存在见的动作。
又进一步说：'当完全不见时，就不是能见者。说见能见这件事，怎么会合理呢？'当完全不见时就不是能见者。说见能见这件事，怎么会合理呢？两种情况都不合理。
'见非是能见，非见亦不见，应当由见性，了知见者相。'首先，见不是能见，为什么呢？因为会导致前面所说的过失，即会落入已行、未行和正行中考察'行走者在行走'时所说的过失，因此这是不合理的。非见也不是能见，为什么呢？因为缺乏见的作用。如此，凡是没有见的作用的怎么能见呢？如同极微一样。

།བསྒྲུབ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ལྟ་བ་པོ་ཡང་རྣམ་པར་བཤད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། མ་སྤངས་ལྟ་པོ་ཡོད་མིན་ཏེ། །ལྟ་བ་སྤངས་པར་གྱུར་ཀྱང་ངོ་། །ལྟ་པོ་མེད་ ན་ཁྱོད་ཀྱི་ནི།།བལྟ་བྱ་ལྟ་བ་ག་ལ་ཡོད། །ལྟ་བ་མ་སྤངས་སམ། ལྟ་བ་སྤངས་པར་གྱུར་ཀྱང་ལྟ་བ་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་དང་བཅས་སམ། ལྟ་བ་མེད་ཀྱང་ལྟ་བ་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ལྟ་བ་པོ་མེད་ན་ཁྱོད་ཀྱི་བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་ལྟ་བ་དག་ག་ལ་ཡོད། ད་ནི། བལྟ་བྱ་ལྟ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། །རྣམ་པར་ཤེས་ལ་སོགས་པ་བཞི་། །ཡོད་མིན་ཉེ་བར་ལེན་ལ་སོགས། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཡོད་པར་འགྱུར། །བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་། ལྟ་བ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བ བཞི་པོ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། ལྟ་བས་ཉན་དང་སྣོམ་པ་དང་། །མྱོང་བར་བྱེད་དང་རེག་བྱེད་ཡིད། །ཉན་པ་པོ་དང་མཉན་ལ་སོགས། །རྣམ་པར་བཤད་པར་ཤེས་པར་བྱ། །ལྟ་ བ་ཉིད་ཀྱིས་ཉན་པ་དང་སྣོམ་པ་དང་མྱོང་བར་བྱེད་པ་དང་།རེག་པར་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་དང་ཉན་པ་པོ་དང་མཉན་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་བཤད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཚ་ཆུ་འཐུང་བ་བཞིན་ནོ། ། སྐྱེ་མཆེད་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་གསུམ་པའོ།། །། འདིར་སྨྲས་པ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་ཡོད་དེ། གདགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་མ་གཏོགས་པར། །གཟུགས་ནི་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་མ་གཏོགས་པར། །གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡང་མི་སྣང་ངོ་། །གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་མ གཏོགས་པར་ཡང་གཟུགས་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་མ་གཏོགས་པར་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་མི་སྣང་ངོ་། །ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག་ལ་ཡང་བསྒྲུབ་པ་འདི་ཉིད་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །འདིར་ སྨྲས་པ།གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པར་གཟུགས་དམིགས་པར་གྱུར་ན། སྐྱོན་དུ་ཐལ་བ་ཇི་ཞིག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་མ་གཏོགས་པར། །གཟུགས་ན་གཟུགས་ནི་རྒྱུ་མེད་པར། །ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་ པར་གཟུགས་དམིགས་པར་གྱུར་ན།གཟུགས་རྒྱུ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་རྒྱུ་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་བླ་བར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དོན་གང་ཡང་། རྒྱུ་མེད་པ་ནི་གང་ནའང་མེད། དོན་གང་ཡང་རྒྱུ་མེད་པ་ནི་གང་ན་ཡང་མེད་དེ། ནམ་མཁའ་ལ་ས་བོན་དང་ མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་ད་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་མ་གཏོགས་པར་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་སྣང་ན། སྐྱོན་དུ་ཐལ་བ་ཅི་ཞིག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ནི་མ་གཏོགས་པར། །གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི། །འབྲས་བུ་མེད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་ ཏེ།།གལ་ཏེ་གཟུགས་མ་གཏོགས་པར་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་འབྲས་བུ་མེད་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པས་དེ་ལྟར་གྱུར་ཅིག་ཅེ་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འབྲས་བུ་མེད་པའི་རྒྱུ་མེད་དོ། །འབྲས་ བུ་མེད་པའི་རྒྱུ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ།ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ།

应当知道通过此修持也能解释观者。复次，
未断观者亦不存，虽已断除能观者。若无观者汝之中，所观能观何处有？
无论是未断除观察，还是已断除观察，观者都是不存在的。意思是说，无论是有观察还是无观察，观者都是不存在的。若无观者，你的所观和能观又怎么会存在呢？现在，
由于无所观能观故，识等四法不存在，取等诸法如何有？
由于无所观和能观的缘故，识、触、受、爱这四法是不存在的。取等其余诸有支又怎么会存在呢？
由观察知闻嗅尝，能触能意及闻者，所闻等法皆可解。
应当知道以观察本身也能解释闻、嗅、尝、触、意以及闻者、所闻等，如饮热水一般。
此为观察处品第三。
于此有人说：五蕴是存在的，因为安立已经宣说。此中回答：
除去色法之因外，色法不可得见到。除去色法之名外，色因亦不得显现。
除去色法之因，色法不可得见。除去'色法'之名，色因也不显现。对于受、想、行、识等也应当如是观察，如种子与芽一般。
于此有人说：若除色因而见色法，有何过失？此中回答：
除去色法之因外，色法则成无因法。
若除去色因而见色法，则色法成为无因。若想着无因也无妨，对此解释道：任何事物，无因者皆不存在。任何事物若无因都是不存在的，如虚空中的种子与芽一般。
于此有人说：那么若除'色法'之名而显现色因，有何过失？此中回答：
若除色法而有因，则成无果之因法。
若除去色法而有色因存在，如是则成为无果之因。若执著无果之因也无妨，对此解释道：无果之因不存在。无果之因丝毫不存在，如父与子一般。

།ཡང་གཞན་ཡང་། གཟུགས་ཡོད་ན་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ནི། །རྒྱུ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཉིད། །གཟུགས་མེད་ན་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ནི། །རྒྱུ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཉིད། །གཉི་ག་ལྟར་ན་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་འཐད་པར་ མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ།གཟུགས་ཡོད་ན་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་ལ། གཟུགས་མེད་ན་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། བསྲེགས་པ་དང་མ་བསྲེགས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གཟུགས་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ཡིན་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་ བྱ་སྟེ།རྒྱུ་མེད་པ་ཡི་གཟུགས་དག་ནི། །འཐད་པར་མི་རུང་རུང་མ་ཡིན། །རྒྱུ་མེད་པའི་གཟུགས་དག་ནི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་འཐད་པར་མི་རུང་སྟེ། རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ། དེ་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་།འགའ་ཡང་རྣམ་པར་བརྟག་ མི་བྱ།།དེ་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཇུག་པ་སྡུ་བའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཟུགས་ལ་གནས་པའི་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཟུགས་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འགའ་ ཡང་རྣམ་པར་བརྟག་པར་མི་བྱ་སྟེ།ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་འདྲ་བ་ཞེས། །བྱ་བ་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་མི་འདྲ་ཞེས། །བྱ་བའང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རིགས་པས་ རྣམ་པར་དཔྱད་ན།ད་འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ལ། འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་མི་འདྲ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་དང་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ། །ཚོར་དང་འདུ་ཤེས་འདུ་བྱེད་དང་། །སེམས་དང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ ཀྱང་།།རྣམ་པ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དུ། །གཟུགས་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རིམ་པ་མཚུངས། །ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་། སེམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་འཇུག་པ་མི་འཐད་པའི་རིམ་པ། གཟུགས་མི་ འཐད་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཚུངས་པར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ།ཙ་ན་ག་ཀའི་གསེར་བཞིན་ནོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩད་བྱས་ཚེ། །གང་ཞིག་ལན་འདེབས་སྨྲ་བྱེད་པ། །དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ལན་བཏབ་མིན། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར། །གང་དུ་ལ་ལར་སྟོང་པ་ ཉིད་ཀྱིས་བརྩད་པར་བྱས་པའི་ཚེ།གང་ཞིག་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པས་ལེན་འདེབས་ཤིང་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ལན་བཏབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་བྱས་ཚེ། །གང་ཞིག་སྐྱོན་འདོགས་སྨྲ་ བྱེད་པ།།དེ་ཡིས་ཐམས་ཅད་སྐྱོན་བཏགས་མིན་། །བསྒྲུབ་པར་བྱ་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར། །གང་དུ་ལ་ལར་སྟོང་པ་ཉིད་བཤད་པར་བྱས་པའི་ཚེ། གང་ཞིག་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པས་སྐྱོན་འདོགས་ཤིང་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་དེས་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱོན་བཏགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དང་། མཚུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདིའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཐ་མ་དེ་གཉིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་གཏམ་ཐམས་ཅད་ལ་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་སྟོང་པ་བཞིན་ནོ། ། ཕུང་པོ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཞི་པའོ།། །། བམ་པོ་གཉིས་པ། འདིར་སྨྲས་པ། ཁམས་རྣམས་ནི་ཡོད་དེ། མཚན་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།

再者，若有色，色之因也不应理，若无色，色之因也不应理。两者皆然，色之因不应理，若有色，色之因不应理，若无色，色之因也不应理，如已烧与未烧。若有人想：色是无因，对此当说：无因之色不应理，不合理。无因之色于一切种一切处皆不应理，不合理。由此之故，不应作任何色之分别。'由此'是总结语。'色之'是'住于色'之意。由如是观察，一切种色不应理故，不应作任何住于色之分别，如虚空。
再者，果与因相似不应理。果与因相似不应理，果与因不相似也不应理。以理观察，果与因相似不应理，果与因不相似也不应理，如种子、芽与果。受、想、行、心及一切法，于一切种，皆同于色之次第。受、想、行、识蕴及一切法，于一切种，因果不应理之次第，同于色不应理之次第，如旃那迦金。
以空性争论时，若有人以非空回答，彼一切非为回答，应知同于所立。以空性说明时，若有人以非空诽谤，彼一切非为诽谤，应知同于所立。此品末二偈应视为一切空性之谈之精要，如干闼婆城空。
观蕴品第四
于此有人说：界是存在的，因为已说安立相之教法。

།འདིར་བཤད་པ། ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་སྔ་རོལ་ན། །ནམ་མཁའ་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། །འདི་ན་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན་ནམ་མཁའ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་སྔོན་ཅིར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ན་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་མཚན་ལས་སྔར་གྱུར་ན། །མཚན་ཉིད་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ནམ་མཁའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན་ནམ་མཁའ་ཡོད་པར་གྱུར་ན། ནམ་མཁའ་མཚན་ ཉིད་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་མཚན་ཉིད་མེད་ཀྱང་ནམ་མཁའ་ནི་ཡོད་པར་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དངོས་པོ་ནི། །འགའ་ཡང་གང་ནའང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དངོས་ པོ་ནི་འགའ་ཡང་གང་ན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དངོས་མེད་ན། །མཚན་ཉིད་གང་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར། །མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དངོས་པོ་མེད་ན་མཚན་ཉིད་དེ་གང་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་ཏེ། བྱེ་མ་ལ་འབྲུ་མར་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མཚན་ཉིད་ མི་འཇུག་སྟེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བཤད་པ། མཚན་ཉིད་མེད་ལ་མཚན་ཉིད་ནི། །མི་འཇུག་མཚན་ཉིད་བཅས་ལ་མིན། །མཚན་བཅས་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལས། །གཞན་ལའང་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རེ་ཞིག་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པའི་དོན་ལ་ནི་མཚན་ཉིད་མི་འཇུག་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ ཞེ་ན།གལ་ཏེ་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པ་ཡིན་ན་དེ་ལ་མཚན་ཉིད་འཇུག་པར་བྱ་ཅི་དགོས། གལ་ཏེ་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་འཇུག་པར་འགྱུར་ན་ནི། མཚན་ཉིད་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་གང་གིས་མཚོན་པར་གྱུར་པ་དང་། དེ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་ འཇུག་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པའོ།།མཚན་ཉིད་མེད་པའི་དོན་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་མི་འཇུག་སྟེ། དོན་གང་ལ་མཚན་ཉིད་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་དེ་གང་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ན་གླང་པོ་ཆེའི་མཚན་ཉིད་ནི་མཆེ་བ་ཅན་ཉིད་དང་། སྣ་གཅིག་འཕྱང་བ་ཉིད་དང་། མ་མཆུ་ཉ་ཕྱིས་ཀྱི་ རྣམ་པ་འདྲ་བ་ཉིད་དང་།མགོ་བོ་གླད་པ་གསུམ་གྱིས་བརྒྱན་པ་ཉིད་དང་། རྣ་བ་ཞིབ་མ་འདྲ་བ་ཉིད་དང་། བཤུལ་གཞུ་ལྟར་སྒུར་བ་ཉིད་དང་། གསུས་པ་འཕྱང་བ་ཉིད་དང་། ལྟོ་བ་ཆེ་བ་ཉིད་དང་། མཇུག་མ་འཕོངས་དོ་ལ་འདུག་པ་ཉིད་དང་། རྐང་ལག་སྦོམ་ཞིང་ཟླུམ་པ་བཞི་དང་ ལྡན་པ་ཉིད་དག་ཡིན་ན།དེ་དག་མ་གཏོགས་པར་གང་ལ་གླང་པོ་ཆེའི་མཚན་ཉིད་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་གླང་པོ་ཆེ་དེ་དག་གང་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་རྟའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་། གདོང་རིང་བ་ཉིད་དང་། རྣ་བ་སྦུབས་ཅན་མཐོ་བ་ཉིད་དང་། རྡོག་མ་ཅན་ཉིད་དང་། རྐང་ལག་ རྨིག་པ་གཅིག་པ་བཞི་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དང་།རྔ་མ་དྲུང་ནས་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དག་ཡིན་ན། དེ་དག་མ་གཏོགས་པར་གང་ལ་རྟའི་མཚན་ཉིད་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་རྟ་དེ་དག་གང་ཡིན་ཏེ། མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་མི་འཇུག་ལ། མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལ་ཡང་ མཚན་ཉིད་མི་འཇུག་ན།མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པ་དང་། མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལས་གཞན་པ་གང་ལ་མཚན་ཉིད་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་གསུམ་པ་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་མ་ཡིན་པས། མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ན། ། མཚན་གཞི་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མཚན་གཞི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ན་། །མཚན་ཉིད་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་གི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་མ་ཡིན་པས། མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་འཐད་པ མ་ཡིན་ན་།མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

此处说道：在虚空性相之前，虚空丝毫也不存在。此处在虚空性相之前虚空丝毫也不存在。
对此若有人想：'如果存在的话，之前会如何呢？'对此当解释：若在性相之前存在，则将成无性相之过。若虚空在虚空性相之前存在，则虚空将成无性相之过，这也不合理。
对此若有人想：'虽无性相但虚空是存在的。'此处说道：无性相之事物，任何处都不存在。详细观察，无性相之事物任何处都不存在。
若无性相之事物不存在，性相于何处安立？若无性相之事物不存在，性相将于何处安立，如同沙中之油。
复次：两者皆不能安立性相。如何呢？说道：于无性相者性相不安立，于有性相者亦不。除有性相无性相外，于其他亦不安立。
首先，于有性相之义不安立性相。为何呢？若已有性相，何需再安立性相？若于有性相者又安立性相，则将成有两个性相之过：即已被性相所表征者，以及将于其上再安立之性相。
于无性相之义亦不安立性相。于何义将安立性相？为何呢？此处大象之性相是：具有象牙、垂鼻、上唇如鱼尾状、头部具三脑、耳如扇状、背如弓弯、腹部下垂、腹部巨大、尾巴位于臀部、具四粗圆肢体等。
除此等性相外，将于何处安立大象性相之大象是什么？同样，马之性相亦是：面部修长、耳朵中空高耸、具蹄、四肢具单蹄、尾巴从根部生长等。
除此等性相外，将于何处安立马之性相之马是什么？于有性相者不安立性相，于无性相者亦不安立性相，除有性相和无性相外，将于何处安立性相之第三种情况是不存在的。
如是详细观察，两者皆不能安立性相，若性相不能安立，所相不应理。所相不应理，则性相亦不存在。因为详细观察时，两者皆不能安立性相，故所相不应理。所相不应理，则性相亦不存在。

།དེ་ཕྱིར་མཚན་གཞི་ཡོད་མིན་ཏེ། །མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན། །མཚན་གཞི་མཚན་ཉིད་མ་གཏོགས་པའི། །དངོས་པོ་ཡང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཇུག་བསྡུ་བའོ། །གང་གི་ཕྱིར་རིགས་པ་མངོན་དུ་བཏང་ སྟེ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ན། མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བུམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་གཞན་བཞིན་ནོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མེད་ན། འོ་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །དངོས་མེད་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར་། །འདི་ལ་དངོས་པོ་རབ་ཏུ་གྲུབ་ན་ནི། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་འཐད་ན། རྣམ་པར་དཔྱད་ན་དངོས་པོ་དེ་ནི་མེད་དེ། དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། ད་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། རི་བོང་གི་རྭ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་གི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་ཅིང་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། དངོས་དང་དངོས་མེད་མི་མཐུན་ཆོས། །གང་གིས་དངོས་དང དངོས་མེད་ཤེས།།ཁྱོད་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པར་བྱེད་པ་ནི། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་དག་གི་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་དེ་འདིའོ་ཞེས་གང་གིས་བསྟན་པར་ནུས། དེ་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་དངོས་པོ་མིན། །དངོས་མེད་མ་ ཡིན་མཚན་གཞི་མིན།།མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ཁམས་ལྔ་པོ། །གཞན་གང་དག་ཀྱང་ནམ་མཁའ་མཚུངས། །དེའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། ནམ་མཁའ་ནི་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་ཡང་མ་ཡིན། མཚན་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། ། ནམ་མཁའ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་ཁམས་ལྔ་པོ་གཞན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་བལྟ་བར་བྱའོ། །བློ་ཆུང་གང་དག་དངོས་རྣམས་ལ། །ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་ཉིད་དུ། །ལྟ་བ་དེ་ནི་བལྟ་བྱ་བ། །ཉེ་བར་ཞི་བ་ཞི་མི་མཐོང་། །བློ་ཆུང་ངུ་གང་དག་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ དག་གིས་ནི་བལྟ་བར་བྱ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉེ་བར་ཞི་ཞིང་ཞི་བ་མི་མཐོང་སྟེ།དམུས་ལོང་བཞིན་ནོ། ། ཁམས་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལྔ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡོད་དེ་འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་གདགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་སྔ་རོལ་ན། །འདོད་ཆགས་མེད་པའི་ཆགས་ཡོད་ན། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད་ཆགས་ཡོད། །ཆགས་ཡོད་འདོད་ཆགས་ཡོད་པར་འགྱུར། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན། འདོད་ཆགས་མེད་པའི་ཆགས་པ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འདོད ཆགས་ཀྱང་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་ཆགས་པ་ཡོད་ན་འདོད་ཆགས་ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

因此没有所相，特征也不存在，除了所相和特征之外，事物也不存在。'因此'是总结语。由于通过推理观察，从一切方面来说所相都不合理，所相不合理的话，特征也就不存在。除了这两者之外的事物也不存在，就像瓶子离不开自性一样。
这里有人说：如果事物不存在，那么无事物是存在的。这里回答：事物若不存在，无事物又从何而来？对此，如果事物成立，无事物也可以成立，但经过观察事物是不存在的，既然事物不存在，那么无事物又从何而来呢？就像兔角一样。
这里有人说：能够了知和分别事物与无事物的那个是存在的。这里回答：事物与无事物是相违的法，由何了知事物与无事物？你所执著的能了知事物和无事物的那个，对于事物和无事物这些相违的法，谁能指出'这就是'呢？
因此虚空非事物，非无事物非所相，非特征五大种，其他诸法同虚空。因此经过观察，虚空既非事物也非无事物，既非所相也非特征。如同虚空一样，其他五大种也应当如是观察。
智慧浅薄者于诸法，执著有性及无性，彼等不见所见境，寂灭涅槃之寂静。智慧浅薄者执著诸法有性无性，他们看不见所观境涅槃寂灭寂静，如同盲人一样。
这是观察界品第五。
这里有人说：一切法是存在的，因为贪欲和执著可以安立。这里回答：若贪欲在先前，无贪之执著存在，依彼贪欲存在，有执著贪欲存在。对此，如果在贪欲之前，无贪的执著存在的话，依靠它贪欲也会存在，这样执著存在则贪欲存在。

།དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཆགས་པ་ཡོད་ན་འདོད་ཆགས་ཡོད་པར་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། ཆགས་པ་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ཡང་། །འདོད་ཆགས་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །ཆགས་པ་ཡོད་པར་ གྱུར་ན་ཡང་འདོད་ཆགས་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ག་ལ་འགྱུར།ཆགས་པ་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་ནི། །ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རིམ་པ་མཚུངས། །ཆགས་པ་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང་སྟེ། དེ་ཉིད་དང་རིམ་པ་མཚུངས་པར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ། ཕ་དང་བུ་བཞིན་ ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ཆགས་པའི་སྔ་རོལ་ན། །ཆགས་མེད་འདོད་ཆགས་ཡོད་ན་ནི། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆགས་པ་ཡོད། །འདོད་ཆགས་ཡོད་ན་ཆགས་ཡོད་འགྱུར། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་ཆགས་པའི་སྔ་རོལ་ན། ཆགས་པ་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ནི། དེ་ལ་ བརྟེན་ནས་ཆགས་པ་ཡང་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་ཡོད་ན་ཆགས་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་འདོད་ཆགས་ཡོད་ན་ཆགས་པ་ཡོད་པར་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། འདོད་ཆགས་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ཡང་། །ཆགས་པ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། ། འདོད་ཆགས་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ཡང་ཆགས་པ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ག་ལ་འགྱུར། །འདོད་ཆགས་ལ་ཡང་ཆགས་པ་ནི། །ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རིམ་པ་མཚུངས། །འདོད་ཆགས་ལ་ཡང་ཆགས་པ་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང་སྟེ། དེ་ཉིད་དང་རིམ་པ་མཚུངས་པར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ། ཕ་དང་བུ་བཞིན་ནོ། །འདིར སྨྲས་པ།འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དག་རིམ་གྱིས་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་ཀྱང་དེ་དག་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། འདོད་ཆགས་དང་ནི་ཆགས་པ་དག་།ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་མི་རིགས། །འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དག་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་ན།སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་ཆགས་པ་དག་།ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པར་འགྱུར། །ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན། འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དག་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ དེ་གཉིས་བརྟག་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཞིང་བརྟགས་ན་སྐྱོན་ཆེན་པོ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ།བ་ལང་གི་རྭ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དེ་དག་ལྷན་ཅིག་ཉིད་ཡིན་ན། གཅིག་པ་ཉིད་དམ་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བཤད་ པ།གཅིག་ཉིད་ལྷན་ཅིག་ཉིད་མེད་དེ། །དེ་ཉིད་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་མིན། །ཅི་སྟེ་ཐ་དད་ཉིད་ཡིན་ན། །ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ན། ལྷན་ཅིག་ཉིད་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ ཡང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐ་དད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་གཅིག་པུ་ལྷན་ཅིག་ན། །གྲོགས་མེད་པར་ཡང་དེར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་ལྷན་ཅིག་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་ན། གྲོགས་མེད་པར་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དེར་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་ཐ་དད་ལྷན་ཅིག་ན། །གྲོགས་མེད་པར་ཡང་དེར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ལ་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་རྟོག་ན་ཡང་གྲོགས་མེད་པར་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཐ་དད་ལྷན་ཅིག་ན། །འདོད་ཆགས་ཆགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན། །ཐ་དད་ཉིད་དུ་གྲུབ་གྱུར་ན། དེས་ན་དེ་གཉིས་ལྷན་ཅིག་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ལ་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་ན། འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དག་ལ་ཇི་ཞིག་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་རྟོག་པ་ཡིན་གྱི། ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ།

对此如果想到有执著就有贪欲的话，在此解释说：即使有执著，怎么会有贪欲呢？即使有执著，也怎么会有贪欲呢？对于执著，贪欲是有还是没有，次第都是相同的。对于执著，贪欲是有还是没有都可以，应当思维其次第是相同的，就像父与子一样。
复次，如果在执著之前，无执著而有贪欲的话，依此而有执著，有贪欲则有执著。对此如果在执著之前，有无执著的贪欲的话，依此也会有执著，如此有贪欲则会有执著的缘故。
对此如果想到有贪欲就有执著的话，在此解释说：即使有贪欲，怎么会有执著呢？即使有贪欲，也怎么会有执著呢？对于贪欲，执著是有还是没有，次第都是相同的。对于贪欲，执著是有还是没有都可以，应当思维其次第是相同的，就像父与子一样。
在此有人说：贪欲和执著虽然不应该次第生起，但是它们是同时生起的。在此解释说：贪欲和执著，不应该同时生起。贪欲和执著不应该同时生起。
对此如果想到同时生起有什么过失的话，对此应当解释说：如此贪欲和执著，将成为互不观待。如果是同时生起的话，如此贪欲和执著将成为互不观待。如此则成为二者相违，若相违则成为大过失，就像牛角一样。
复次，贪欲和执著如果是同时，是一性还是异性呢？二者都不应理。为什么呢？解释说：一性无同时性，彼此不能同时。若是异性的话，怎么会成为同时？若是一性，则不应理同时，为什么呢？因为彼此不应理同时的缘故。若是异性，又怎么会成为同时呢？为什么呢？因为是异性的缘故。
复次，若是一性同时，无伴也将成为同时。若是执一性为同时性，无伴也将成为同时性。若是异性同时，无伴也将成为同时。若是执异性为同时性，无伴也将成为同时性。
若是异性同时，贪欲执著是什么？若成立为异性，则彼二成同时。若是执异性为同时性，对于贪欲和执著成立什么呢？是执彼等为异性，而不会成立为同时性。

།དེ་ལྟ་ན་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་དེ གཉིས་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་རྟོག་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་ཆགས་པ་དག་།ཐ་དད་ཉིད་དུ་གྲུབ་གྱུར་ན། །དེ་དག་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ནི། །ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་ཡོངས་སུ་རྟོག་།གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དག་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན། ད་དེ་དག་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ཅིའི་ ཕྱིར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པར་བྱེད།ཐ་དད་གྲུབ་པར་མ་གྱུར་པས། །དེ་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་འདོད་བྱེད་དམ། །ལྷན་ཅིག་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །ཐ་དད་ཉིད་དུ་ཡང་འདོད་དམ། །འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དག་ཐ་དད་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་མ་གྱུར་པས་དེ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་འདོད་པར་ བྱེད་ལ།ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ཡང་མ་གྲུབ་པས། དེ་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འདོད་པར་བྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཐ་དད་དངོས་པོ་མ་གྲུབ་པས། །ལྷན་ཅིག་དངོས་པོ་འགྲུབ་མི་འགྱུར། །ཐ་དད་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ལ། །ལྷན་ཅིག་དངོས་པོར་འདོད་པར་བྱེད། །འདོད་ ཆགས་དང་ཆགས་པ་དག་ཐ་དད་པའི་དངོས་པོར་མ་གྲུབ་པས།ལྷན་ཅིག་གི་དངོས་པོ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཐ་དད་པའི་དངོས་པོ་མ་གྲུབ་པ་གང་ཞིག་ལ་ལྷན་ཅིག་གི་དངོས་པོར་འདོད་པར་བྱེད་དེ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་འདོད་ཆགས་ཆགས་པ་དག་། ལྷན་ཅིག་ལྷན་ཅིག་མིན་མི་འགྲུབ། །འདོད་ཆགས་བཞིན་དུ་ཆོས་རྣམས་ཀུན། །ལྷན་ཅིག་ལྷན་ཅིག་མིན་མི་འགྲུབ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་འདོད་ཆགས་ནི་ཆགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གམ་ལྷན་ཅིག་མ་ཡིན་པར་ཡང་འགྲུབ་པར་མི་འཐད་ལ། འདོད་ཆགས་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད ཀྱང་ལྷན་ཅིག་གམ་ལྷན་ཅིག་མ་ཡིན་པར་འགྲུབ་པར་མི་འཐད་དེ།མདུང་ཁྱིམ་བཞིན་ནོ། ། འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དྲུག་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བསྟན་པས། གང་གི་ ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ནི་ཡོད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དེ་དག་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་ཞིག་ཡིན་གྲང་ན། དེ་གཉི་ག་ལྟར་ ཡང་དེ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་མི་འགྲུབ་པོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་དག་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེས་སྐྱོན་ཅི་ཞིག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་འདུས་བྱས་ན། །དེ་ལ་མཚན་ཉིད་གསུམ་ལྡན་འགྱུར། །ཅི་སྟེ་སྐྱེ་བ་འདུས་མ་བྱས། ། ཇི་ལྟར་འདུས་བྱས་མཚན་ཉིད་ཡིན། །གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་སྐྱེ་བ་དེ་འདུས་བྱས་ཡིན་ན། དེ་ལ་མཚན་ཉིད་གསུམ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་གསུམ་པོ་གཞན་དག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བས་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གནས་པ་དང འཇིག་པ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།།ཅི་སྟེ་སྐྱེ་བ་དེ་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་ན་ནི། ཇི་ལྟར་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་མེད་པར་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ཡིན་པར་བརྟག་པར་ནུས། གཞན་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་མེད་ན་སྐྱེ་བ་འདུས་ བྱས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་མཚུངས་པའམ།།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་གོ།

如此，若成立为相异性，则彼二者将成为同时的分别。若贪欲与贪著二者，成立为相异性，彼等为何要分别为同时性？
若贪欲与贪著二者成立为相异性，则为何要分别彼等为同时性？因未成立为相异性，是故欲求同时性耶？为成就同时性故，又欲求相异性耶？
因贪欲与贪著二者未成立为相异性，为成就彼故欲求同时性，又因同时性亦未成立，为成就彼故又欲求相异性，此非合理。
因相异事物未成立，同时事物不得成立。于何相异事物，欲求为同时事物？因贪欲与贪著二者未成立为相异事物，故不得成立为同时事物。于未成立相异事物者，欲求为同时事物，此亦非合理。
如是贪欲与贪著二者，不成立为同时或非同时。如同贪欲，一切诸法，不成立为同时或非同时。如是观察，贪欲与贪著不应成立为同时或非同时，如同贪欲，一切诸法亦不应成立为同时或非同时，如同枪屋。
此为观察贪欲与贪著品，即第六品。
于此有言：由于已说生、住、灭是有为之相，因此有为是存在的。此处回答：彼非存在。何以故？因为生、住、灭未成立故。生、住、灭彼等是有为或无为？二者皆不应理故不成立。
于此有言：若彼等是有为或无为，有何过失？此处回答：若生是有为，则彼具三相。若生是无为，如何是有为相？
若暂且生是有为，则彼具足三相，彼三相复具其他三相，则成无穷过失。住与灭亦复如是。若生非有为，如何成为有为相？无生、住、灭，如何能观察为生？
复次，若无生、住、灭，因生非有为故，则与涅槃相等或即是涅槃，因为涅槃非有为相。住与灭亦当如是观察。

།ཡང་གཞན་ཡང་། སྐྱེ་ལ་སོགས་ གསུམ་སོ་སོ་ཡིས་།།འདུས་བྱས་མཚན་ཉིད་བྱ་བར་ནི། །ནུས་མིན་འདུས་པ་ཡིན་ན་ཡང་། །གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཇི་ལྟར་རུང་། །སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དེ་དག་སོ་སོའམ་འདུས་པ་ཞིག་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པར་འགྱུར་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་སོ་སོ་ཡིན་པར་རྟོག་ན་སོ་སོས་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མཚོན་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྟེ་འདུས་པ་ཡིན པར་རྟོག་ན་ཡང་།ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དེ་དག་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཚོགས་པར་ཇི་ལྟར་རུང་སྟེ། ད་ཡང་མི་རིགས་པ་ཉིད་དེ། མེ་དང་ཆུ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། སྐྱེ་དང་གནས་དང་འཇིག་རྣམས་ལ། །འདུས་བྱས་མཚན་ཉིད་གཞན་ཞིག་ནི། །གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ཐུག་པ་ མེད།།མེད་ན་དེ་དག་འདུས་བྱས་མིན། །ཅི་སྟེ་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་རྣམས་ལ་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཞན་ཞིག་ཡོད་པར་འདོད་ན་ནི། ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་མེད་ན་ནི་དེ་དག་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་ཏེ་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ ཡིན་པར་མི་རིགས་སོ།།འདིར་སྨྲས་པ། །ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་རྣམས་ལ་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གཞན་ཞིག་ཡོད་ན་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་ལ་སྨྲ་བར་བྱ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་རྣམས་འདུས་བྱས་ཀྱང་ཡིན་ལ། ཐུག་པ་མེད་པར་ཡང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བས་རྩ་བ་ཡི། །སྐྱེ་བ་འབའ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད། །རྩ་བའི་སྐྱེ་བས་སྐྱེ་བ་ཡི། །སྐྱེ་བའང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །འདི་ལ་ཆོས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་སྐྱེ་བ་ན་དེ་བདག་ཉིད་དང་བཅོ་ལྔ་སྐྱེ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པའམ་ཚོར བའམ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་དེ་དང་།ཆོས་དེའི་སྐྱེ་བ་དང་ཆོས་དེ་དག་གི་གནས་པ་དང་། ཆོས་དེའི་འཇིག་པ་དང་། ཆོས་དེའི་ལྡན་པ་དང་། ཆོས་དེའི་རྒ་བ་དང་། ཆོས་དེའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའམ། ལོག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཆོས་དེའི་ངེས་པར་འབྱུང་ བ་ཉིད་དམ།ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དེ། རེ་ཞིག་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འཇིག་པ་དང་ལྡན་པ་དང་། རྒ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་འཁོར་ཅེས་བྱའོ། །འཁོར་གྱི་ནང་ནས་འདིར་ཆོས་གཉིས་པོ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ ཉིད་དག་ནི་ཡང་ན་ལོག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་།ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། ཆོས་གང་དག་དཀར་པོ་དེ་དག་གི་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ལ་ནག་པོ་དེ་དག་གི་ནི་ལོག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་གང་དག་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཉིད་ཡིན་ ལ་།ཆོས་གང་དག་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།

再者，生等三者各自，不能作为有为之相，若是和合，一法一时如何合理？生、住、灭这些是各自或和合成为有为之相呢？两者都不合理。为什么呢？首先，若认为是各自，则各自不能作为有为之相，因为有为法的一部分被相所表征，一部分则离相，这样的过失是不合理的。若认为是和合，那么这些互不相容的法如何能在一法一时中聚合？这也是不合理的，如同火与水。
再者，生住灭诸法，若有其他有为相，则成无穷尽，若无则非有为。若承认生、住、灭诸法有其他有为之相，则成无穷过失。若无，则彼等非有为，既非有为，则不应是有为之相。
于此有人说：对于你所说'生、住、灭诸法若有其他有为之相则成无穷'之说，当如是答：生、住、灭诸法虽是有为，但不会成无穷过失。如何呢？答曰：生之生唯能生根本生，根本生亦能生生之生。对此，任何法生起时，与自身共生十五法，即识或受或想等法，及彼法之生、彼等法之住、彼法之灭、彼法之相应、彼法之老、彼法之解脱或邪解脱、彼法之决定出离或非决定出离。首先，生、住、灭、相应、老、解脱、决定出离等称为眷属。
在眷属中，此处解脱与决定出离二法，或为邪解脱与非决定出离。凡是白法者即是解脱，黑法者即是邪解脱。凡是决定出离之法即是决定出离性，凡是非决定出离之法即是非决定出离性。

།ད་ནི་འཁོར་གྱི་འཁོར་རྣམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པའི་གནས་པ་དང་། འཇིག་པའི་འཇིག་པ་དང་། ལྡན་པའི་ལྡན་པ་དང་། རྒ་བའི་རྒ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རྣམ པར་གྲོལ་བ་དང་།ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དག་སྟེ། འཁོར་གྱི་འཁོར་རྣམས་ལས་ཀྱང་འདིར་ཆོས་གཉིས་པོ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དག་ཀྱང་། ཡང་ན་ལོག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལག་པའི་རྣམ་པར་ གྲོལ་བ་དང་།ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། ཆོས་གང་དག་དཀར་པོ་དེ་དག་གི་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ལ། ནག་པོ་དེ་དག་གི་ནི་ལོག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་གང་དག་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དེ་དག་གི་ནི་ངེས་ པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་ལ།གང་དག་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་སྡེ་ཚན་བཅོ་ལྔའོ། །དེ་ལ་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་བདག་ཉིད་མ་གཏོགས་པར་ཆོས་བཅུ་བཞི་པོ་ཐམས་ ཅད་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་འབའ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །རྩ་བའི་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ཀྱང་གནས་པའི་གནས་པ་གནས་པར་བྱེད་ལ། གནས་པའི་གནས་པས་ཀྱང་རྩ་བའི་གནས་པ་གནས་པར་བྱེད་དོ། །རྩ་བའི་འཇིག་པས་ཀྱང་འཇིགས་ པའི་འཇིག་པ་འཇིག་པར་བྱེད་ལ།འཇིགས་པའི་འཇིག་པས་ཀྱང་རྩ་བའི་འཇིག་པ་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །ལྡན་པ་དང་རྒ་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་འདུས་བྱས་ཀྱང་ཡིན་ལ། ཐུག་པ་ མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཡང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ས་བོན་དང་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེས། །རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་སྐྱེད་བྱེད་ན། །ཁྱོད་ཀྱི་རྩ་བས་མ་བསྐྱེད་དེས། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད། ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བས་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། ཁྱོད་ཀྱི་རྩ་བའི་སྐྱེ་བས་མ་བསྐྱེད་པའི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དེས་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། རང་ཉིད་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་རྩ་བའི་སྐྱེ་བས་བསྐྱེད་པ་ཁོ་ནའི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བས་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱི་མ་བསྐྱེད་པས མི་བྱེད་པར་སེམས་ན།དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་རྩ་བ་ཡིས། །བསྐྱེད་པ་དེ་ཡིས་རྩ་བསྐྱེད་ནས་། །དེས་མ་བསྐྱེད་པའི་རྩ་བ་དེས། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་རྩ་བའི་སྐྱེ་བས་བསྐྱེད་པའི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དེས་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དེས་མ་ བསྐྱེད་པའི་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་དེས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ།རང་ཉིད་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟག་པ་དེས་ཀྱང་མི་ནུས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་ཉིད་སྐྱེ་བཞིན་པས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པས་མི་བྱེད་དོ།

现在，轮回的轮回是这样的：生的生，住的住，灭的灭，相应的相应，老的老，解脱的解脱，出离性的出离性等。在轮回的轮回中，这里的两种法即解脱的解脱和出离性的出离性，或者是邪解脱的邪解脱和非出离性的非出离性。凡是白法，那就是解脱的解脱；凡是黑法，那就是邪解脱的邪解脱。凡是出离的法，那就是出离性的出离性；凡是非出离的法，那就是非出离性的非出离性。如是为十五种类。
其中，根本生能生起除自身外的所有十四法。生的生只能生起根本生。根本住能使住的住安住，住的住也能使根本住安住。根本灭能使灭的灭坏灭，灭的灭也能使根本灭坏灭。相应、老、解脱和出离性等也应当如是观察。因此，生、住、灭虽是有为法，但不会导致无穷过失。对住和灭也应当如是观察，如种子与芽。
此中说：'若你的生之生，能生根本生，你的根本未生者，如何能生彼？'若你说生的生能生根本生，那么你的根本生未生的生的生，如何能生根本生？因为自身未生的缘故。
若你认为只有根本生所生的生的生才能生根本生，而非未生者能生，对此解释道：'若你的根本生，生已而生根，未被彼生者，如何能生彼？'若你说由根本生所生的生的生能生根本生，那么未被生的生所生的根本生，如何能生生的生？因为自身未生的缘故。因此，以此观察也不能成立自性。
此处有人说：根本生正在生时能生生的生，而非未生时能生。

།འདིར་བཤད་པ། ཁྱོད་ཀྱི་དེ་ནི་དེ་བཞིན་པ། མ་སྐྱེས་དེ་ཡིས་གལ་ཏེ་ནི། །དེ་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་ནུས་ན། །དེ་སྐྱེད་པར་ནི་འདོད་ལ་རག་།ཁྱོད་ཀྱི་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་རང་ཉིད་མ་སྐྱེས་པ་དེས་གལ་ཏེ་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ནུས་ན་ནི། སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེད་པར་འདོད་ལ་རག་ལ་མི་ནུས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་རྩ བའི་སྐྱེ་བ་དེས་སྐྱེ་བཞིན་པ་རང་ཉིད་མ་སྐྱེས་པ་དེས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ།།ཡང་ན་འདི་ནི་རྟག་པ་བཞིན་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་རང་ཉིད་མ་སྐྱེས་པ་དེས་གལ་ཏེ་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་གཞན་ཏེ། སྐྱེད་པར་བྱེད་ནུས་ན་ནི་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེད་པར་འདོད་ལ་ རག་ན་མི་ནུས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེད་བཞིན་པ་རང་ཉིད་མ་སྐྱེས་པ་དེས་རྩ་བའི་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བཞིན་པ་རང་ཉིད་མ་སྐྱེས་ཤེ་ན། སྐྱེ་བཞིན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེས་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་རིགས་ཏེ་ ཞིག་པ་དང་མ་ཞིག་པ་བཞིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་མར་མེ་རང་དང་གཞན། །སྣང་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། །སྐྱེ་བའང་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས། །གཉི་ག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། ཇི་ལྟར་མར་མེ་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་གཉི་ག་སྣང་བར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བ་ཡང་རང་དང་གཞན་གྱི་ དངོས་པོ་གཉི་ག་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། མར་མེ་དང་ནི་གང་དག་ན། །དེ་འདུག་པ་ན་མུན་པ་མེད། །མར་མེས་ཅི་ཞིག་སྣང་བར་བྱེད། །མུན་པ་སེལ་བས་སྣང་བྱེད་ཡིན། །འདི་ན་མར་མེ་ལ་ཡང་མུན་པ་མེད་ལ། གང་དག་ན་མར་མེ་དེ་འདུག་པ་དེ་དག་ན་ཡང་མུན་པ་མེད་དེ། གང་གི་ཚེ་མར་མེ་ལ་ཡང་མུན་པ་མེད་ལ། གང་དག་ན་མར་མེ་དེ་འདུག་པ་དེ་དག་ན་ཡང་མུན་པ་མེད་པ་དེའི་ཚེ། ད་མར་མེས་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཅི་ཞིག་སྣང་བར་བྱེད། མུན་པ་སེལ་བས་སྣང་བྱེད་ཡིན་ཞེས་བྱ་ན། མུན་པ་སེལ་བས་དེ་ཡང་གང་གི་ཕྱིར་མར་མེས་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་མི བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་མར་མེས་རང་གི་དངོས་པོ་ཡང་སྣང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ལ།གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་སྣང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱི་ལ་དང་བྱི་བ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་གི་ཕྱིར་མར་མེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མུན་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་མར་མེ་དང་གང་དག་ན་མར་མེ་དེ་འདུག་པ་དེ་ དག་ན་མུན་པ་མེད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། ཇི་ལྟར་མར་མེ་སྐྱེ་བཞིན་པས། །མུན་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན། །གང་ཚེ་མར་མེ་སྐྱེ་བཞིན་པ། །མུན་པ་དང་ནི་ཕྲད་པ་མེད། །ཇི་ལྟར་མར་མེ་སྐྱེ་བཞིན་པས། །མུན་པ་སེལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་མར་མེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་དེའི་ཚེ་ན། མུན་པ་དང་ ཕྲད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

此处说道：你的那个如是，未生的它如果能够产生那个的话，则取决于是否想要产生那个。你的根本生起，正在生起的自身未生的它，如果能够产生其他的生起的生起的话，则取决于是否想要产生生起的生起，但是不能，因此你的根本生起，正在生起的自身未生的它不能产生其他的生起的生起。
或者这如同恒常，你的生起的生起，正在生起的自身未生的它，如果能够产生其他的根本生起的话，则取决于是否想要产生根本生起，但是不能，因此你的生起的生起，正在生起的自身未生的它不能产生其他的根本生起。
为什么正在生起的自身未生呢？因为正在生起尚未圆满成就。对此，所说的'正在生起的它产生那个'是不合理的，如同已毁坏和未毁坏一样。
此处有人说：如同灯火能照亮自己和他者，如是生起也能产生自己和他者两者的事物。如同灯火能照亮自己和他者两者的事物，如是生起也能产生自己和他者两者的事物。
此处说道：灯火以及诸处，彼处无有黑暗，灯火照亮何物？由于驱除黑暗而成为能照。此处灯火处无有黑暗，诸处有此灯火处也无有黑暗，当灯火处无有黑暗，诸处有此灯火处也无有黑暗时，那么灯火照亮自己和他者何种事物？
若说由于驱除黑暗而成为能照，由于灯火不对自己和他者的事物作用，因此灯火既不能照亮自己的事物，也不能照亮他者的事物，如同猫与鼠一样。
此处有人说：因为灯火正在生起时能驱除黑暗，所以灯火处以及诸处有此灯火处无有黑暗。
此处说道：如何正在生起的灯火能驱除黑暗？当灯火正在生起时，未与黑暗相遇。如何正在生起的灯火能驱除黑暗？因为当灯火正在生起时，未与黑暗相遇的缘故。

།ཡང་གཞན་ཡང་། མར་མེ་ཕྲད་པ་མེད་པར་ཡང་། །གལ་ཏེ་མུན་པ་སེལ་བྱེད་ན། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་ན་གནས་པའི་མུན། །འདི་ན་འདུག་པ་དེས་སེལ་འགྱུར། །ཇི་སྟེ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་མར་མེ་དང་ཕྲད་པ་མེད་པར་ཡང་མུན་པ་སེལ་བར་བྱེད་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་ བཤད་པར་བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་མར་མེ་དང་ཕྲད་པ་མེད་པར་ཡང་། མུན་པ་སེལ་བར་བྱེད་ན་ནི་འཇིག་རྟེན་ཀུན་ན་གནས་པའི་མུན་པ་དག་ཀྱང་མར་མེ་འདི་ན་འདུག་པ་དེས་བསལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཕྲད་པ་མེད་པར་འདྲ་ན། མར་མེ་སྐྱེ་བཞིན་པས་འདི་ན་འདུག་པའི་མུན་པ་འདི་སེལ་ལ། འཇིག་རྟེན་ཀུན་ ན་གནས་པའི་མུན་པ་ནི་མི་སེལ་བ་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད།དེ་ལྟ་བས་ན་མར་མེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་མུན་པ་དང་ཕྲད་པ་མེད་པས་མུན་པ་སེལ་བར་མི་བྱེད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། མར་མེ་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས། །གལ་ཏེ་སྣང་བར་བྱེད་འགྱུར་ན། །མུན་པའང་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས། །སྒྲིབ་པར་ འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད།།གལ་ཏེ་མར་མེ་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་།སྣང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་སེམས་ན། དེ་ལྟར་ན་མར་མེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་མུན་པ་ཡང་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ། །མུན་པས་རང་གི་དངོས་པོ་བསྒྲིབས་ ན་ནི།མུན་པ་མི་དམིགས་ཤིང་དངོས་པོ་རྣམས་རྟག་ཏུ་སྣང་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །ཅི་སྟེ་མར་མེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པ་མུན་པ་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་སྒྲིབ་པར་མི་བྱེད་ན་ནི། འོ་ན་གྲོགས་པོ་མར་མེ་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་གཉི་ག་སྣང་བར་བྱེད་དོ། །ཞེས་གང་ སྨྲས་པ་དེ་མི་རུང་སྟེ།དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་དཔེ་བསལ་ཏོ། །ད་ནི་དོན་འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་མར་མེའི་དཔེ་མཚོན་པའི་སྐྱེ་བས་རང་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། སྐྱེ་བ་འདི་ནི་མ་སྐྱེས་པས། །རང་གི་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟར་སྐྱེད། །ཅི་སྟེ་སྐྱེས་པས་སྐྱེད་བྱེད་ ན།།སྐྱེས་ན་ཅི་ཞིག་བསྐྱེད་དུ་ཡོད། །སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་འདིས་རང་གི་བདག་ཉིད་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། སྐྱེས་པའམ་མ་སྐྱེས་པ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་གྲང་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་མ་སྐྱེས་པས་ནི་རང་གི་བདག་ཉིད་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། མ་སྐྱེས་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས་མེད་པ་དེས་རང་གི་བདག་ཉིད་ཇི་ལྟར་ སྐྱེད་པར་བྱེད།ཅི་སྟེ་སྐྱེས་པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པར་སེམས་ན་དེ་ཡང་མི་རུང་སྟེ། གང་གི་ཚེ་དེ་སྐྱེས་ན་སྐྱེས་ཟིན་པ་ཡིན་པས། སྐྱེས་ཟིན་པ་དེ་ལ་ཡང་ཅི་ཞིག་བསྐྱེད་དུ་ཡོད་དེ། སྐྱེས་ཟིན་པ་ལ་ནི་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མེད་ཅིང་བྱས་ཟིན་པ་ལ་ཡང་བྱ་བ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་ འདི་སྐྱེས་པས་རང་གི་བདག་ཉིད་སྐྱེད་དམ།མ་སྐྱེས་པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བས་རང་གི་བདག་ཉིད་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པས་དེ་ལ་སྐྱེས་པས་རང་གི་དངོས་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་རིགས་སོ། །གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་ལ་ ཡང་དེ་བཞིན་དུ་བརྟག་གོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། སྐྱེས་དང་མ་སྐྱེས་སྐྱེ་བཞིན་པ། །ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་སྐྱེ་མི་བྱེད། །སོང་དང་མ་སོང་བགོམ་པ་ཡིས། །དེ་དག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཡིན། །སྐྱེ་བས་གཞན་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་དང་སྐྱེས་བཞིན་པ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་གྲང་ན། བརྟག་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པ་དེ་ལྟར་ནི་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་དག་གིས་དེ་དག་རྣམ་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ།

再者，如果灯火不相遇，也能驱除黑暗的话，那么此处的灯火就应该能驱除世间一切处的黑暗。如果你认为不需要与灯火相遇就能驱除黑暗，对此我要解释：如果不需要与灯火相遇就能驱除黑暗，那么此处的灯火就应该能驱除世间一切处的黑暗。既然都是不需要相遇，那么正在生起的灯火能驱除此处的黑暗，却不能驱除世间一切处的黑暗，这有什么区别呢？因此，正在生起的灯火因为不与黑暗相遇，所以不能驱除黑暗。
再者，如果灯火能照亮自己和他物，那么毫无疑问，黑暗也应该能遮蔽自己和他物。如果你认为灯火能照亮自己和他物，那么与灯火相对的黑暗也毫无疑问地应该能遮蔽自己和他物。如果黑暗遮蔽自己，就不能见到黑暗，而诸物应该永远显现，这是不合理的。如果与灯火相对的黑暗不能遮蔽自己和他物，那么朋友，你所说的灯火能照亮自己和他物这一说法就不成立。这样首先否定了比喻。
现在对于你用灯火为比喻说明生能生起自己和他物这一论点，我要解释：未生的生如何能生起自己？如果已生的能生，已生了还有什么可生？如果这个生要生起自己，是已生的生还是未生的生在生呢？首先，未生的不能生起自己，因为未生即是不存在，不存在的怎么能生起自己？如果你认为是已生的在生，这也不合理，因为当它已生时就已经生起了，对于已经生起的还有什么可生呢？已生的没有可生的，已作的也没有可作的。
这样，这个生是已生的生起自己，还是未生的生起自己呢？两种情况都不能生起，因此生不能生起自己，所以你说已生能生起自己的说法是不合理的。对于住和灭也应当如此观察。
再者，已生、未生、正在生，都不能生起。已去、未去、正在去，已经对此作了解释。如果生能生起他法，是生已生的、未生的还是正在生的呢？三种情况都不能生起。如何不能生起，这已经用已去、未去、正在去作了解释。

།དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བཤད་པ། རེ་ཞིག་དངོས་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐུག་པ་མེད་པར་བྲལ བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་།བྱས་པ་ལ་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དངོས་པོ་གང་སྐྱེས་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། ལན་གཉིས་སྐྱེས་པ་ཡང་ལན་གསུམ་བསྐྱེད་དགོས་ལ་ལན་གསུམ་སྐྱེད་པ་ཡང་ལན་བཞིར་བསྐྱེད་དགོས་པ་དང་། །དེ་བཞིན་དུ་དང་པོ་སྐྱེས་པ་དང་འོག་ཏུ་སྐྱེས་པ་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་ན་སྐྱེ་བ་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་པས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ་། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་སྐྱེས་པས་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡང་སྐྱེས་པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། སྐྱེ་བ་གང་གིས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བར་བརྗོད་པའི་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ལ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། ། ཞེས་དམ་བཅས་པ་ཉམས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དང་པོ་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་ན་མ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་སྐྱེད་པར་ཡང་བྱེད་ན། དེའི་ཕྱིར་འགའ་ཞིག་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ལ། འགའ་ཞིག་ནི་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་མི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་འདོད་ན་མ་ངེས་པ ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ།བྱས་པ་ལ་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། བསྲེགས་པ་ལ་བསྲེག་པར་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། སོང་བ་ལ་བགྲོད་པར་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་ལ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། སྐྱེས་པ་ལ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་ཆོས་སྐྱེས་པ་འགའ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་ དོ།།ཆོས་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ན་མ་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་མི་ལྡན་ལ། དེ་ཡང་དངོས་པོ་སྐྱེ་བ་དང་ལྡན་པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དམ། འོན་ཏེ་དངོས་པོ་སྐྱེ་བ་དང་མི་ ལྡན་པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་གྲང་ན།དེ་ལྟ་ན་བྱ་བ་མེད་པར་ཡང་བྱེད་པ་དང་། འགྲོ་བ་མེད་པར་ཡང་འགྲོ་བ་དང་། ཟ་བ་མེད་པར་ཡང་ཟ་བ་དང་། འདོད་ཆགས་མེད་པར་ཡང་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པར་ཡང་སྡང་བ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པར་ཡང་རྨོངས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཐ་སྙད་རྣམས་དང་ འགལ་བས་དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡང་དངོས་པོ་མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། དོན་གང་དག་མ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་བྱང་ཆུབ་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ཡང་སྐྱེ་ བར་ཐལ་བ་དང་།དགྲ་བཅོམ་པ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ཡང་སྐྱེ་བར་ཐལ་བ་དང་། རི་བོང་དང་རྟའི་རྭ་ལ་སོགས་པ་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ཡང་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ བསྲེགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་བསྐྱེད་པ་བཞིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། མ་སྐྱེས་པ་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་དེ་ཡང་གང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཚོགས་པ་དང་། ཡུལ་དང་དུས་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་ཐབས་དང་ལྡན་པར་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱི་མ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། གང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཚོགས་པ་དང་ཡུལ་དང་ དུས་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་ཐབས་དང་བྲལ་བ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པས།དེའི་ཕྱིར་མ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།

那么这是如何呢？解释道：首先，已生的事物是不会再生的。为什么呢？因为会导致无穷尽，也因为已做的事不需再做。如果已生的事物还要再生，那么生两次的还要生第三次，生三次的还要生第四次。同样，最初生起的和后来生起的也是如此。这样的话就会变成无穷尽的生起，这是不可取的。因此，已生的事物不会再生。
即使说已生的能生，那么所说的能产生的其他生起是产生未生的，在这种情况下，'已生的能生'这个论断就被破坏了。为什么呢？因为它在最初生起之前是未生的，然后又能生，因此有些是已生的在生，有些是未生的在生，这就成为了矛盾。如果这样承认，就会变得不确定。
已做的不需再做，已烧的不需再烧，已去的不需再去，已现前的不需再现前，已生的不需再生。因此，首先这样已生的任何法都不会再生。
未生的法也不会生。为什么呢？因为不具备生的条件，而且会导致所有未生的都应生起的过失。这里未生的是不具备生的条件的，那么是具备生起条件的事物在生还是不具备生起条件的事物在生呢？
如果是这样，就会出现无作用而有作者，无行走而有行走，无吃而有吃，无贪而有贪著，无嗔而有嗔恨，无痴而有愚痴的情况。这与世间常规相违背，所以这也是不可取的。因此，未生的事物也不会生。
即使说未生的事物会生，那么一切未生的事物都应该生起，这样一来，所有凡夫的未生菩提都应该生起，不动法阿罗汉的未生烦恼也应该生起，兔角和马角等未生的东西也应该生起，这是不可接受的。因此，未生的也不会生，就像已烧尽的烦恼不会再生一样。
这里有人说：未生的是会生的，但是只有具备因缘和合、处所、时间、作者和方法的才会生，而不是所有未生的都会生。那些缺乏因缘和合、处所、时间、作者和方法的就不会生，因此不会导致所有未生的都应该生起的过失。

།འདིར་བཤད་པ། གང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ཚོགས་པ་དང་། ཡུལ་དང་དུས་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་ཐབས་དང་ལྡན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་ མི་བྱེད།མེད་པར་གྱུར་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད། ཡོད་མེད་དུ་གྱུར་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དེ། རྣམ་པ་དེ་གསུམ་ཆར་གྱིས་སྐྱེད་པ་མི་འཐད་པར་སྔར་རྣམ་པར་བཤད་ཟིན་པས། དེའི་ཕྱིར་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡང་སྐྱེད་ པར་མི་བྱེད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། མ་སྐྱེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེས་པ་གང་ཡིན་པ་ཡང་གཏན་ཚིགས་སྔར་སྨོས་པ་དག་གིས་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་ལ། སྐྱེ་བཞིན་པ་མ་སྐྱེས་པ་ གང་ཡིན་པ་ཡང་གཏན་ཚིགས་སྔར་སྨོས་པ་དག་གིས་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ།།གལ་ཏེ་ཡང་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེ་བ་མེད་ཅིང་། འོན་ཀྱང་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་ཡང་བྱེད་ན་ནི། སྐྱེ་བ་མེད་པའི་སྐྱེ་བཞིན་པ་མ་མཐོང་བས་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །གང་ལ་སྐྱེ་བཞིན་པ་ སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ་སྐྱེ་བ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ།སྐྱེ་བཞིན་པ་གང་གིས་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དང་། སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སྐྱེ་བ་གཉིས་སུ་མི་རིགས་ཏེ། དངོས་པོ་སྐྱེས་པ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་ དོ།།སྐྱེ་བ་རྩོམ་པའི་སྔ་རོལ་ན་ཡང་གང་དུ་སྐྱེ་བ་རྩོམ་པར་འགྱུར་བའི་སྐྱེ་བཞིན་པ་མེད་དེ། སྐྱེ་བ་རྩོམ་པ་མེད་ན་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་དང་སྐྱེ་བཞིན་བསྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་མི་འགྲུབ་སྟེ། སྐྱེ་བ་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་ན། གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་ཀྱང་རབ་ཏུ་མི་འགྲུབ་བོ། །སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དག་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱང་རབ་ཏུ་མི་འགྲུབ་སྟེ། དེ་ལྟར་དེ་དག་ནི་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་དག་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། སྐྱེ་བ་ལ་བརྟེན ནས་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ།བསམ་པ་འདི་ན་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་ཚེ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པས་ནི། །སྐྱེ་བཞིན་འདི་འབྱུང་མེད་པའི་ཚེ། །ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། །སྐྱེ་བཞིན་ཞེས་ནི་བརྗོད་པར་བྱ། །གང་གི་ཚེ་སྐྱེ་བ་ཡོད་པས། སྐྱེ་བཞིན་པ་འདི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་ བྱ་བ་མེད་པའི་ཚེ།ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ། ཡང་གཞན་ཡང་། རྟེན་ཅིང་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཞི། །དེ་ཕྱིར་སྐྱེ་བཞིན་ཉིད་དང་ནི། །སྐྱེ་བ་ཡང་ནི་ཞི་བ་ཉིད། །འདི་ལྟར་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཞི་བ་ དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཉིད་དང་སྐྱེ་བ་ཡང་ཞི་བ་ཉིད་དོ།།འདིར་སྨྲས་པ། དུས་གསུམ་རྣམ་པར་བཞག་པ་ལས་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་མ་འོངས་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པས་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མ་སྐྱེས་པ། །འགའ་ཞིག་གང་ན་ཡོད་གྱུར་ན། །དེ་ནི་ཅི་ ཕྱིར་དེར་སྐྱེ་འགྱུར།།ཡོད་ན་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ།

此处说道：凡是因缘和合、具足境界、时间、作者和方法而生起的，既不能生起已有的，也不能生起无有的，也不能生起亦有亦无的。如前所述，以这三种方式生起都是不合理的，因此也不能生起未生的。
同样，也不能生起正在生起的事物。为什么呢？因为会导致已生的再生起的过失，也会导致未生的再生起的过失。正在生起的已生部分，以前述理由不能生起；正在生起的未生部分，也以前述理由不能生起。
即使正在生起的没有生起，但若说能生起正在生起的，由于从未见过无生起的正在生起，因此不能生起正在生起的。若说能生起正在生起的，则会导致有两个生起：一是使其成为正在生起的生起，二是生起正在生起的生起。两个生起是不合理的，因为没有两个已生的事物。因此也不能生起正在生起的。
在开始生起之前，也没有将要开始生起的正在生起，因为没有开始生起就没有正在生起，所以不能生起正在生起的。
如此，既不能生起已生的、未生的和正在生起的，所以生起根本不成立。生起不成立，则住和灭也不成立。生起、住和灭不成立，有为法也不成立。如此，应当理解这些就如同已去、未去和正去的道理一样。
有人说：依靠生起而说正在生起，意思是正在生起能够生起。
对此回答：当生起存在时，这正在生起不存在，怎么能依靠生起而说正在生起呢？
再者，凡是缘起的，其自性本寂，因此正在生起和生起也是寂灭的。
有人说：从三时安立来看，未来的事物以未来的本性而存在，所以它会生起。
对此回答：如果未生的事物在某处存在，为什么它还要在那里生起呢？若已存在就不会生起。

།གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མ་སྐྱེས་པ་འགའ་ཞིག་མ་འོངས་པའི་དུས་གང་ན་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་གྱི་དུས་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དེ་ན་ཡོད་ན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ད་འདིར་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་སྐྱེ་བར་འདོད་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་ བྱ་སྟེ།དངོས་པོ་དེ་འདིར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་དེ་མ་འོངས་པའི་དུས་དེ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་མི་འདོད་པས། དེའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ཁྱོད་ཀྱིས་སྔར་སྐྱེ་བས་སྐྱེ་བཞིན་པ་ སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་དེ་ཡིས་ནི། །སྐྱེ་བཞིན་པ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ན། །སྐྱེ་བ་དེ་ནི་སྐྱེད་བྱེད་པ། །སྐྱེ་བ་ཡང་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། །གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་དེ་དེས་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། འོ་ན་ད་སྐྱེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན། དེ་ལ་འདི་ སྙམ་དུ་སྐྱེ་བ་གཞན་ཞིག་གིས་སྐྱེ་བ་དེས་སྐྱེད་པར་སེམས་ན།དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་གཞན་ཞིག་གིས། །དེ་སྐྱེད་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་གཞན་ཞིག་གིས་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ན། དེ་ལྟ་ན་ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། ། ཅི་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་སྐྱེད་པ་གཞན་མེད་པ་ཁོ་ནར་སྐྱེས་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་སྟེ་སྐྱེ་བ་མེད་སྐྱེས་ན། །ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །ཅི་སྟེ་སྐྱེ་བཞིན་པ་སྐྱེད་པའི་སྐྱེ་བ་དེ་སྐྱེད་པ་གཞན་མེད་པར་སྐྱེས་པར་རྟོག་ན་གཞན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེ བཞིན་དུ་སྐྱེད་པ་གཞན་མེད་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་བརྟག་པར་བྱའོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། རེ་ཞིག་ཡོད་དང་མེད་པ་ཡང་། །སྐྱེ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡོད་མེད་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། །གོང་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་སྐྱེ་ བར་གྱུར་ན།དེ་ཡོད་པའམ་མེད་པ་ཞིག་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྲང་ན། རིགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། ཡོད་པ་ནི་སྐྱེ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བར་བརྟག་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེད་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་ ཡོད་མེད་ཅིག་སྐྱེ་བར་སེམས་ན།དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཁོ་བོས་གོང་དུ། རེ་ཞིག་ཡོད་དང་མེད་པ་ཡང་། །སྐྱེ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་ཡོད་མེད་དག་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཁོ་བོས་གོང་དུ། གང་ཚེ་ཆོས་ནི་ཡོད་པ་དང་། །མེད་དང་ཡོད་མེད་མི་སྒྲུབ་པ། །ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་བྱེད་རྒྱུ་ཞེས་བྱ། །དེ་ལྟར་ཡིན་ན་མི་རིགས་སོ། །ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་འགག་བཞིན་ཉིད་ལ་ནི། །སྐྱེ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ།

如果有某个未生的事物存在于未来时，那么为什么它会在现在时生起呢？如果它在那里存在，因为已经存在，所以在此处就不会生起。如果认为它会生起，对此解释道：如果那个事物在此处生起，那么这样的话，那个事物在未来时就不存在了，这也是不愿意承认的，因此说未来的事物存在且会生起，这是不合理的。
此外，对于你之前所说的'以生起使正在生起的生起'这一说法，对此解释道：如果那个生起使正在生起的生起，那么使那个生起生起的生起又是什么？如果你认为是由另一个生起使那个生起生起，对此解释道：如果由另一个生起使其生起，就会成为无穷尽。
如果你认为使正在生起的生起之生起是不需要其他生起而自行生起的，对此解释道：如果无生而生起，一切都将如此生起。如果认为使正在生起的生起是不需要其他生起而生起的，那么应当观察一切也都将如此不需要其他生起而生起。
此外，首先，已有和无有的生起都是不合理的。有无二者也不是，这在上文已经说明。对此，如果某个事物生起，它是作为已有或无有而生起呢？以理观察，已有不应该生起，因为观察生起就成了无意义。无有也不应该生起，因为是无有的缘故。如果认为是亦有亦无而生起，这也不合理，如我在上文所说：'首先，已有和无有的生起都是不合理。'
或者，已有、无有和亦有亦无如何不合理地生起，如我在上文所说：'当法不成立为有、为无、为亦有亦无时，怎么能说有成立的因？如此则不合理。'
此外，对于正在灭的事物，生起是不合理的。

།འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་དངོས་པོ་སྐྱེ་བཞིན པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པའི་དངོས་པོ་སྐྱེ་བཞིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པས་འགག་བཞིན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ཏེ།དངོས་པོ་འགག་བཞིན་པ་ཉིད་དེ་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པའི་བྱ་བ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ།འགག་པའི་བྱ་བ་གང་གིས་འགག་བཞིན་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་བརྟག་པ་དང་དེ་ལ་ཡང་སྐྱེ་བའི་བྱ་བ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་འགག་པ་དང་། སྐྱེ་བ་སྟོན་པའི་བྱ་བ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ནི་མི་འདོད་པས། དེའི་ཕྱིར་འགག་བཞིན་ པའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་ལ་སྐྱེ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།སྣང་བ་དང་མུན་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་ད་གང་འགག་བཞིན་པའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་དེ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་འགག་བཞིན་མ་ཡིན་པ། །དེ་ནི་དངོས་པོར་མི་འཐད་དོ། །གང་ཞིག་འགག་ བཞིན་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགའ་ཡང་དངོས་པོར་མི་འཐད་དོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། ད་ནི་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་ཀྱང་གནས་པ་མི་འཐད་དེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་བཤད་པ། དངོས་པོ་གནས་པ་མི་གནས་ཏེ། །དངོས་པོ་མི་གནས་གནས་པ་མིན། །གནས་བཞིན་པ་ཡང་མི་གནས་ཏེ། །མ་སྐྱེས་གང་ ཞིག་གནས་པར་བྱེད།།རེ་ཞིག་དངོས་པོ་གནས་པ་ནི་གནས་པར་མི་བྱེད་དེ་གནས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་གནས་པ་ཡང་གནས་པར་མི་བྱེད་དེ་གནས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གནས་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གསུམ་པ་ཡང་གནས་པར་མི་བྱེད་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན།མ་སྐྱེས་པ་གང་ཞིག་ད་གནས་པར་བྱེད། ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་འགག་བཞིན་ཉིད་ལ་ནི། །གནས་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ནི་གནས་པ་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལ་གནས་སྐབས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་གཉིས་སུ་ཐལ་ བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ།གནས་སྐབས་གང་གི་འགག་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ལ་ཡང་གནས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་བརྟག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་འགག་བཞིན་པ་དང་། གནས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་གནས་སྐབས་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་གཉིས་ཡོད་ པ་དེ་ནི་མི་འདོད་པས།དེའི་ཕྱིར་འགག་བཞིན་པའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་གནས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་དངོས་པོ་གང་འགག་བཞིན་པའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དེ་གནས་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་འགག་བཞིན་མ་ཡིན་པ། །དེ་ནི་དངོས་ པོར་མི་འཐད་དོ།།གང་ཞིག་འགག་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་འགའ་ཡང་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དུས་ཀུན་ཏུ། །རྒ་དང་འཆི་བའི་ཆོས་ཡིན་ན། །གང་དག་རྒ་དང་འཆི་མེད་པར། །གནས་པའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཡིན། །དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ དུས་ཀུན་ཏུ་རྒ་བ་དང་འཆི་བའི་ཆོས་ཡིན་ན་གང་དག་རྒ་བ་དང་།འཆི་བ་མེད་པར་གནས་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར། ཡང་གཞན་ཡང་། གནས་པ་གནས་པ་གཞན་དང་ནི། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་གནས་མི་རིགས། །ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་རང་དང་ནི། །གཞན་གྱིས་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་བཞིན། ། ཇི་ལྟར་སྔར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་སྐྱེ་བ་རང་དང་གཞན་གྱིས་བསྐྱེད་པར་མི་རིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པ་ཡང་གནས་པ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་གྱིས་གནས་པར་མི་རིགས་སོ།

对于你所说的'正在生起的事物在产生'这一说法，那个正在生起的事物由于具有灭法的性质，所以也是正在灭去的。对于正在灭去的事物，生起是不合理的。为什么呢？因为这会导致两种相互矛盾的作用，即以灭的作用而被观察为具有正在灭去的性质，而对它又有生起的作用，在同一时间对一个事物有灭和生这两种相互矛盾的作用是不可接受的。因此，对于具有正在灭去性质的事物，生起是不合理的，就像光明和黑暗一样。
这里有人说：'那么，现在不具有正在灭去性质的事物就会生起。'对此回答：'凡是不正在灭去的，就不能成立为事物。'任何不正在灭去的都不能成立为事物。
此外，即使承认有事物，住也是不合理的。怎么说呢？事物不住于住，不住者不住，正在住的也不住，未生的又怎么会住呢？首先，住于住的事物不会住，因为已经有住。不住的也不会住，因为没有住。除这两者之外，所谓的正在住的第三种情况也不会住，因为不存在。这样从一切方面观察，未生的又怎么会住呢？
而且，对于正在灭去的事物，住是不合理的。对它来说住是不合理的。为什么呢？因为这会导致两种相互矛盾的状态，即以某种状态称为正在灭去，而对它又观察为住的状态。在同一时间对一个事物有正在灭去和住这两种相互矛盾的状态是不可接受的。因此，说具有正在灭去性质的事物在住是不合理的。
这里有人说：'那么不具有正在灭去性质的事物就会住。'对此回答：'凡是不正在灭去的，就不能成立为事物。'任何不正在灭去的都不能成立为事物的自性。
此外，一切事物在任何时候都具有衰老和死亡的性质，那么，哪些事物能够没有衰老和死亡而住呢？如果一切事物在任何时候都具有衰老和死亡的性质，那么，那些没有衰老和死亡而住的事物又是什么呢？
而且，住不应该由其他住和自身而住，就像生不能由自身和他者所生一样。就像前面观察时生不能由自身和他者所生一样，住也不应该由住自身和其他而住。

།ད་ནི་འགག་པ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བཤད་པ། འགགས་པ་འགག་པར་མི་བྱེད དེ།།མ་འགགས་པ་ཡང་འགག་མི་བྱེད། །འགག་བཞིན་པ་ཡང་དེ་བཞིན་མིན། །མ་སྐྱེས་གང་ཞིག་འགག་པར་བྱེད། །རེ་ཞིག་འགག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡང་འགག་པར་མི་བྱེད་དེ། འགགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་འགགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་འགག་པར་མི་བྱེད་དེ། འགགས་ པའི་བྱ་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་འགག་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གསུམ་པ་ཡང་འགག་པར་མི་བྱེད་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་རིགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ནས་། མ་སྐྱེས་པ་གང་ཞིག་ད་འགག་པར་བྱེད། ཡང་གཞན་ཡང་། རེ་ཞིག་དངོས་པོ་གནས་པ་ལ། ། འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དངོས་པོ་མི་གནས་པ་ལ་ཡང་། །འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རེ་ཞིག་དངོས་པོ་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་གནས་པ་དང་། འགག་པ་གཉིས སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།དངོས་པོ་མི་གནས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཡང་འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གནས་སྐབས་དེ་ཡིས་གནས་པ་ནི། །དེ་ཡིས་འགག་པ་ཉིད་མི་འགྱུར། ། གནས་སྐབས་གཞན་གྱིས་གནས་པ་ཡང་། །གཞན་གྱིས་འགག་པ་ཉིད་མི་འགྱུར། །འདི་ལ་དངོས་པོ་གང་ལ་འགག་པར་བརྟག་པ་དེ་ནི་གནས་སྐབས་དེ་ཉིད་དང་གནས་སྐབས་གཞན་གཉི་གས་ཀྱང་འགག་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འོ་མ་ནི་འོ་མའི་གནས་སྐབས་ཀྱིས འགག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།ཇི་སྲིད་འོ་མ་ཡིན་པ་དེ་སྲིད་དུ་འགག་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། འོ་མ་མ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་འགག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཚེ་འོ་མ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ན་གང་ཡང་འགག་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ ཐམས་ཅད་ཀྱི།།སྐྱེ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བ། །དེ་ཚེ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཚེ་རིགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འགག་པ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། རེ་ཞིག་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལ། །འགག་པར་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དངོས་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་།གཅིག་ཉིད་ལ་ནི་འཐད་པ་མེད། །འདི་ལ་ཡང་རིགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། རེ་ཞིག་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལ་འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་གཅིག་ཉིད་ན་ཡོད་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་མེད་པར་གྱུར་པ་ལའང་། །འགག་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མགོ་གཉིས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ནི། །གཅད་དུ་མེད་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །དངོས་པོ་མེད་པ་ལ་ཡང་འགག་པ་ འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཇི་ལྟར་མགོ་གཉིས་པ་ལ་གཅད་དུ་མེད་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འགག་པ་འགག་པ་གཞན་དང་ནི། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འགག་མི་རིགས། །ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་རང་དང་ནི། །གཞན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་བཞིན། ། ཇི་ལྟར་སྔར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ནས་སྐྱེ་བ་རང་དང་གཞན་གྱིས་སྐྱེད་པར་མི་རིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ་འགག་པ་ཡང་འགག་པ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་གྱིས་འགག་པར་མི་རིགས་སོ། །སྐྱེ་དང་གནས་དང་འཇིག་པ་དག་།མ་གྲུབ་ཕྱིར་ན་འདུས་བྱས་མེད། །འདུས་བྱས་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པས། །འདུས་མ བྱས་ནི་ཇི་ལྟར་འགྲུབ།།དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དེ་དག་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་མེད་དོ།

现在灭也不合理。为什么呢？解释道：已灭不能灭，未灭也不能灭，正在灭也不是如此，未生何物能灭呢？首先，已经灭的不能再灭，因为已经灭了。未灭的也不能灭，因为远离了灭的作用。除此二者之外，所谓正在灭的第三种情况也不能灭，因为不存在。如此以理观察后，未生的何物现在能灭呢？
再者，首先对于存在的事物，灭是不合理的。对于不存在的事物，灭也是不合理的。首先对于存在的事物，灭是不合理的。为什么呢？因为存在的缘故，或者会导致存在和灭二者的过失。对于不存在的事物，灭也不合理。为什么呢？因为远离了存在且不存在的缘故。
再者，以那个状态存在的，不会以那个状态灭。以其他状态存在的，也不会以其他状态灭。对此，对于要观察其灭的事物，无论是以那个状态还是以其他状态，都不会成为灭。为什么呢？牛奶不会以牛奶的状态灭，因为只要是牛奶就不会成为灭，在非牛奶的状态也不会灭，因为当不是牛奶时，什么也不会灭。
再者，当一切法的生不合理时，那时一切法的灭也不合理。当以理观察时，一切法的生不合理，那时，一切法的灭也不合理。
再者，首先对于存在的事物，灭是不合理的。有和无二者，于一体是不合理的。对此也以理观察，首先对于存在的事物灭是不合理的。为什么呢？因为有和无二者于一体是不合理的缘故。
再者，对于已成为无的，灭也不合理。就像对于双头，无法砍断一样。对于无的也不合理灭。为什么呢？因为不存在，就像双头无法砍断一样。
再者，灭不应以其他灭，也不应以自身灭。如同生不能由自身和他者所生一样。如同前面观察过生不应由自身和他者所生一样，灭也不应由彼灭和他灭所灭。
因生住灭不成立故无为法，有为法完全不成立故，无为法如何成立？如此，因为生住灭不成立，所以无为法不存在。

།འདུས་བྱས་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པས། །འདུས་མ་བྱས་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་པར་འདོད། འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་འགའ་ཡང་མེད་ན་ཇི་ལྟར་གསུངས། འདིར་བཤད་པ། རྨི་ལམ་ཇི་བཞིན་སྒྱུ་མ་བཞིན། །དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ཇི་བཞིན་དུ། །དེ་བཞིན་སྐྱེ་དང་དེ་བཞིན་གནས། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་འཇིག་པར་གསུངས། །དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་དེ་དག་ནི་རྨི་ལམ་དང་སྒྱུ་མ་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་འདྲ་བར་གསུངས་པར་ཤེས་པར བྱའོ།། སྐྱེ་བ་དང་གནས་པ་དང་འཇིག་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བདུན་པའོ།། །།བམ་པོ་གསུམ་པ་། འདིར་སྨྲས་པ། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་ནི། །བསྟན་བཅོས་དང་འཇིག་རྟེན་དང་རིག་བྱེད་ལས་གྲགས་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འགྲུབ་སྟེ་། དེ་དག་རབ་ཏུ་ གྲུབ་ན་ལས་དང་འབྲས་བུ་བརྒྱུད་པ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་ཡོད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། བྱེད་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་དེ། །ལས་སུ་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དོ། །བྱེད་པོ་མ་ཡིན་གྱུར་པ་ཡང་། །ལས་སུ་མ་གྱུར་མི་བྱེད་དོ། །རེ་ཞིག་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་ལས་ཡིན་པར་ གྱུར་པ་མི་བྱེད་དོ།།བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ཡང་ལས་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡིན་པར་གྱུར་ལ་བྱ་བ་མེད། །ལས་ཀྱང་བྱེད་པོ་མེད་པར་འགྱུར། །ཡིན་པར་གྱུར་ལ་བྱ་བ་མེད། །བྱེད་པ་པོ་ཡང་ལས་མེད་འགྱུར། །ལས་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་བྱ་བ་མེད་པ་དང་། ཡང་གཞན་ཡང་། ལས་ཀྱང་བྱེད་པ་པོ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་བྱེད་དོ། །ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ཡང་ལས་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དོ་། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།གལ་ཏེ་བྱེད་པོར་མ་གྱུར་པ། །ལས་སུ་མ་གྱུར་བྱེད་ན་ནི། །ལས་ལ་རྒྱུ་ནི་མེད་པར་འགྱུར། །བྱེད་པ་པོ་ཡང་རྒྱུ་མེད་འགྱུར། །གལ་ཏེ་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་བྱེད་ན། དེ་ལྟ་ན་ལས་ལ་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། བྱེད་པ་པོ་ཡང་རྒྱུ་མེད་པར འགྱུར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་དག་རྒྱུ་མེད་པར་གྱུར་ན། དེས་ཅིར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། རྒྱུ་མེད་ན་ནི་འབྲས་བུ་དང་། །རྒྱུ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་མེད་ན་ནི་བྱ་བ་དང་། །བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་མི་རིགས། །བྱ་བ་ལ་སོགས་མི་རིགས་ན། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆོས་ དང་ཆོས་མིན་མེད་ན་ནི།།དེ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་མེད། །འབྲས་བུ་མེད་ན་ཐར་པ་དང་། །མཐོ་རིས་འགྱུར་བའི་ལམ་མི་འཐད། །བྱ་བ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། །དོན་མེད་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དག་མེད་ པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་དག་མེད་ན་བྱ་བ་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་དག་མེད་དོ། །བྱ་བ་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་དག་མེད་ན། ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་མེད་དོ། །ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དག་མེད་ན་དེ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ཡང་མེད་དོ། །འབྲས་བུ་མེད་ན་ཐར་པ་ དང་མཐོ་རིས་སུ་འགྱུར་བའི་ལམ་ཡང་མི་འཐད་དོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། སྐྱོན་དེ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པ་ དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་བྱ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་བྱ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་མི་ལྡན་པ་བྱེད་དོ།

由于有为法完全不成立，无为法怎么能成立呢？在此有人说：如果没有任何生、住、灭，那么为何如此宣说？对此解释道：如同梦境一般，如同幻化一般，如同乾闼婆城一般，如是生起，如是安住，如是灭去，如是宣说。如是应知，生、住、灭等如同梦境、幻化、乾闼婆城一般而说。这是观察生住灭品，即第七品。
第三品：在此有人说：作者和业在论典、世间和吠陀中皆有闻名，因此完全成立。若这些成立，则业果相续也存在，因此作者和业是存在的。对此解释道：已成为作者者，不造作已成为业者。非作者者，亦不造作非业者。首先，已成为作者者不造作已成为业者。非作者者亦不造作非业者。为何如此？已成者无所作为，业亦无作者。已成者无所作为，作者亦无业。
已成为业者无所作为，复次，业亦无作者而成立，此非所愿。因此，已成为作者者造作已成为业者，此说不合理。现在，非作者者亦不造作非业者。为何如此？若非作者者，造作非业者，则业将无因，作者亦无因。若非作者者造作非业者，如是则业无因，作者亦无因。
在此有人说：若业和作者无因，有何过失？对此解释道：若无因则果，及因不应理。无彼则作为，作者及作不应理。作为等不应理，则无有善恶法。若无善恶法，则无从彼生果。无果则解脱及，上升天道不应理。一切诸作为，将成无意义。
若是无因，则果和因不应理。彼等若无，则作为、作者和造作皆无。若无作为、作者和造作，则善法与不善法亦无。若无善法与不善法，则从彼所生之果亦无。若无果，则解脱与往生天界之道亦不应理。复次，一切作为皆将成无意义。如是若是无因，则有此等过失，因此此说不应理。
在此有人说：已成为作者者与非作者者具有作为与无作为，造作已成为业者与非业者具有作为与无作为。

།འདིར་བཤད་པ། བྱེད་པ་པོར་གྱུར་མ་གྱུར་པ། །གྱུར་མ་གྱུར་དེ་མི་བྱེད་དོ། །ཡིན་དང་མ་ཡིན་གྱུར་པ་ནི། །ཕན་ཚུན་འགལ་བས་ག་ལ་གཅིག་། བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་དེ་མི་བྱེད་དོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ནི་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཡིན་པས་གཅིག་ན་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་དེས་དེ་མི་བྱེད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས དག་ནི།།གྱུར་པ་མ་གྱུར་མི་བྱེད་དོ་། །མ་གྱུར་པ་ཡང་གྱུར་མི་བྱེད། །འདིར་ཡང་སྐྱོན་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར། །བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དོ། །བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་པར་གྱུར་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་སྐྱོན་ སྔར་བསྟན་པ་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་ནི། །གྱུར་དང་བཅས་པ་མ་གྱུར་དང་། །གྱུར་མ་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དེ། །གཏན་ཚིགས་གོང་དུ་བསྟན་ཕྱིར་རོ། །བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་དང་ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་ གྱུར་པ་མི་བྱེད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཏན་ཚིགས་གོང་དུ་བསྟན་པ་དག་གིས་འདིར་ཡང་སྐྱོན་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་ནི། །མ་གྱུར་པ་ནི་གྱུར་བཅས་དང་། །གྱུར་མ་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དེ། །གཏན་ཚིགས་གོང་དུ་བསྟན་ཕྱིར་རོ། ། བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་པར་གྱུར་པ་དང་། ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཏན་ཚིགས་གོང་དུ་བསྟན་པ་དག་གིས་འདིར་ཡང་སྐྱོན་དེར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བྱེད་པ་པོར་གྱུར་མ་གྱུར་ནི། ། ལས་སུ་གྱུར་དང་མ་གྱུར་པ། །མི་བྱེད་འདིར་ཡང་གཏན་ཚིགས་ནི། །གོང་དུ་བསྟན་པས་ཤེས་པར་བྱ། །བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་ལས་ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་མི་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་གཏན་ཚིགས་གོང་དུ་བསྟན་པ་དག་གིས་སྐྱོན་དེར་ཐལ བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་མི་བྱེད་དོ་། །དེ་ལྟར་ན། བྱེད་པོ་ལས་ལ་བརྟེན་བྱས་ཤིང་། །ལས་ཀྱང་བྱེད་པོ་དེ་ཉིད་ལ། །བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས་པར། །འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། ། བྱེད་པ་པོ་ནི་ལས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ཞིང་ལས་ཀྱང་བྱེད་པ་པོ་དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་སྟེ། བརྟེན་པ་དེ་མ་གཏོགས་པར་འགྲུབ་པའི་རྒྱུའི་གཞན་ནི་མ་མཐོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་ཉེར་ལེན་ཤེས་པར་བྱ། །ལས་དང་བྱེད་པོ་བསལ་ཕྱིར་རོ། །བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་གིས། །དངོས་པོ ལྷག་མ་ཤེས་པར་བྱ།།ཇི་ལྟར་སྒྲུབ་པ་སྔར་བསྟན་པ་དེས་བྱེད་པ་པོ་དང་། ལས་དག་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས་པར་འགྲུབ་པ་མི་འཐད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་བསལ་བའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླངས་པ་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱེད་པ་པོ་ དང་ལས་དག་གིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླངས་པ་དག་བསྩལ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་མ་ཟད་དེ།དངོས་པོ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་བསྩལ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བརྒྱད་པའོ།

在此说道：'已成为作者和未成为作者，已成和未成者不能作。已是和未是之成者，互相矛盾怎能一致。'已成为作者和未成为作者，对于已成和未成者不能作。为什么呢？因为已是和未是之成者互相矛盾，怎么可能在一处存在，因此彼不能作彼。
复次：'作者与业二者，已成未成不能作。未成者亦不作已成，于此亦成前过失。'已成为作者者不作未成之业，未成为作者者不作已成之业。为什么呢？因为于此亦将成前述过失。
复次：'作者与业二者，已成及未成，已成未成不能作，因前已说理故。'已成为作者者不作未成之业及已成未成之业。为什么呢？因为以前所说理由，于此亦将成彼过失。
复次：'作者与业二者，未成及已成，已成未成不能作，因前已说理故。'未成为作者者不作已成之业及已成未成之业。为什么呢？因为以前所说理由，于此亦将成彼过失。
复次：'已成未成作者，对已成未成业，不作于此理由，如前所说应知。'已成未成作者不作已成未成之业。为什么呢？因为于此亦以前所说理由将成彼过失。
因此如是以一切诸相，作者与业皆不能成立。如是：'作者依于业，业亦依彼作者，除此相依生，不见成立因。'作者依业而生，业亦依彼作者而生，除此依止外，不见有其他成立之因。
'如是应知取，为除业作故。以业及作者，了知余事物。'如前所说成立，作者与业除相依而生外不能成立，如是因为要遣除作者与业，以此成立应知取者与所取。不仅应知以作者与业遣除取者与所取，余事物亦应知遣除。
此为观察作者与业品第八。

། །།འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་དང་ ཉན་ལ་སོགས་པ་དང་།།ཚོར་སོགས་དང་ཡང་དབང་བྱས་པ། །གང་གི་ཡིན་པ་དེ་དག་གི། །སྔ་རོལ་དེ་ཡོད་ཁ་ཅིག་སྨྲ། །ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡང་ཆོས་གང་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་དག་དངོས་པོ་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་དག་ གི་སྔ་རོལ་ན་དངོས་པོ་དེ་ངེས་པར་གནས་པ་དེ་ཡོད་དོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།།དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །ལྟ་ལ་སོགས་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་དེ་དག་སྔ་རོལ་ན། །དངོས་པོ་གནས་པ་དེ་ཡོད་དོ། ། དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར་ ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡང་ཆོས་དག་གང་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་དེ་དག་གི་སྔ་རོལ་ན། དངོས་པོ་ངེས་པར་གནས་པ་དེ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ལྟ་དང་ཉན་ལ་སོགས་པ་དང་། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་ཉིད་ཀྱི་ནི། །སྔ་རོལ་ དངོས་པོ་གང་གནས་པ།།དེ་ནི་གང་གིས་གདགས་པར་བྱ། །ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན། དངོས་པོ་གང་ངེས་པར་གནས་པ་དེ་ཡོད་དོ་ཞེས་གང་གིས་གདགས་པར་བྱ། འདིར་སྨྲས་པ། དེ་ནི་ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམས་དང་།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་རྣམས་མེད་པར་ཡང་ངེས་པར་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་མེད་པར་ཡང་། །གལ་ཏེ་དེ་ནི་གནས་གྱུར་ན། །དེ་མེད་པར་ཡང་དེ་དག་ནི། །ཡོད་པར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། །ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམས་དང་།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་རྣམས་མེད་པར་ཡང་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་དེ་ངེས་པར་གནས་པར་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དངོས་པོ་དེ་མེད་པར་ཡང་ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་དེ་དག་ཡོད་པར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད་དོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་སྔ་རོལ་ན། གང་ངེས་པར་གནས་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཕན་ཚུན་གསལ་བར་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ཅི་ཡིས་གང་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད། །གང་གིས་ཅི་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད། །ཅི་མེད་གང་ཞིག་ག་ལ་ཡོད། ། གང་མེད་ཅི་ཞིག་ག་ལ་ཡོད། །ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཡིས་དངོས་པོ་གང་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད་ལ། དངོས་པོ་གང་གིས་ཀྱང་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། གསལ་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི། མཚོན་པར་བྱེད་པ་དང་། གཟུང་བར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འོ་ན དེ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་པོ་དག་མེད་ན།དངོས་པོ་གང་ཞིག་པོ་ག་ལ་ཡོད་ལ། དངོས་པོ་གང་ཞིག་པོ་མེད་ན་ཡང་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་པོ་དག་ག་ལ་ཡོད། འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་། །སྔ་རོལ་གང་ཞིག་ཡོད་པ་མིན། །ལྟ་ལ་ སོགས་པ་གཞན་དག་གིས།།གཞན་གྱི་ཚེ་ན་གསལ་བར་བྱེད། །ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན། དངོས་པོ་གང་ཞིག་པོ་ཡོད་དོ་ཞེས་ནི་མི་སྨྲའོ་། །འདི་ལྟར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ཞིག་པོ། དེ་དག་རེ་རེའི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པས་དེ་ཕྱིར་དེ་ནི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ དང་གཞན་དག་གིས་དུས་གཞན་གྱི་ཚེ་ན།ལྟ་བ་པོ་དང་ཉན་པ་པོ་དང་ཚོར་བ་པོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་པས། དེ་ནི་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་སྔ་རོལ་ན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

于此说道：'观察、听闻等，以及感受等所依之物，有人说彼等之前，彼物已存在。'观察和听闻等诸根，以及感受等，又依据何法而言，彼等事物之前，彼物必定存在，如是某些论师所说。
若无实体，如何能有观察等？因此彼等之前，实体已然存在。若无实体，观察等如何能存在？因此观察和听闻等，以及感受等，又依据何法而言，彼等之前，实体必定存在。
于此解释：'观察和听闻等，以及感受等自身之前，实体若存在，以何而安立？'观察和听闻等诸根，以及感受等诸法之前，实体若确实存在，以何而安立？
于此说道：'彼即使无观察和听闻等诸根，以及感受等诸法，亦必定存在。'
于此解释：'若无观察等，彼若仍存在，无彼亦彼等，定有无疑虑。'若无观察和听闻等诸根，以及感受等诸法，若实体仍必定存在，则无彼实体亦应有观察和听闻等诸根，以及感受等诸法，此事无疑。
于此说道：'观察和听闻等之前，某实体确实存在，无需相互显明。'
于此解释：'以何显何物？以何显何事？无何何物有？无何何事有？'以观察等显何实体，以何实体显何观察等，显明即是表示、执取之义。那么，若无观察等，实体岂能存在？若无实体，观察等又岂能存在？
于此说道：'一切观察等，之前无所有，以其他观察，等于他时显。'不说一切观察等之前有某实体。如是观察等，彼等各自之前存在，因此以其他观察等，于其他时显为见者、闻者、感受者，故非观察等之前无，亦非无显明。

།འདིར་བཤད་པ། ལྟ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་། །སྔ་རོལ་ གལ་ཏེ་ཡོད་མིན་ན།།ལྟ་ལ་སོགས་པ་རེ་རེ་ཡི། །སྔ་རོལ་དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོད། །ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན། གལ་ཏེ་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རེ་རེའི་སྔ་རོལ་ན་ཡང་དེ་ཇི་ལྟར་ཡོད། ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་རེ་རེའི་སྔ་རོལ་ན། །ལྟ་པོ་དེ་ཉིད་ ཉན་པོ་དེ།།ཚོར་བ་པོ་ཡང་དེ་ཉིད་འགྱུར། །དེ་ནི་དེ་ལྟར་མི་རིགས་སོ། །གལ་ཏེ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རེ་རེའི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ལྟ་བ་པོ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ལ་ཉན་པ་པོ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་ཚོར་བ་པོ་ཡང་དེ་ཉིད་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དེ་ལྟར་ནི་མི་རིགས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་བ་པོ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡིན་ལ། ཉན་པ་པོ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཚོར་བ་པོ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ལྟ་པོ་གཞན་ཉིད་ལ། །ཉན་པ་པོ་གཞན་ཚོར་གཞན་ན། །ལྟ་པོའི་ཚེ་ན་ཉན་པོ་ཡོད། །བདག་ཀྱང་མང་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ལྟ་བ་པོ་ཡང གཞན་ཉིད་ཡིན་ལ་ཉན་པ་པོ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཚོར་བ་པོ་ཡང་གཞན་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ན།དེ་ལྟ་ན་ལྟ་བ་པོའི་ཚེ་ན་ཉན་པ་པོ་དང་སྣོམ་པ་པོ་དང་མྱོང་བ་པོ་དང་རེག་པ་པོ་དང་། སེམས་པ་པོ་དག་ཀྱང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བདག་ཀྱང་མང་པོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་མི་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་གཟུགས་གང་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་ལ་དངོས་པོ་ངེས་པར་གནས་པ་དེ་ཡོད་པས་དེས་ན་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་སྔ་རོལ་ན་དངོས་པོ་གནས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས བྱ་བ་དེ་འཐད་དོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་དང་ཉན་ལ་སོགས་པ་དང་། །ཚོར་བ་དག་ལ་སོགས་པ་ཡང་། །གང་ལས་འགྱུར་བའི་འབྱུང་དེ་ལའང་། །དེ་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁྱོད་ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན་དངོས་པོ་ངེས་པར་གནས་པ་དེ་ཡོད་པར་མངོན་ པར་ཞེན་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་རིམ་གྱིས་གང་དག་ལས་འགྱུར་བའི་འབྱུང་བ་དེ་དག་ལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་འདི་འབའ་ཞིག་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་ པོ་ཅི་ཞིག་པོ་དག་གང་གི་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་པོ་དེ་ཡང་ཡོད་ལ་དངོས་པོ་གང་ཞིག་པོ་དེ་ཡོད་ན།ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་ཅི་ཞིག་པོ་དག་ཀྱང་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ལྟ་དང་ཉན་ལ་སོགས་པ་དང་། །ཚོར་བ་དག་ལ་སོགས་པ་ཡང་། །གང་གི་ཡིན་པ་ གལ་ཏེ་མེད།།དེ་དག་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ལྟ་བ་དང་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་པོ་དག་གང་གི་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་པོ་དེ་གལ་ཏེ་མེད་ན། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཅི་ ཁྱོད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཅི་ཞིག་པོ་མེད་པ་དེ་ཤིན་ཏུ་ངེས་པ་ཡིན་ནམ།འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་ལྟ་ལ་སོགས་པ་ཡི། །སྔ་རོལ་ད་ལྟ་ཕྱི་ན་མེད། །དེ་ལ་ཡོད་དོ་མེད་དོ་ཞེས། རྟོག་པ་དག་ནི་ལྡོག་པར་འགྱུར། །དེ་ལྟར་རིགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་དངོས་པོ་གང་ཞིག་པོ་ལྟ་བ་ ལ་སོགས་པ་ཅི་ཞིག་པོ་དག་གི་སྔོན་དང་ད་ལྟར་དང་ཕྱི་མའི་དུས་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཙལ་ན།དེ་འདིའོ་ཞེས་རང་ལས་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་མེད་པ་དེ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ཡོད་དོ་མེད་དོ་ཞེས་གདགས་པའི་རྟོག་པ་དག་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། ། ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླང་བ་བརྟག་ པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དགུ་པའོ།

此处说道：'如果在见等一切之前，不存在见者，那么在见等每一个之前，它如何存在？如果在见等一切之前，如果它不存在，那么在见等每一个之前，它又如何存在？'
复次：'如果在每一个之前，见者即是闻者，也成为感受者，这是不合理的。'如果在见等每一个之前存在，那么见者即是闻者，也是感受者，这是不合理的。
此处有人说：'见者是另外一个，闻者是另外一个，感受者也是另外一个。'
此处说道：'如果见者是另外的，闻者另外，感受者另外，那么在见者之时就有闻者，我也将成为多数。'如果见者是另外的，闻者是另外的，感受者是另外的，那么在见者之时就有闻者、嗅者、尝者、触者、思者等。复次，我也将成为多数，这是不愿见到的，因此这是不合理的。
此处有人说：'见等诸处所从生起的四大种中，确实存在事物，因此在见等之前存在事物是合理的。'
此处说道：'见闻等以及诸感受等，从何而生的彼等大种中，它也是不存在的。'你执著见闻等诸根之前确实存在事物，但见闻等和感受等次第所从生起的大种中也是不存在的，不仅仅是在此身中不存在而已。
此处有人说：'见闻等诸根是某物所属的事物存在，若事物存在，则见闻等诸根也存在。'
此处说道：'见闻等以及诸感受等，若无所属者，彼等亦不存在。'见闻等诸根和感受等若无所属的事物，则见等也不存在。
此处有人说：'你所说的事物不存在，这是否确定？'
此处说道：'某物在见等之前、现在、后都不存在，于彼有无之分别当止息。'如是以理观察，某事物在见等之前、现在、后三时中，遍寻求时，无法自性成立，因此于见等有无的分别当止息。
取者与所取观察品第九

། །།འདིར་སྨྲས་པ། མེ་དང་བུད་ཤིང་གི་དཔེ་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་མེ་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་བདག་ལ་ཡོད་། བུད་ཤིང་བཞིན་དུ་ཉེ་བར་བླང་བ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡང་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལ་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་གཅིག་པ་ཉིད་དམ་གཞན་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་རབ་ཏུ་མི་འགྲུབ་བོ། །གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཤིང་དེ་མེ་ཡིན་ན། །བྱེད་པ་པོ་དང་ལས གཅིག་འགྱུར།།གལ་ཏེ་རེ་ཞིག་བུད་ཤིང་གང་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མེ་ཡིན་པར་གྱུར་ན་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མེ་ནི་བྱེད་པ་པོར་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ་བུད་ཤིང་ནི་ལས་སུ་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་ གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཅི་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་གཞན་ཉིད་ཡིན་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ན། །ཤིང་མེད་པར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་བུད་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ ན།དེ་ལྟ་ན་བུད་ཤིང་མེད་པར་ཡང་མེ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། དེ་ཕྱིར་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་གཞན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། རྟག་ཏུ་འབར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །འབར་བྱེད་མེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །རྩོམ་པ་དོན་མེད་ཉིད་དུ་འགྱུར། །དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ ལས་ཀྱང་མེད།།གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་རྟག་ཏུ་འབར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དང་། །འབར་བྱེད་མེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། །དེའི་ཕྱིར་རྩོམ་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དབྱུང་བ་དང་སྤར་བ་ལ་སོགས་པ་རྩོམ་པ་དག་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དེ་ལྟ་ ཡིན་ན་ལས་ཀྱང་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ལས་སྲེག་པ་དང་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་འབར་བྱེད་མེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྩོམ་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་ སྟེ།གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། །འབར་བྱེད་མེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །རྟག་ཏུ་འབར་བ་ཉིད་ཡིན་ན། །རྩོམ་པ་དོན་མེད་ཉིད་དུ་འགྱུར། །གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འབར་བྱེད་མེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བར་འགྱུར་ལ། རྟག་ཏུ་འབར་བ་ཉིད་ཡིན་ན་རྩོམ་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་ བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་གལ་ཏེ་འདི་སྙམ་དུ། བསྲེག་བཞིན་བུད་ཤིང་ཡིན་སེམས་ན། དེ་ལ་གལ་ཏེ་འདི་སྙམ་དུ་བསྲེག་བཞིན་པ་ཉིད་བུད་ཤིང་ཡིན་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་ཚེ་དེ་ཙམ་དེ་ཡིན་ན། །གང་གིས་བུད་ཤིང་དེ་སྲེག་བྱེད། གང་གི་ཚེ་བསྲེག་བཞིན་པ་ དེ་ཙམ་བུད་ཤིང་ཡིན་ཞིང་གཞན་གང་དང་ལྡན་པས་ཀྱང་བསྲེག་བཞིན་པ་མ་ཡིན་ན།མེ་གང་གིས་བུད་ཤིང་དེ་སྲེག་པར་བྱེད་དེ། མེ་མེད་པར་ཡང་བུད་ཤིང་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གཞན་ན་མི་ཕྲད་ཕྲད་མེད་ན། །སྲེག་པར་མི་འགྱུར་མི་ སྲེག་ན།།འཆི་བར་མི་འགྱུར་མི་འཆི་ན། །རང་གི་རྟགས་དང་ལྡན་པར་གནས། །མེ་གཞན་ཡིན་ན་བུད་ཤིང་དང་མི་ཕྲད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་ལྟོས་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་པ་མེད་ན་བུད་ཤིང་སྲེག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་སྲེག་ན་འཆི་བར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་འཆི་ ན་རང་གི་རྟགས་དང་ལྡན་པར་གནས་པར་འགྱུར་རོ།

于此说道：以火与柴薪的比喻相对应，如同火一般，有取者之我存在，如同柴薪一般，所取之五蕴也存在。对此解释道：这些并不存在。为什么呢？因为火与柴薪都未成立，在此，火与柴薪是一体或是他体都不能成立。若问如何，则说：
若柴薪即是火，能作者与业即成一体。若暂且柴薪即是火，则能作者与业将成一体。为什么呢？因为火是能作者，柴薪是所作业，因此说火与柴薪是一体是不合理的。
若认为火与柴薪是他体，对此解释道：若火异于柴薪，则无柴薪亦应生。若火与柴薪是他体，则无柴薪时火也应生起，因此说火与柴薪是他体也不合理。
复次，将永远燃烧，无燃因而生，所作无意义，如是业亦无。若是他体则将永远燃烧，无燃因而生，因此所作也将无意义，生火与添柴等所作都将无意义。复次，如是则业也将不存在，其燃烧、煮炊等业都将不存在。
若想：为何无燃因而生及所作无意义？对此解释道：因不待他故，无燃因而生。若永远燃烧，所作无意义。因不待他故将无燃因而生，若永远燃烧则所作将无意义。
若想：正在燃烧即是柴薪。若认为正在燃烧即是柴薪，对此解释道：若彼量即是彼，何者烧彼柴？当正在燃烧即是柴薪，且不与其他相应而非正在燃烧时，何火能烧彼柴薪？将成无火亦是柴薪之过。
复次，若异则不遇，无遇则不烧，不烧则不灭，不灭则具自相而住。若火是他体则与柴薪不相遇。为什么呢？因为不相待而成立。若无相遇则不能烧柴薪。若不烧则不会灭。若不灭则将具自相而住。

།འདིར་སྨྲས་པ། མེ་གཞན་ཡིན་ན་བུད་ཤིང་དང་མི་ཕྲད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་ལ་སྨྲ་བར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཡང་། །ཤིང་དང་ཕྲད་དུ་རུང་བར་འགྱུར། །ཇི་ལྟར་བུད་མེད་སྐྱེས་པ་དང་། །སྐྱེས་པའང་ བུད་མེད་ཕྲད་པ་བཞིན།།གལ་ཏེ་བུད་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཡིན་ན་ཡང་བུད་ཤིང་དང་ཕྲད་དུ་རུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཡང་ཕན་ཚུན་ནས་ཕྲད་དུ་རུང་བ་བཞིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མེ་དང་ཤིང་དག་ནི། །གཅིག་གིས་གཅིག་ནི་བསལ་ གྱུར་ན།།ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཡང་། །ཤིང་དང་ཕྲད་པར་འདོད་ལ་རག་།གལ་ཏེ་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དག་བཞིན་དུ་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཞིང་གཅིག་གིས་གཅིག་བསལ་བར་གྱུར་ན་ནི། བུད་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཉིད་ཡིན་ཡང་བུད་ཤིང་དང་ཕྲད་པར་འདོད་ལ་ རག་ན།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱིས་གལ་ཏེ་བུད་ཤིང་ལས་མེ་གཞན་ཡིན་ཡང་བུད་ཤིང་དང་ཕྲད་དུ་རུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། བུད་ཤིང་ལ་ལྟོས་ན་མེ་ཡིན་ལ་མེ་ལ་ལྟོས་ནས་ཀྱང་བུད་ཤིང་ཡིན་པས་ བུད་ཤིང་དང་མེ་དག་ནི་ལྟོས་པ་ཅན་དུ་འགྲུབ་བོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཤིང་ལྟོས་མེ་ཡིན་ལ། །གལ་ཏེ་མེ་ལྟོས་ཤིང་ཡིན་ན། །གང་ལ་ལྟོས་པའི་མེ་དང་ཤིང་། །དང་པོར་གྲུབ་པ་གང་ཞིག་ཡིན། །གལ་ཏེ་བུད་ཤིང་ལ་ལྟོས་ནས་མེ་ཡིན་ལ། མེ་ལ་ལྟོས་ནས་བུད་ཤིང་ཡིན་ ན་གང་ལ་ལྟོས་ནས་མེ་ཡིན་པར་འགྱུར་བའམ།བུད་ཤིང་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་དེ་གཉིས་ལས་དང་པོར་གྲུབ་པ་གང་ཡིན། དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་བུད་ཤིང་དང་པོར་གྲུབ་ལ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་མེ་ཡིན་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཤིང་ལྟོས་མེ་ཡིན་ན། །མེ་གྲུབ་པ་ལ་ སྒྲུབ་པར་འགྱུར།།གལ་ཏེ་བུད་ཤིང་དང་པོར་གྲུབ་ལ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་མེ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་མེ་གྲུབ་ཟིན་པ་ཡང་སྒྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བུད་པར་བྱ་བའི་ཤིང་ལ་ཡང་། །མེ་མེད་པར་ནི་འགྱུར་བ་ཡིན། །དེ་ལྟ་ན་བུད་ཤིང་ལ་ཡང་མེ་མེད་པར་ འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་མི་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་ལྟོས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་དག་གང་ཡང་རུང་བ་དང་པོར་མ་གྲུབ་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ཉིད་འགྲུབ་བོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གང་ ལྟོས་འགྲུབ།།དེ་ཉིད་ལ་ཡང་ལྟོས་ནས་ནི། །ལྟོས་བྱ་གང་ཡིན་དེ་འགྲུབ་ན། །གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་ཞིག་འགྲུབ། །གལ་ཏེ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དངོས་པོ་གཞན་ལ་ལྟོས་ཏེ་འགྲུབ་ཅིང་། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལ་ཡང་ལྟོས་ནས་ ལྟོས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་འགྲུབ་ན།བོད་པའི་ཚིག་འོ་ན་གྲུབ་པར་འདོད་པ་གང་ལ་ལྟོས་ནས་གང་ཞིག་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་ལྟོས་འགྲུབ་གང་ཡིན་པ། །དེ་མ་གྲུབ་ན་ཇི་ལྟར་ལྟོས། །ཇི་སྟེ་གྲུབ་པ་ལྟོས་ཤེ་ན། །དེ་ནི་ལྟོས་པར་ མི་རིགས་སོ།།དངོས་པོ་གང་དངོས་པོ་གཞན་ལ་ལྟོས་ཏེ་འགྲུབ་བོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་དངོས་པོ་དེ་མ་གྲུབ་ཅིང་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ལྟོས་པར་བྱེད། དེ་མ་གྲུབ་ཅིང་མེད་པ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་ལྟོས་པར་བྱ། ཇི་སྟེ་ཡང་གྲུབ་པ་ཉིད་གཞན་ལ་ལྟོས་པར་སེམས་ན་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ། དངོས་པོ་གྲུབ་ ཅིང་ཡོད་པ་ཡང་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ནི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་རིགས་སོ།།དེ་གྲུབ་ཅིང་ཡོད་པ་ལ་གཞན་ལ་ལྟོས་པར་ཡང་མི་རིགས་སོ།

于此有人说道：'如果火是异于柴薪的，则不会与柴薪相遇'，对此所说，当如是回答：即使火异于柴薪，也可与柴薪相遇，如同女人与男人，男人与女人相遇一样。如果火异于柴薪，也可以与柴薪相遇，就像女人与男人虽然是异体，但也可以相互遇合一样。
对此回答：如果火与柴薪，互相排斥的话，即使火异于柴薪，能否与柴薪相遇还需要考虑。如果火与柴薪如同男人与女人一样是异体，且互相排斥，那么即使火异于柴薪，能否与柴薪相遇还需要考虑。因为事实并非如此，所以你所说'即使火异于柴薪也可以与柴薪相遇'这种说法是不合理的。
于此有人说：相对于柴薪而言是火，相对于火而言是柴薪，因此柴薪与火是相互依存的。
对此回答：如果依柴薪而有火，如果依火而有柴薪，那么所依赖的火与柴薪，何者先成立？如果依柴薪而有火，依火而有柴薪，那么究竟是依何者而成为火，或成为柴薪，这两者中何者先成立？
若想到柴薪先成立，然后依此而有火，对此应当回答：如果依柴薪而有火，则是对已成立的再成立。如果柴薪先成立，然后依此而有火，那么这就是对已成立的再次成立。
此外，作为可燃烧的柴薪，也将无火。如此则柴薪中也将无火。这是不能接受的，因此你所说火与柴薪是相互依存的这种说法是不合理的。
于此有人说：即使它们任何一个都不先成立，也可以成立相互依存的关系。
对此回答：如果某一事物依存而成，又依于此事物而成立所依之物，那么究竟是依何物而成何物？如果所要成立的事物是依靠其他事物而成立，而且依靠所要成立的这个事物，其他所依的事物也得以成立，那么请说，究竟是依何物而成何物？
此外，若某一事物依存而成，彼未成时如何依存？若说已成而依存，则不应依存。若某事物依靠他物而成立，而该事物尚未成立、不存在时，如何能依靠？对于未成立、不存在的事物，又怎能依靠？若认为已经成立的事物还要依靠他物，这也不合理，因为对已成立、已存在的事物而言，为了使其成立而依靠他物是毫无意义的，所以不合理。对于已成立、已存在的事物，依靠他物也是不合理的。

།ཡང་གཞན་ཡང་། ཤིང་ལ་ལྟོས་པའི་མེ་མེད་དེ། །ཤིང་ལ་མ་ལྟོས་མེ་ཡང་མེད། །མེ་ལ་ལྟོས་པའི་ཤིང་མེད་དེ། ། མེ་ལ་མ་ལྟོས་ཤིང་ཡང་མེད། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རིགས་པ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྟགས་ན། བུད་ཤིང་ལ་ལྟོས་པའི་མེ་མེད་དེ། མེ་དང་བུད་ཤིང་གྲུབ་པ་དང་མ་གྲུབ་པ་དག་ལྟོས་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བུད་ཤིང་ལ་མ་ལྟོས་པའི་མེ་ཡང་མེད་དེ གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་དང་འབར་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་དང་རྟག་ཏུ་འབར་བ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ད་ནི་མེ་ལ་ལྟོས་པའི་བུད་ཤིང་ཡང་མེད་དེ་མེ་དང་བུད་ཤིང་གྲུབ་པ་དང་མ་གྲུབ་པ་དག་ལྟོས་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་བུད་ཤིང་ཡང་མེད་དེ་མེ་མེད་ ཅིང་བསྲེག་བཞིན་མ་ཡིན་པ་བུད་ཤིང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། མེ་ནི་གཞན་ལས་མི་འོང་སྟེ། །ཤིང་ལའང་མེ་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །མེ་ནི་གཞན་ལས་མི་འོང་སྟེ་གཞན་ལས་འོང་བར་བརྟག་པ་དེ་ཡང་བུད་ཤིང་དང་བཅས་པར་རམ་བུད་ཤིང་མེད་པར་འོང་བར་མི་ འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བུད་ཤིང་ལ་ཡང་མེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྩོམ་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། སོང་དང་མ་སོང་བགོམ་པ་ཡིས། །དེ་བཞིན་ཤིང་ལ་ལྷག་མ་བསྟན། །རྣམ་པ་དེ་དག་གིས་དེ་བཞིན་དུ་བུད་ཤིང་ལ་ཡང་བརྗོད་པ་ལྷག་ མ་དག་བསྟན་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།རྣམ་པ་གང་དག་གིས་ཤེ་ན། །སོང་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པའི་རྣམ་པ་དག་གིས་ཏེ་། ཇི་ལྟར་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་དང་འགྲོ་བ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། བུད་ཤིང་བསྲེགས་པ་དང་མ་བསྲེགས་པ་དང་བསྲེག་བཞིན་པ་ལ་ཡང་ སྲེག་པ་མེད་དོ།།ཇི་ལྟར་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་ལ་འགྲོ་བའི་རྩོམ་པ་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བུད་ཤིང་བསྲེགས་པ་དང་མ་བསྲེགས་པ་དང་བསྲེག་བཞིན་པ་ལ་ཡང་སྲེག་པའི་རྩོམ་པ་མེད་དོ་། །ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་པོ་དང་འགྲོ་བ་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་འགྲོ་བ་པོ་ཡིན་ པ་དང་།མ་ཡིན་པ་འགྲོ་བར་མི་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། སྲེག་པ་པོ་དང་སྲེག་པ་པོ་མ་ཡིན་པ་དང་། སྲེག་པ་པོ་ཡིན་པ་དང་མ་ཡིན་པར་ཡང་སྲེག་པར་མི་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ཤིང་ཉིད་མེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། །ཤིང་ལས་གཞན་ ལ་མེ་ཡང་མེད།།མེ་ནི་ཤིང་དང་ལྡན་མ་ཡིན། །མེ་ལ་ཤིང་མེད་དེར་དེ་མེད། །རེ་ཞིག་བུད་ཤིང་གང་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མེ་མ་ཡིན་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བུད་ཤིང་ལས་གཞན་ལ་ཡང་མེ་མེད་དེ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ལ་ སོགས་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།མེ་བུད་ཤིང་དང་ལྡན་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེ་ལ་ཡང་བུད་ཤིང་མེད་བུད་ཤིང་ལ་ཡང་མེ་མེད་དེ། གཞན་ཉིད་ཀྱི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མེ་དང་ཤིང་གིས་བདག་དང་ནི། །ཉེ་བར་བླང་བའི་རིམ་པ་ཀུན། །བུམ་སྣམ་ལ་སོགས་ལྷན་ ཅིག་ཏུ།།མ་ལུས་པར་ནི་རྣམ་པར་བཤད། །མེ་དང་བུད་ཤིང་དག་གིས་བདག་དང་ཉེ་བར་བླང་བ་དག་གི་གཅིག་པ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དང་། ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མི་འཐད་པའི་རིམ་པ་ཐམས་ཅད་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མ་ལུས་པར་རྣམ་པར་བཤད་པར་ ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།གང་དག་བདག་དང་དངོས་པོ་རྣམས། །དེ་བཅས་ཉིད་དང་ཐ་དད་པར། །སྟོན་པ་དེ་དག་བསྟན་དོན་ལ། །མཁས་སོ་སྙམ་དུ་མི་སེམས་སོ། །གང་དག་བདག་དེ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་ཐ་དད་པ་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་དེ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དང་ཐ་དད་པར་སྟོན་པ་དེ་དག་ བསྟན་པའི་དོན་ལ་མཁས་པ་ཡིན་པར་ཁོ་བོས་མི་སེམས་སོ།

再者，依木无火，不依木亦无火，依火无木，不依火亦无木。因此，如是依理推究，如实观察，无依薪之火，因为已成立与未成立的火与薪柴不应相依。不依薪柴之火亦无，因为若无所依，则会导致无因而燃，常燃等过失。
现在，依火之薪柴亦无，因为已成立与未成立的火与薪柴不应相依。不依火之薪柴亦无，因为无火且非正在燃烧者不成为薪柴。
再者，火不从他来，薪中亦无火。火不从他来，因为若观察从他处而来，则不应有薪柴或无薪柴而来。薪柴中亦无火，因为不可得，且造作将成无义，且如'已去、未去、正去'，如是余说亦应了知于薪。
以何种方式呢？以已去、未去、正去等方式。如同已去、未去、正去中无去，如是已烧、未烧、正在燃烧中亦无燃烧。如同已去、未去、正去中无去之造作，如是已烧、未烧、正在燃烧中亦无燃烧之造作。如同去者、非去者、亦去者亦非去者不能去，如是烧者、非烧者、亦烧者亦非烧者亦不能烧。如是余说亦应宣说。
再者，薪即非火，离薪亦无火，火不与薪俱，火中无薪彼中无。首先，凡是薪柴者即非火，因为将有作者与业是一之过失。离薪柴处亦无火，因为将有依他等过失。火不与薪柴相应，火中亦无薪柴，薪柴中亦无火，因为将有他性之过失。
以火与薪之我与取，瓶毯等一切次第，皆当详说无余。以火与薪柴之我与取，其一性、他性、互相依待不应理之一切次第，应了知与瓶、毯等一起无余宣说。
若有示现我与诸法，有彼性及差别者，于彼教义之所诠，我不认为其善巧。若有示现我与彼有彼性及差别，诸法与彼有彼性及差别者，我不认为其于所诠教义善巧。

། མེ་དང་བུད་ཤིང་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་དེ་སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་ མཐའ་མི་མངོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པས།དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་མཛད་པ་དེ་ཅི་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་བའི་རིགས་སོ། །འདིར་བཤད་པ། སྔོན་མཐའ་མངོན་ནམ་ཞེས་ཞུས་ཚེ། །ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་མིན་ཞེས་གསུངས། །འཁོར་ བ་ཐོག་མ་ཐ་མེད་དེ།།དེ་ལ་སྔོན་མེད་ཕྱི་མ་མེད། །སྔོན་གྱི་མཐའ་མངོན་ནམ་ཞེས་ཞུས་པའི་ཚེ། ཐུབ་པ་ཆེན་པོས་མི་མངོན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པས་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལ་སྔོན་ཡང་མེད་ལ་ཕྱི་མ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ འཁོར་བའི་དབུས་ཡོད་པར་སེམས་ན་དེ་ཡང་མི་རུང་སྟེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། གང་ལ་ཐོག་མེད་ཐ་མེད་པ། །དེ་ལ་དབུས་ནི་ག་ལ་ཡོད། །གང་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པ་དེ་ལ་དབུས་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། དེ་ཕྱིར་དེ་ལ་སྔ་ཕྱི་དང་། །ལྷན་ཅིག་རིམ་པ་མི་འཐད་དོ། །གང་ གི་ཕྱིར་འཁོར་བ་དེ་ལ་ཐོག་མ་དང་དབུས་དང་ཐ་མ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་གི་རིམ་པ་དག་མི་འཐད་དོ།།དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། བཤད་པ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་སྔ་གྱུར་ལ། །རྒ་ཤི་འཕྱི་བ་ཡིན་ན་ནི། །སྐྱེ་བ་རྒ་ཤི་མེད་པ་དང་། །མ་ཤི་བར་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་སྔ་བར་གྱུར་ལ་རྒ་ཤི་འཕྱི་བ་ཡིན་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་རྒ་ཤི་མེད་པ་དང་སྔར་མ་ཤི་བར་ཡང་འདིར་སྐྱེ་བའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་འཕྱི་གྱུར་ལ། །རྒ་ཤི་སྔ་བ་ཡིན་ན་ནི། །སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རྒ་ཤི་ནི། །རྒྱུ་མེད་པར་ནི་ཇི་ལྟར འགྱུར།།གལ་ཏེ་སྐྱེ་བ་འཕྱི་བར་གྱུར་ལ་རྒ་ཤི་སྔ་བ་ཡིན་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་རྒ་ཤི་རྒྱུ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་འབྱུང་བར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། དེ་དག་ལ་སྔ་ཕྱི་མེད་དེ། དེ་ནི་རྒ་ཤི་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བཞིན་པ་ཁོ་ནར་སྐྱེའོ། །འདིར་བཤད་པ། སྐྱེ་བ་དང་ནི་རྒ་ཤི་དག་།ལྷན་ཅིག་ རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་བཞིན་པར་ནི་འཆི་འགྱུར་ཞིང་། །གཉི་ག་རྒྱུ་མེད་ཅན་དུ་འགྱུར། །སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དག་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་མི་འཐད་དེ། ཇི་སྟེ་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ན་ནི། །སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དང་། །གཉི་ག་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། དེ་དག་ལ་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་གི་རིམ་པ་དེ་དག་མི་འཐད་ཀྱང་ཡང་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དག་ཡོད་པས་དེ་དག་གང་གི་ཡིན་པའི་བདག་ཀྱང་ཡོད་དོ།

《观察火与燃料》第十品
此处有人说道：世尊在《无始无终经》中说：'诸比丘，轮回是无始无终的，前际与后际皆不可见。'因此，世尊宣说轮回确实存在，对此您应当解释他基于何种意趣而作此说。
对此解释道：当问及前际可见否时，大圣者说'否'。轮回无始亦无终，彼无前际亦无后际。当问及前际可见否时，大圣者说不可见，因此轮回无始无终。为何如此？因为彼无前际亦无后际。
若有此念，认为轮回有中际存在，这也不合理。为何如此？如是：凡是无始无终者，岂有中际可言？凡是无始无终者，怎会有中际？因此，彼中前后及同时次第皆不合理。因为轮回无始、无中、无终，所以其中前后及同时次第皆不合理。
若问如何了知此理？解释道：若生为先而老死为后，则应有无老死之生，且应有未死而生。若生在先而老死在后，则生应无老死，且应有未死而生之过失。
复次，若生为后而老死为先，无生之老死，如何能无因而有？若生在后而老死在先，则无生之老死如何能无因而生？
此处有人说：彼等无先后，生时即与老死相随而生。
对此解释道：生与老死二者，同时不应理。正生时即死，二者成无因。生与老死同时不合理，若是同时，则正生时即死，且二者皆成无因，故不应理。
此处有人说：虽然彼等前后及同时次第不合理，但生与老死确实存在，故拥有此二者之我亦存在。

།འདིར་བཤད་པ། གང་ལ་སྔ་ཕྱི་ལྷན་ཅིག་གི་།རིམ་པ་དེ་དག་མི་སྲིད་པའི། །སྐྱེ་བ་དེ་དང་རྒ་ཤི་དེ། །ཅི་ཡི ཕྱིར་ན་སྤྲོས་པར་བྱེད།།དེ་ལྟར་རིགས་པ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ་བརྟགས་ན། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དག་ལ་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་གི་རིམ་པ་དེ་དག་མི་སྲིད་ན། དེ་ལ་ཅིའི་སྐྱེ་བ་དེ་རྒ་ཤི་དེ་ཞེས་སྤྲོས་པར་བྱེད་ཅིང་རྗོད་པར་བྱེད། དེ་དག་མི་འཐད་ན། བདག་ཡོད་པར་འཐད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །རྒྱུ་དང་ འབྲས་བུ་ཉིད་དང་ནི།།མཚན་ཉིད་དང་ནི་མཚན་གཞི་ཉིད། །ཚོར་དང་ཚོར་པོ་ཉིད་དང་ནི། །དོན་ཡོད་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་། །ཇི་ལྟར་བརྟགས་ན། སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་དག་གི་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་གི་རིམ་པ་དག་མི་འཐད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཉིད་དང་། མཚན་ཉིད་དང་མཚན་ ཉིད་ཀྱི་གཞི་ཉིད་དང་།ཚོར་བ་དང་ཚོར་བ་པོ་ཉིད་དང་། དོན་གཞན་གང་དག་ཅི་ཡང་རུང་བ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། ཤེས་པ་དང་ཤེས་བྱ་དང་། ཚད་མ་དང་གཞལ་བྱ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཡོད་པར་བརྟག་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་གི་ རིམ་པ་དག་མི་འཐད་དོ།།འཁོར་བ་འབའ་ཞིག་སྔོན་གྱི་མཐའ། །ཡོད་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་གྱི། །དངོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཉིད་ལ་ཡང་། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བརྟགས་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་སྔ་ཕྱི་དང་ལྷན་ཅིག་ གི་རིམ་པ་དག་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་འབའ་ཞིག་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི་དངོས་པོར་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས།དངོས་པོར་སྣང་བ་ནི་སྒྱུ་མ་དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་དུ་འགྲུབ་བོ། ། འཁོར་བ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་གཅིག་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། ཁ་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བྱས་པ་དང་གཉི་གས་བྱས་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ཁ་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས། །གཞན་གྱིས་བྱས་དང་གཉི་གས་བྱས། །རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བར་འདོད། །དེ་ནི་བྱ་བར་མི་རུང་ངོ་། །འདི་ལ་ཁ་ཅིག་གིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པར་འདོད། ཁ་ཅིག་ནི་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་འདོད། ཁ་ཅིག་ནི་བདག་དང་གཞན་གཉི་གས བྱས་པར་འདོད།ཁ་ཅིག་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བར་འདོད་དེ། དེ་ནི་རིམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་གང་གིས་ཀྱང་བྱ་བ་ཡིན་པ་མི་རུང་ངོ་། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་རིགས་པ་གང་གིས་བྱ་བར་མི་རུང་སྙམ་དུ་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་བདག་གིས་བྱས་གྱུར་ན། །དེ་ཕྱིར་བརྟེན་ནས་འབྱུང་ མི་འགྱུར།།གང་ཕྱིར་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ། །བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་དེ་དག་འབྱུང་། །གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པར་གྱུར་ན། ད་ལྟ་ན་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། བརྟེན་ནས་ཀྱང་འབྱུང་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་མ་འོངས་པའི་ ཕུང་པོ་དེ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར།སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་པར་མི་རིགས་སོ།

在此说道：对于前后同时的，次第不可能存在的，那个生和那个老死，为何要作戏论？如此依据理证观察，生和老死的前后和同时的次第不可能存在时，为何要戏论和宣说'那个生和那个老死'？若这些不合理，我如何能成立为合理？
因和果性，相和所相性，受和受者性，任何存在的事物，如何观察，生和老死的前后和同时的次第不合理，同样，因和果性，相和所相性，受和受者性，以及其他任何解脱、涅槃、能知和所知、量和所量等，对于这一切的观察，前后和同时的次第都不合理。
不仅轮回本身没有前际，一切诸法也都没有前际。因为如此如实观察时，一切诸法的前后和同时的次第都不合理，所以不仅仅是轮回没有前际，一切所执诸法也都没有前际，所以诸法显现如幻术、阳焰、干闼婆城、影像一样成立。
这是名为'观察轮回'的第十一品。
此处有人说：有些人认为苦是自作、他作、共作或无因而生，因此如此苦是存在的。在此说道：有些认为苦是自作，他作和共作，无因而生，这是不应理的。对此，有些人认为苦是自作，有些认为是他作，有些认为是自他共作，有些认为是无因而生，这四种方式都不应理。
如果想：由何理由不应理？在此说道：若是自作，则不应依缘而生，因为依此蕴而生彼蕴。若苦是自作，则不应依缘而生，然而是依缘而生的，因为依现在蕴而生未来蕴，所以苦非自作是合理的。

།འདིར་སྨྲས་པ། སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་མ་བྱས་ཀྱང་གཞན་གྱིས་བྱས་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་དེ་དག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ རོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་དེ་ལས་འདི་གཞན་ཞིང་། །གལ་ཏེ་འདི་ལས་དེ་གཞན་ན། །གཞན་དེ་དག་གིས་འདི་བྱས་པས། །སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་ལས་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་འདི་དག་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ཅིང་། ད་ལྟར་ གྱི་ཕུང་པོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་དེ་དག་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི།དེ་ལྟ་ན་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་གཞན་དེ་དག་གིས་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་གཞན་འདི་དག་བྱས་པས་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་ཡང་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ གཞན་གྱིས་བྱས་པར་ཡང་མི་འཐད་དོ།།འདིར་སྨྲས་པ། སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བྱས་པས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་ཀྱང་མི་སྨྲའོ། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་སོ་ཞེས་ཀྱང་མི་སྨྲའོ། །སྡུག་བསྔལ་ གང་ཟག་བདག་གིས་བྱས་པས་དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲ་ལ།སྡུག་བསྔལ་གང་ཟག་གཞན་གྱིས་བྱས་པས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་སོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་བདག་གིས་ནི། ། སྡུག་བསྔལ་བྱས་ན་གང་བདག་གིས། །སྡུག་བསྔལ་བྱས་པའི་གང་ཟག་ནི། །སྡུག་བསྔལ་མེད་པ་དེ་གང་ཡིན། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་བདག་གིས་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་བྱས་པར་སེམས་ན། གང་གི་སྡུག་བསྔལ་དེ་བྱས་པའི་གང་ཟག་དེས་སྡུག་བསྔལ་དེ་མ་བྱས་པའི་སྔ་རོལ་ན་བྱེད་པའི གང་ཟག་སྡུག་བསྔལ་མེད་པ་དེ་གང་ཡིན་ཏེ་དེ་འདིའོ་ཞེས་བསྟན་དགོས་ནས་།དེ་ཡང་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གང་ཟག་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མི་འཐད་དོ། །གང་ཟག་གཞན་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བྱས་སོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཡང་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་ གཞན་ལས་ནི།།སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ན་གཞན་ཞིག་གིས། །སྡུག་བསྔལ་དེ་བྱས་གང་སྦྱིན་དེ། །སྡུག་བསྔལ་མེད་པར་ཇི་ལྟར་རུང་། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་གཞན་གྱིས་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་བྱས་ཤིང་དེས་དེ་བྱས་ནས་གཞན་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ན། སྦྱིན་པ་བྱེད་པ་དེས་དེ་བྱས་ནས་གང་ལ་ སྦྱིན་པར་བྱ་བ་དེ་ལ་མ་སྦྱིན་པའི་སྔ་རོལ་ན།ལེན་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་སྡུག་བསྔལ་མེད་པ་དེ་གང་ཡིན་ཏེ། དེ་འདིའོ་ཞེས་བསྟན་དགོས་ན། དེ་ཡང་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གང་ཟག་གཞན་གྱིས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བདག་གིས་བྱས་ པར་མ་གྲུབ་པས།།སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་ག་ལ་བྱས། །གཞན་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་གང་བྱེད་པ། །དེ་ནི་དེ་ཡི་བདག་བྱས་འགྱུར། །བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་བྱས་པར་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པས། སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་གྱིས་སྡུག་ བསྔལ་གང་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེའི་བདག་གིས་བྱས་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན།དེ་ཡང་དང་པོ་ཉིད་དུ་རིགས་པས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་སྡུག་བསྔལ་གང་ཟག་བདག་གིས་བྱས་པར་མི་འཐད་པས། དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གང་ཟག་བདག་གིས་བྱས་པར་མ་གྲུབ་པས་སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་ཡང་ མི་འཐད་དོ།

于此有言：虽然痛苦不是我造作，但是他人造作。为什么呢？因为依靠这些变化的蕴而生起那些蕴。
对此解释道：若彼异于此，若此异于彼，由彼等造此，则成他人造苦。
若未来诸蕴异于现在诸蕴，现在诸蕴也异于未来诸蕴，如是则现在诸蕴异者造作未来诸蕴异者，则痛苦应成他人所造，然而并非如此，因此痛苦由他人造作也不应理。
于此有言：不说痛苦由痛苦自身造作故说痛苦是自作，也不说痛苦从因缘生故说痛苦是他作。由补特伽罗自身造作痛苦，故暂且说痛苦是自作，由补特伽罗他者造作痛苦，故也说痛苦是他作。
对此解释道：若补特伽罗自身造作痛苦，则造作痛苦的补特伽罗，无痛苦者是谁？
若认为补特伽罗自身造作蕴的痛苦，则造作彼痛苦的补特伽罗在造作之前，作为造作者的补特伽罗无痛苦者是谁？应当指出'是这个'，然而并不存在，因此说痛苦由补特伽罗自身造作不应理。
对于所说补特伽罗他者造作痛苦之说，也当解释：若从补特伽罗他者生起痛苦，他者造作彼痛苦后给予者，如何能无痛苦？
若补特伽罗他者造作蕴的痛苦并将其给予他人，则作为给予者造作后在未给予受者之前，作为领受者的补特伽罗无痛苦者是谁？应当指出'是这个'，然而并不存在，因此说痛苦由补特伽罗他者造作也不应理。
复次：由自作不成立，痛苦岂由他人作？他人所作诸痛苦，即成彼之自作故。
由于自身造作痛苦完全不成立，痛苦怎能是他人所造？为什么呢？因为他人所造作的痛苦即成为他自身所造，而最初以理观察时，痛苦由补特伽罗自身造作不应理，因此由于痛苦由补特伽罗自身造作不成立，痛苦由他人造作也不应理。

།འདིར་སྨྲས་པ། སྡུག་བསྔལ་དེ་ལས་གང་ཟག་དེ་གཞན་གྱི་མ་ཡིན་པས་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་ལས་སྡུག་བསྔལ་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་གང་ཟག་མ་ཡིན་པས་རྣམ་གྲངས་ལས་ སྡུག་བསྔལ་གཞན་གྱིས་བྱས་སོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲའོ།།འདིར་བཤད་པ། རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་བདག་བྱས་མིན། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དེ་མ་བྱས། །རེ་ཞིག་སྡུག་བསྔལ་རྣམ་གྲངས་ལས་བདག་གིས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྡུག་བསྔལ་རྣམ་གྲངས་ལས་གཞན་གྱིས་བྱས་སོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཡང་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་གཞན་བདག་མ་བྱས་ན། །སྡུག་བསྔལ་གཞན་བྱས་ག་ལ་འགྱུར། །གཞན་གྱིས་བྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་དེ་ཡང་གལ་ཏེ་གཞན་ཏེ། བདག་ཉིད་མ་བྱས ཤིང་མ་གྲུབ་ན་སྡུག་བསྔལ་དེ་གཞན་གྱིས་བྱས་པར་ག་ལ་འགྱུར།འདིར་སྨྲས་པ། སྡུག་བསྔལ་བདག་དང་གཞན་གཉི་ག་འདུས་པས་བྱས་པ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རེ་རེས་བྱས་གྱུར་ན། །སྡུག་བསྔལ་གཉི་གས་བྱས་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རེ་རེས་བྱས་པ་ ཡོད་པར་འགྱུར་ན་ནི།སྡུག་བསྔལ་གཉི་གས་བྱས་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་བདག་དང་གཞན་གཉི་གས་འདུས་པས་བྱས་པ་ཡང་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་དང་གཉི་གས་བྱས་པར་མི་རིགས་ན། འོ་ན་ སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། གཞན་གྱིས་མ་བྱས་བདག་མ་བྱས། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མེད་ག་ལ་འགྱུར། །དེ་ལྟར་གཞན་གྱིས་ཀྱང་མ་བྱས་བདག་གིས་ཀྱང་མ་བྱས་ན། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བར་ག་ལ་འཐད་དེ། སྐྱོན་ཆེན་ པོར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྡུག་བསྔལ་འབའ་ཞིག་རྣམ་པ་བཞི། །ཡོད་མ་ཡིན་པ་མ་ཡིན་གྱི། །ཕྱི་རོལ་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་། །རྣམ་པ་བཞི་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་འབའ་ཞིག་ལ། །བདག་དང་གཞན་དང་གཉི་ག་དང་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། སྡུག་བསྔལ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་གཉིས་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། རྣམ་པ་ བཞི་པོ་དག་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་དངོས་པོ་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཡོད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། ཆོས་གང་སླུ་བ་དེ་བརྫུན་ཞེས། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་སྐད་གསུངས་། །འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་སླུ་བའི་ཆོས། །དེས་ན་དེ་དག་བརྫུན་པ་ཡིན། །འདི་ལ་བཅོམ་ལྡན་ འདས་ཀྱིས་མདོ་སྡེ་ལས་ཆོས་གང་སླུ་བ་དེ་ནི་བརྫུན་པའོ།།དགེ་སློང་དག་འདི་ལྟ་སྟེ། མི་སླུ་བའི་ཆོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་ནི་བདེན་པའི་མཆོག་གོ་ཞེས་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ནི་སླུ་བའི་ཆོས་ཡིན་པས། དེས་ན་དེ་དག་བརྫུན་པ་ཡིན་ཏེ། ལོག་པར་སྣང་བའི་ ཕྱིར་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ།

于此说道：由于痛苦不是那个人的他者，因为痛苦造作痛苦的缘故，从某个角度说'痛苦是由我造作'，又因为凡是痛苦即非人我，从某个角度说'痛苦是由他造作'。
对此解释道：首先痛苦非自作，彼自身未作彼。首先从某个角度说'痛苦是由我造作'这一说法不合理。为什么呢？因为彼自身未作彼故。
对于从某个角度说'痛苦是由他造作'这一说法也应当观察：若他非我所作，痛苦岂能他作？若执著说是他作，如果他者即自身未作且未成立，那么痛苦怎么可能是由他作？
于此说道：痛苦是由自他二者和合而作。
对此解释道：若是各自所作，痛苦应成二作。若是各自所作得以成立，则痛苦应成二者所作，然而因为彼非如是，所以痛苦也非由自他二者和合而作。
于此说道：如此自作、他作、二者所作都不合理的话，那么痛苦是无因而生。
对此解释道：非他作非自作，痛苦岂能无因？如此既非他作又非自作，痛苦怎么可能是无因而生？因为将导致重大过失之故。
不仅痛苦本身四种，实非不存在，对于外在诸法，四种亦不存在。仅就蕴即痛苦而言，自作、他作、二者所作及无因生这四种情况不存在，不仅如此，对于色等外在诸法，这四种情况也不存在。
此为观察痛苦品，第十二品。
于此说道：即使四种情况不存在，痛苦和外在诸行法仍然存在。
对此解释道：诸法若虚妄，世尊说为假，一切行虚妄，是故彼为假。对此世尊在经中说：'诸法若虚妄即是假。比丘们，譬如不虚妄法涅槃是最高真实。'因此一切行法都是虚妄法，所以它们都是假的，因为是颠倒显现，所以是空无所观察的自性。

།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་སླུ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་བརྫུན་པ་ཡིན་ན། དེ་གཉི་ག་ཡང་མེད་པའི་དོན་ཡིན་པར་འདྲ་བས། སླུ་བའི་ཆོས་ཀྱིས་བརྫུན་པ་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབ་པར་བྱ། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་སླུ་ཆོས་གང་ཡིན་པ། ། དེ་བརྫུན་དེ་ལ་ཅི་ཞིག་སླུ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གསུངས་པ། །སྟོང་ཉིད་ཡོངས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན། །གལ་ཏེ་སླུ་བའི་ཆོས་ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་བརྫུན་པ་ཡིན་ན་ནི་མེད་པའི་དོན་ཡིན་པར་འདྲ་བས་དེ་ལ་ཅི་ཞིག་སླུ་བར་འགྱུར། འདི་ལྟར་སླུ་བ་ནི་ལོག་པར་སྣང་བ་ཡིན་ལ བརྫུན་པ་ནི་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཡིན་པས་མེད་པའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སླུ་བའི་ཆོས་ཀྱིས་བརྫུན་པ་བསྒྲུབ་ཏུ་རུང་ངོ་།།དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སླུ་བའི་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གསུངས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཡོངས་སུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་ སྨྲས་པ།དངོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། །གཞན་དུ་འགྱུར་བ་སྣང་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བརྫུན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མེད་པ་དང་ཆོས་བདག་མེད་པའི་དོན་མ་ཡིན་གྱི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་གང་ཟག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་ བ་སྣང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དངོས་པོ་མེད་། །གང་ཕྱིར་དངོས་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད། །ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་མེད་དོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། ། གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་གི་ཡིན། །གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་སྣང་བ་དག་གི་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བརྫུན་པ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་གང་ཟག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་དོན་ཡིན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་གཞན་དུ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན་དེ་ཇི་ལྟར་གཞན་དུ་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དེ་ཉིད་ལ་ནི་གཞན་འགྱུར་མེད། །གཞན་ཉིད་ལ་ཡང་ཡོད་ མ་ཡིན།།གང་ཕྱིར་གཞོན་ནུ་མི་རྒ་སྟེ། །གང་ཕྱིར་རྒས་པའང་མི་རྒའོ། །འདི་ལ་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་པ་དེ་ལ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དེ་ཉིད་དམ་གཞན་ཞིག་འགྱུར་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་གཞོན་ནུ་མི་རྒ་ལ་གང་གི་ ཕྱིར་རྒས་པ་ཡང་མི་རྒ་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་ན་དེས་སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འདི་ཉིད་གཞན་འགྱུར་ན། །འོ་མ་ཉིད་ནི་ཞོར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་འོ་མ་ཉིད་ཞོར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་མི་འཐད་ དོ།།ཅི་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་གཞན་ཞིག་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འོ་མ་ལས་གཞན་གང་གི་ནི། །དངོས་པོ་ཞོ་ནི་ཡིན་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གཞན་ཞིག་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་སེམས་ན། འོ་མ་ལས་གཞན་པ་གང་གི་དངོས་པོ་ཞོ་ཡིན་པར་འགྱུར། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་མི་འཐད་དོ།

于此有言：如果有为法是欺诳法，而欺诳法是虚妄的话，那么这两者都是无实之义，那么欺诳法如何能成立虚妄呢？对此解释道：如果欺诳法是虚妄的，那么何者能欺诳？世尊所说此义，是为了完全显示空性。如果所说的欺诳法是虚妄的话，那就等同于无实之义，那么何者能欺诳呢？如是，欺诳是显现颠倒，虚妄是所分别的自性空，因为不是无实之义，所以欺诳法能成立虚妄。因此应当了知，世尊所说的欺诳法，是为了完全显示空性。
于此有言：诸法无自性，因为显现变异。世尊所说虚妄，并非是无实和法无我的意思，而是诸法中补特伽罗无自性的意思。为什么呢？因为显现状态变异的缘故。无自性即无实法，因为诸法是空性。法无自性的实法是不存在的。为什么呢？因为诸法是空性，所以法的自性存在是不合理的。如果无自性，那变异属于谁？如果法无自性，那显现的状态变异将属于谁呢？因此，世尊所说的虚妄，是诸法中补特伽罗无自性的意思，而非法无自性。
对此解释道：如果有自性，怎么会有变异？如果法有自性，那它怎么会变异呢？因为无有变化的缘故。又者：彼性中无变异，他性中亦非有。因为少年不衰老，因为老者亦不衰。对此承许实法者，变异有两种：即是彼性或他性变异，但两者都不合理。为什么呢？因为少年不衰老，老者也不衰老的缘故。
于此有言：如果彼性变异，有何过失？对此解释道：如果此性变异，则牛奶即变酪。如果彼性变异，那么牛奶本身就会变成酸奶，这是不合理的。如果你认为是他性变异，对此解释道：除了牛奶之外，何者的实法是酸奶呢？如果你认为是他性变异，那么除了牛奶之外，什么实法是酸奶呢？因此，两种变异都不合理。

།འདིར་སྨྲས་པ། ཅི་འོ་ན་ད་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་མཐར་ཐུག་པ་ཡིན་ནམ། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་སྟོང་མིན་ཅུང་ཟད་ཡོད། །སྟོང་པའང་ཅུང་ཟད་ཡོད་པར་འགྱུར། །མི་སྟོང་ཅུང་ཟད་ཡོད་མིན་ན། །སྟོང་པའང ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར།།གལ་ཏེ་མི་སྟོང་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན་ནི། དེས་ན་དེའི་གཉེན་པོ་སྟོང་པ་ཡང་ཅུང་ཟད་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། མི་སྟོང་པ་ཅུང་ཟད་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཁས་མ་བླངས་པས་དེའི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཡང་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། ཡང་གཞན་ཡང་། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྟོང་ཉིད་ནི། །ལྟ་ཀུན་ངེས་པར་འབྱིན་པར་གསུངས། །གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་ལྟ་བ། །དེ་དག་བསྒྲུབ་ཏུ་མེད་པར་གསུངས། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་པའི ཕྱིར་ལྟ་བ་ཀུན་ལས་ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཡིན་པར་གསུངས་པས།གང་དག་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་དེ་དག་ནི་བསྒྲུབ་ཏུ་མི་རུང་བ་ཉིད་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། བསམ་གཏན་པའི་མགོ་ལ་ཐོད་པ་བཞིན་ནོ། ། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་གསུམ་པའོ།། །། བམ་པོ་བཞི་པ། འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་ཕྲད་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། སྔར་དབང་པོ་བརྟག་པར་བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་པོ་གསུམ་པོ་དག་ལ་བྱ་བ་མི་འཐད་པར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ གཞན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་ནི་ཇི་ལྟར་ཕན་ཚུན་དུ་ཕྲད་པ་དང་མི་ཕྲད་པར་མི་འཐད་པ་དེ་ལྟར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་རིགས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན་བཤད་པ། བལྟ་བྱ་ལྟ་བ་ལྟ་བ་པོ། །གསུམ་པོ་དེ་དག་གཉིས་གཉིས་དང་། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་ནི་ཕན་ཚུན་དུ། །ཕྲད་པར་འགྱུར་ བ་ཡོད་མ་ཡིན།།བལྟ་བར་བྱ་བ་ནི་དབང་པོའི་དོན་ཏོ། །ལྟ་བ་ནི་དབང་པོའོ། །ལྟ་བ་པོ་ནི་བདག་གོ། །བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་པོ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་གཉིས་གཉིས་དང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕན་ཚུན་དུ་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་། ལྟ་བ་ཡང་ཕྲད་པར་མི་ འགྱུར་ལ།བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་། ལྟ་བ་པོ་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར། ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་པོ་ཡང་འཕྲད་པར་མི་འགྱུར། བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་པོ་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མར་མེ་དང་མུན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་འདོད་ཆགས་ཆགས་པ་དང་། །ཆགས་པར་གྱུར་དང་ཉོན་ མོངས་དང་།།ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི། །ལྷག་མའང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ལྟ་། །ཇི་ལྟར་བལྟ་བར་བྱ་བ་དང་ལྟ་བ་དང་ལྟ་བ་པོ་དག་གཉིས་གཉིས་དང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་དང་། ཆགས་པར་འགྱུར་ བ་དག་ཀྱང་གཉིས་གཉིས་དང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ།འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པ་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་ལ། འདོད་ཆགས་དང་ཆགས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར། ཆགས་པ་དང་ཆགས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་། འདོད་ ཆགས་དང་ཆགས་པ་དང་ཆགས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མ་ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ལྷག་མ་སྒྲ་དང་། ཉན་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་གཉིས་གཉིས་དང་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་ བར་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་བལྟ་བར་བྱའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། གཞན་ན་གཞན་དང་ཕྲད་གྱུར་ན། །གང་ཕྱིར་བལྟ་བྱ་ལ་སོགས་ལ། །གཞན་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། །དེ་ཕྱིར་ ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་རོ།

于此有人说道：'那么，所谓空性是否就是究竟？'对此解释道：'若有丝毫非空存在，空性也将有所存在。若无丝毫非空存在，空性又怎能存在？'若有丝毫非空之物存在，则其对治之空性也将存在，然而既然未承认有丝毫非空之物存在，则因无对治，空性又怎能存在？此外：'诸佛说空性，能出离诸见。若执著空性，说彼不可治。'诸佛世尊说空性是一切见的对治，因此能出离一切见，所以说若执著空性见者即不可救治，如同禅修者头上长疮一般。此为《观真实品第十三》。
第四品。于此有人说道：'诸法确实有自性，因为世间可见相遇。'对此解释道：前文已在观察根时详细分析了所见、能见和见者三者的行为不合理性，现在要说明正是由于这三者无有他性，故相互间不能相遇或不相遇，为何如此呢？'所见及能见，以及诸见者，彼等三两两，及一切互遇，皆不能成立。'所见是根境，能见是根，见者是我。这所见、能见和见者三者，无论是两两相对还是全部，都不能互相遇合。所见与能见不能相遇，所见与见者不能相遇，能见与见者不能相遇，所见、能见和见者也不能相遇，如同灯光与黑暗一般。
'如是贪与贪者，及所贪诸法，烦恼及余法，余处亦三观。'如同所见、能见和见者两两之间以及全部都不能互相遇合一样，贪欲、贪者和所贪之法也是两两之间以及全部都不能互相遇合。贪欲与贪者不能相遇，贪欲与所贪之法不能相遇，贪者与所贪之法不能相遇，贪欲、贪者和所贪之法也不能相遇。同样，其余烦恼如嗔等，以及其余处如声音、听者等，也都应当以这三种方式观察其两两之间以及全部都不能互相遇合。
于此有人说道：'为何所见等彼等不能互相遇合？'对此解释道：'若他与他遇，由于所见等，彼等无他性，是故不能遇。'

།འདི་ལ་དེ་དག་གཞན་ཡིན་ན་གཞན་དང་ཕྲད་པར་འགྱུར་བར་འདོད་ན། གང་གི་ཕྱིར་བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ལ་རིགས་པས་རྣམ་པར་བརྟགས་ན། གཞན་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། བལྟ་བྱ་ལ་སོགས་ འབའ་ཞིག་ལ།།གཞན་ཉིད་མེད་པར་མ་ཟད་ཀྱི། །གང་ཡང་གང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །གཞན་པ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ། །བལྟ་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་འབའ་ཞིག་ལ་ཕན་ཚུན་གཞན་ཉིད་མི་འཐད་པར་མ་ཟད་ཀྱི། འདི་ལྟར་དངོས་པོ་གང་ཡང་དངོས་པོ་གང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གཞན་ ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ།།གཞན་ཉིད་མེད་ན་གང་ཡང་གང་དང་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་མི་འཐད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རིགས་པ་གང་གིས་གཞན་ཉིད་མི་འཐད་པ་ཡིན། འདིར་བཤད་པ། གཞན་ནི་གཞན་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཞན། །གཞན་མེད་གཞན་ལས་གཞན་མི་འགྱུར། །གང་ལ་ བརྟེན་ཏེ་གང་ཡིན་པ།།དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་མི་འཐད། །འདི་ལ་ཁྱོད་གཞན་ཞེས་བྱ་བར་མངོན་པར་ཞེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པ་འགའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ཏེ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། གཞན་མེད་ན་གཞན་ནི་རང་ལས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ ཡང་།གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་གང་འབྱུང་བ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་ཡིན་པར་མི་འཐད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་གཞན་ཡིན་པར་འགྱུར་ན་དེས་སྐྱོན་ཅི་ཞིག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་གཞན་ནི་གཞན་ལས་གཞན། །གཞན་མེད་པར་ཡང་རུང་བར་འགྱུར། །གཞན་ལས་ གཞན་པའི་གཞན་པ་དེ།།མེད་ན་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་མེད། །གལ་ཏེ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དེ། དེ་ལས་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ནི། གཞན་དེ་མེད་པར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རུང་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། །ཅི་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་གཞན་ནི་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་གཞན་དུ་ འགྱུར་བར་སེམས་ན།གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གང་ལས་གཞན་པའི་གཞན་པ་དེ་མེད་ན་གཞན་མེད་པས་རང་ཉིད་ལས་གཞན་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་མེད་པ་ཁོ་ནར་ཤེས་པར་གྱིས་ཤིག་།འདིར་སྨྲས་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ནི་གཞན་ཉིད་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་གཞན་ཉིད་ ཅེས་བྱ་བ་སྤྱི་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།འདིར་བཤད་པ། གཞན་ཉིད་གཞན་ལ་ཡོད་མ་ཡིན། །གཞན་མ་ཡིན་ལའང་ཡོད་མ་ཡིན་། །གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །གཞན་ནམ་དེ་ཉིད་ཡོད་མ་ཡིན། །ཁྱོད་ཀྱིས་གཞན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་སྤྱི་གང་ཡིན་ པ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་གཞན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེས་ན།དེ་ལྟ་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནམ། གཞན་ཡང་གཞན་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་ཅིང་ལྟོས་ནས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དངོས་པོ་ལས་གཞན་ལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། གཞན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་གཞན་ནམ་གཞན་མ་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དེ་གཉི་ག་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དེ་ནི་དེ་དང་ཕྲད་པ་མེད། །གཞན་དང་གཞན་ཡང་ཕྲད་མི་འགྱུར། །ཕྲད་བཞིན་པ་དང་ཕྲད་པ དང་།།ཕྲད་པ་པོ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །དེ་ཉིད་ནི་དེ་དང་ཕྲད་པ་མེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དེ་ཉིད་དེ་དང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དང་གཞན་ཡང་ཕྲད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཐ་དད་པ་དག་ནི་ཕྲད་པར་མི་འདོད་པའི་ཕྱིར་ དང་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཕྲད་པ་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཕྲད་བཞིན་པ་དང་ཕྲད་པ་དང་ཕྲད་པ་པོ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གནམ་ས་བཞིན་ནོ། ། ཕྲད་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་བཞི་པའོ།

对此，如果认为它们是其他的话，就会认为与其他相遇。为什么呢？因为对所见等以理智观察时，其他并不存在，所以不会相遇。又复：
不仅所见等，无有他性，任何事物与任何事物，皆不成他性。不仅所见等彼等之间互为他性不合理，如是任何事物与任何事物一起皆不成他性。若无他性，任何事物与任何事物皆不能相遇。
于此有人说：以何理由他性不合理？此中回答：他依他而成他，无他则不从他成他。任何依于何而有，彼不成异于彼。于此，你所执著的所谓'他'，是依靠某个他者而成为他，若无他者，则他不能从自身成为他。又复，任何依于何而生，彼不成异于彼。
于此有人说：若成他性，有何过失？此中回答：若他从他成他性，则无他亦应成立。若无从他异之他，则以无故彼亦无。若依于何而成他，彼若异于彼，则无彼他时亦应如是成立，故不应理。若作是念他依他而成他，由于从何成他之他若无，则因无他故不能从自身成他性，因此当知确实无他。
于此有人说：虽然缘起不是他性，但是依于所谓他性之总相而成他。此中回答：他性非有于他，亦非有于非他。若无有他性，则他与彼皆非有。你说依于所谓他性之总相而成他，如是岂不是说成了缘起？
复次，所谓他性也是依托事物而成立，故既不存在于异于事物者，也不存在于非异者。若无他性，则所分别的他或非他二者皆不存在。又复：彼不与彼相遇，他与他亦不相遇。正在相遇、已相遇及能相遇者皆不存在。
彼与彼不相遇，为何？因为是一，故彼与彼不相遇。他与他也不相遇，为何？因为相异，相异者不许相遇，且无必要。如是，由于观察时事物之相遇不合理，故正在相遇、已相遇及能相遇者皆不存在，如天与地。
此为观察相遇品，第十四品。

། །། འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། སོ་སོའི་བྱ་བ་བྱེད་ནུས་པར་སྣང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བུམ་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། སྣམ་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་དག་ཀྱང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལས། ། འབྱུང་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་བྱུང་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་བྱུང་བར་གྱུར་ན་དེས་སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ན། འདིར་བཤད་པ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡི། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི བྱས་པར་འགྱུར།།རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ལས་བྱུང་བར་གྱུར་ན། ངོ་བོ་ཉིད་བྱས་པ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་དེར་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་བྱས་པ་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེས་ཅིར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་བྱས་པ་ཞེས། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་རུང་བར་འགྱུར། །ངོ་བོ་ཉིད་ ནི་བཅོས་མིན་དང་།།གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ཡིན། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ཇི་ལྟར་རུང་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པ་དང་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན་འོ་ན་ད་གཞན་གྱི་དངོས་ པོ་ནི་ཡོད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡོད་མིན་ན། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད། །གཞན་གྱི་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད། །གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད། །ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ ཉིད་ནི་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ན།ངོ་བོ་ཉིད་དེ་ཡང་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་མེད་པར་ཡང་དངོས་པོ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་ པ།ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་དངོས་དག་།མ་གཏོགས་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་དངོས་དག་།ཡོད་ན་དངོས་པོ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་མ་གཏོགས་པའི་དངོས་པོ་ག་ལ་ཡོད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་དང་། གཞན་ གྱི་དངོས་པོ་དག་ཡོད་ན་དངོས་པོ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་མ་གྲུབ་ན། །དངོས་མེད་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི། །དངོས་མེད་ཡིན་པར་སྐྱེ་བོ་སྨྲ། ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་པ་དེ་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་ན། འོ་ན་དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་མི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡིན་པར་སྐྱེ་བོ་དག་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འདི་ལ་དངོས་པོའི་དེ ཁོ་ན་མཐོང་བས་ཐར་པར་འགྱུར་རོ།།ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་དག་དངོས་ཉིད་གཞན་དངོས་དང་། །དངོས་དང་དངོས་མེད་ཉིད་ལྟ་བ། །དེ་དག་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ལ། །དེ་ཉིད་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ ནོ།།གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་ཏུ་ལྟ་བ་དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ།

于此有人说道：诸事物确实是有自性的，因为显现能作各自的作用，同样地，瓶的自性和毛毯的自性也是从因缘中产生的。
对此解释道：自性从因缘中产生是不合理的。自性从诸因缘中产生是不合理的。
对此若想：如果自性从诸因缘中产生，那会有什么过失呢？
对此解释道：从因缘中产生的自性将成为所作。如果从诸因缘中产生，自性就会有成为所作的过失。
于此有人说道：如果自性成为所作，那又如何？
于此说道：自性怎么可能是所作？自性是无为且不依他的。自性怎么可能称为所作？因为自性是无为且不依他的。
于此有人说道：如果无自性，那么他性是存在的。
对此解释道：若自性不存在，他性怎么会存在？他性的自性称为他性。若自性不存在，他性怎么会存在？因为所谓他性的自性即是他性，当详细观察该自性时，不合理，因此他性也不存在。
于此有人说道：即使无自性和他性，事物也是存在的。
对此解释道：除了自性和他性，事物怎么会存在？若有自性和他性，事物才能成立。除了自性和他性，事物怎么会存在？为什么呢？因为如此，若有自性和他性，事物才能成立。
于此有人说道：那么无事物是存在的。
对此解释道：若事物不成立，无事物也不会成立。众人说事物变异即是无事物。若不承认所说的事物，那么无事物也不会成立，为什么呢？因为众人说事物变异即是无事物。
于此有人说道：于此见到事物的真实性就能解脱，因此诸事物的自性也是存在的。
对此解释道：若见自性、他性、有事物、无事物，彼等于佛陀教法中不见真实。若见自性、他性、事物、无事物这四种，彼等于佛陀世尊的教法中不见真实。

།ཡང་གཞན་ཡང་། བཅོམ་ལྡན་དངོས་དང་དངོས་མེད་པ། །སྟོན་ པས་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་ཡི།།གདམས་ངག་ལས་ནི་ཡོད་པ་དང་། །མེད་པ་གཉི་གའང་དགག་པ་མཛད། །གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་སྟོན་པས་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་གདམས་ངག་ཅེས་བྱ་བའི་མདོ་ལས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་གཉི་ག་ཡང་དགག་པ་མཛད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པར་ལྟ་བ་དེ་དག་སྤང་བར་བྱའོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་རང་གཞན་ཡོད་ཉིད་ན། །དེ་ནི་མེད་ཉིད་མི་འགྱུར་རོ། །རང་བཞིན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་དེ་ནི་མེད་པ་ ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། རང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །གཞན་དུ་འགྱུར་བ་གང་གི་ཡིན། །རང་བཞིན་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ཡང་། །གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་རུང་། ། དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཉིད། །རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དེ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར། གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱིས་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བར་ཇི་ལྟར་རུང་སྟེ་དེ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་པའོ་། །ཡང་གཞན་ཡང་། ཡོད་ཅེས་བྱ བ་རྟག་པར་འཛིན།།མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཆད་པར་ལྟ། །དེ་ཕྱིར་ཡོད་དང་མེད་པ་ལ། །མཁས་པས་གནས་པར་མི་བྱའོ་། །ཡོད་ཅེས་བྱ་བར་དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་ན་རྟག་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། མེད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཞེན་ན་ཆད་པར་ལྟ་བ་ཡིན་པས། དེ་ཕྱིར་ཡོད་པ་ ཉིད་དང་མེད་པ་ལ་མཁས་པས་གནས་པར་མི་བྱའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པས། །དེ་ནི་མེད་པ་མིན་པས་རྟག་།སྔོན་བྱུང་ད་ལྟར་མེད་ཅེས་བྱ། །དེ་ན་ཆད་པར་ལྟ་བར་འགྱུར། །གང་ ཞིག་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཕྱིས་མེད་པ་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དེ།རང་བཞིན་ནི་མི་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ལས་རྟག་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །དངོས་པོ་དེ་སྔོན་བྱུང་བ་དེ་ལྟར་མེད་དོ་ཞེས་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལ་འཇིག་པར་ལྟ་བ་དེས་ན་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ རོ།།དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བ་ལ་སྐྱོན་དུ་མར་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བ་སྟེ། དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་དོན་དམ་པ་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། ། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་བརྟག་པ་ ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅོ་ལྔ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། གཞི་མེད་པ་ལ་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་རྟག་ཏུ་མི་རུང་བས། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སེམས་ཅན་འཁོར་བ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་བཅིངས་པ་དང་ ཐར་པར་འགྱུར་རོ།།རིགས་པ་གང་གིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་འཁོར་བ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་། བཅིངས་པ་དང་ཐར་པར་མི་འཐད་པར་བསྟན་པ་དེ་ཡང་ཉན་པར་འདོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་འཁོར་ཞེ་ན། །དེ་དག་རྟག་ན་མི་འཁོར་ཏེ། །མི་ རྟག་ན་ཡང་འཁོར་མི་འགྱུར།།སེམས་ཅན་ལ་ཡང་རིམ་འདི་མཚུངས། །གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་འཁོར་བར་ཡོངས་སུ་རྟོག་ན། དེ་དག་རྟག་པའམ་མི་རྟག་པ་བཞི་འཁོར་བར་འགྱུར་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །རེ་ཞིག་རྟག་ན་ནི་མི་འཁོར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

复次，世尊说有与无，于迦旃延那的教诫中，否定了有和无二者。因为世尊说有与无，在名为迦旃延那教诫的经中否定了有和无二者，因此应当断除有和无的见解。
复次，若有自性和他性，则不会成为无。自性变成他性，这是永远不会合理的。若是以自性而有，则不会成为无，为什么呢？因为自性变成他性是永远不合理的。
复次，若无自性，何来变异？若有自性，又怎能变异？诸法若无自性，则变异是属于谁？若有自性，又怎能变异？这也是不合理的。
复次，执着'有'即是常见，说'无'即是断见。因此，智者不应住于有和无。如此执着于'有'是常见，如此执着于'无'是断见，因此智者不应住于有和无。
此处有人问：如何会成为常见和断见？此处回答：若某法以自性而有，则非无故为常。若说先有今无，则成为断见。若某法以自性而有，则后来不可能成为无，因为自性是不变的，因此执着有性即成为常见。若见诸法先有后无，则成为断见。
如是因为对诸法见有和见无有诸多过失，因此说诸法无自性，这是见到真实，是中道，也是证得胜义。
这是第十五品，名为观有物无物品。
此处有人说：若无基础，则轮回、涅槃、束缚、解脱都不合理，因此诸行和众生应有轮回、涅槃、束缚、解脱。想听闻以何理由说明诸行和众生的轮回、涅槃、束缚、解脱不合理。
此处回答：若说诸行轮回，若是常则不轮回，若是无常也不轮回。对众生也是同样的道理。若认为诸行轮回，则应是常或无常而轮回，但二者都不合理。首先若是常则不轮回，为什么呢？因为是确定安住的，因为有自性，因为不变异。

།མི་རྟག་ན་ཡང་འཁོར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངེས་པར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པའི་ཕྱིར་དང་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྟེ་སེམས་ཅན་འཁོར་བར་སེམས ན།སེམས་ཅན་ཡང་རིམ་པ་འདི་མཚུངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། སེམས་ཅན་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ལས་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དང་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་འཁོར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་གང་ཟག་ འཁོར་ཞེ་ན།།ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ལ། །དེ་ནི་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ན། །མེད་ན་གང་ཞིག་འཁོར་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་འཁོར་བར་སེམས་ན་དེ་ནི་ཆེས་ཤིན་ཏུ་མི་འཐད་དོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམས་ལ་དེ་ དེ་དག་ཉིད་དམ།དེ་དག་ལས་གཞན་ནམ། དེ་ལ་དེ་དག་ཡོད་དམ། དེ་དག་ལ་དེ་ཡོད་དམ། དེ་དེ་དག་དང་ལྡན་ནམ་ཞེས་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་མེད་ན་གང་ཞིག་འཁོར་བར་འགྱུར། ཡང་གཞན་ཡང་། ཉེ་བར་ལེན་ནས་ཉེར་ལེན་པར། །འཁོར་ན་སྲིད་པ་ མེད་པར་འགྱུར།།སྲིད་མེད་ཉེ་བར་ལེན་མེད་ན། །དེ་གང་ཅི་ཞིག་འཁོར་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གང་ཟག་འཁོར་རོ་ཞེས་བརྟགས་ན་དེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞིག་གམ། ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཞིག་འཁོར་བར་འགྱུར་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ ཞིག་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་འཁོར་བར་མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་ནས་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཞན་དུ་འཁོར་བ་ན་དེའི་བར་སྐབས་ན་སྲིད་པ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཡང་མི་འཁོར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྲིད་པ་དང་ཉེ་བར་ལེན་ པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་མེད་ན་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞིང་ཅི་ཞིག་འཁོར་བར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། གཞི་མེད་པར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་མི་འཐོབ་པས། འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། འདུ་བྱེད་མྱ་ངན་འདའ་བར་ནི། །ཇི་ ལྟ་བུར་ཡང་མི་འཐད་དོ།།སེམས་ཅན་མྱ་ངན་འདའ་བར་ཡང་། །ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་འཐད་མི་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱི་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སེམས་ཅན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ་ཡང་ཁོ་བོས་སྔར་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། སེམས་ཅན་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཁོར་བར་མི་འཐད་དོ།།ཞེས་བསྟན་ཟིན་པས་འཁོར་བར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་རྣམ་པ་གཞན་གང་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་འཐད་པར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། གཞི་མེད་པར་འཆིང་བ་དང་ཐར་པ་དག་བསམ་དུ་མི་རུང་བས་འདུ་བྱེད་ རྣམས་དང་སེམས་ཅན་འཆིང་བ་དང་།ཐར་པ་གཉི་གར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། སྐྱེ་འཇིག་ཆོས་ཅན་འདུ་བྱེད་རྣམས། །མི་འཆིང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། །སྔ་མ་བཞིན་དུ་སེམས་ཅན་ཡང་། །མི་འཆིང་གྲོལ་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་སེམས་ཅན་ འཆིང་བ་དང་ཐར་པ་གཉི་གར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ལ།རེ་ཞིག་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འཆིང་བ་དང་ཐར་པར་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་ཡང་འཆིང་བ་དང་ཐར་པར་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔ་མ་བཞིན་དུ་ ཕུང་པོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། སེམས་ཅན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་འཆིང་བར་འགྱུར་རོ།

虽然无常也会轮回。为什么呢？因为不确定安住，因为自性空，因为变化。如果认为众生轮回，众生也应当如此相同地了知。在此有人说，众生与蕴、处、界既不可说是一体，也不可说是他体，既不可说是常，也不可说是无常而轮回。在此解释说，如果人我轮回的话，在蕴、处、界等中，以五种方式寻找，既然不存在，那么是什么在轮回呢？如果认为人我轮回，这是极不合理的。为什么呢？因为在蕴、处、界中，以'是否即是彼等'，'是否异于彼等'，'彼等中是否有我'，'我中是否有彼等'，'我是否具有彼等'这五种方式寻找都不存在，既然不存在，那么是什么在轮回呢？
又复，取着后再取着，轮回则无有存在，若无有存在无取着，那么是谁在轮回呢？如果观察说人我轮回，那么是有取着的轮回还是无取着的轮回呢？两者都不合理。首先，有取着的轮回不合理，为什么呢？因为从一个取着轮回到另一个取着时，其间将无有存在。无取着也不轮回，为什么呢？因为无有存在和取着，既然不存在，那是什么在轮回呢？
在此有人说，没有基础就不能获得涅槃，所以诸行和众生将会涅槃。在此解释说，诸行涅槃是任何情况下都不合理的，众生涅槃也是任何情况下都不会合理。你所说的诸行和众生将会涅槃，对此我已经前面说明了诸行和众生因为无自性，所以在一切方面都不合理轮回。既然轮回不合理，那么诸行和众生以何种其他方式能合理涅槃呢？
在此有人说，没有基础就不能思议束缚和解脱，所以诸行和众生将有束缚和解脱两者。在此解释说，具有生灭法性的诸行，不会束缚也不会解脱，如前所说众生也不会束缚也不会解脱。对于你所说的诸行和众生将有束缚和解脱两者，首先诸行不合理有束缚和解脱，为什么呢？因为具有生灭的法性。众生也不合理有束缚和解脱，为什么呢？因为如前所说在蕴、处、界中以五种方式寻找都不存在。在此有人说，众生有取着和无取着，既不可说是一体也不可说是他体而成为束缚。

།འདིར་བཤད་ པ།གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་འཆིང་ན། །ཉེ་བར་ལེན་བཅས་འཆིང་མི་འགྱུར། །ཉེ་བར་ལེན་མེད་མི་འཆིང་སྟེ། །གནས་སྐབས་གང་ཞིག་འཆིང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་འཆིང་བ་ཡིན་པར་སེམས་ན། དེ་ལྟ་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་འཆིང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་གཉིས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཡང་འཆིང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་ཅིང་སྲིད་པ་མེད་པ་ལ་གང་གིས་ཀྱང་འཆིང་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འོ་ན་ད་གནས་སྐབས གསུམ་པ་གང་ཞིག་འཆིང་བར་འགྱུར་བར་རྟོག་།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་བཅིངས་པའི་སྔ་རོལ་ན། །འཆིང་བ་ཡོད་ན་འཆིང་ལ་རག་།དེ་ཡང་མེད་དེ་ལྷག་མ་ནི། །སོང་དང་མ་སོང་བགོམ་པས་བསྟན། །གལ་ཏེ་བཅིངས་པའི་དངོས་པོའི་སྔ་རོལ་ན་འཆིང་བ་ཡོད་ན་ནི་དེས དེ་འཆིང་ལ་རག་ན་གང་གི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན།འཆིང་བ་དེ་ཡང་སྔ་རོལ་ན་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་འཆིང་བ་མི་འཐད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པས་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་དག་ལ་འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་བའི་རྩོམ་པ་མེད་ པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ།བཅིངས་པ་དང་། མ་བཅིངས་པ་དང་། འཆིང་བཞིན་པ་དག་ལ་ཡང་འཆིང་བ་དང་འཆིང་བའི་རྩོམ་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཐར་པ་ནི་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། རེ་ཞིག་བཅིངས་པ་མི་གྲོལ་ཏེ་། །མ་བཅིངས་པ་ཡང་ གྲོལ་མི་འགྱུར།།རེ་ཞིག་བཅིངས་པ་ནི་མི་གྲོལ་ཏེ་། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅིངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མ་བཅིངས་པ་ཡང་གྲོལ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཆིང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་བཅིངས་པ་གྲོལ་བར་འགྱུར་ན། དེས་སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར་སྙམ་དུ་ སེམས་ན།དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཅིངས་པ་གྲོལ་བཞིན་ཡིན་གྱུར་ན། །བཅིངས་དང་གྲོལ་བ་དུས་གཅིག་འགྱུར། །བཅིངས་པ་གྲོལ་བཞིན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་། །བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བ་དུས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། བཅིངས་པ་དང་གྲོལ་བ་གཉིས་སུ་ མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མར་མེ་དང་མུན་པ་བཞིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཐར་པ་ནི་ཡོད་དེ་འཁོར་བས་འཇིགས་པ་རྣམས་ལ་ནམ་ཞིག་ན་བདག་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་ཞིག་གུ། ནམ་ཞིག་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་བདག་གིར་འགྱུར་ ཞིག་གུ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་བཤད་པ། བདག་ནི་ལེན་མེད་མྱ་ངན་འདས། །མྱང་འདས་བདག་གིར་གྱུར་ཅིག་ཅེས། །གང་དག་འཛིན་པ་དེ་དག་གི་།ཉེར་ལེན་ལེགས་པར་ཟིན་མ་ཡིན། །གང་དག་ནམ་ཞིག་ན་བདག་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་ སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་ཞིག་གུ།ནམ་ཞིག་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བདག་གིར་འགྱུར་ཞིག་གུ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་དེ་དག་གི་བདག་དང་བདག་གིར་འཛིན་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་ལེགས་པར་ཟིན་པ་མ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རེ་ཞིག་འཁོར་བ་ དང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དག་ནི་ཡོད་དོ།།དེ་དག་ཀྱང་འགའ་ཞིག་ཁོ་ནའི་ཡིན་གྱི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་མ་ཡིན་པས་དེ་འཁོར་བ་པོ་དང་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་པོ་ཡང་ཡོད་དོ།

此处说道：'如果取著即为缚，有取著者不成缚，无取著者不成缚，何种状态将成缚？'如果认为取著即是束缚，那么有取著者就不会成为束缚。为什么呢？因为会导致有两个取著。无取著者也不会成为束缚。为什么呢？因为无取著且无有轮回者，不会被任何东西束缚。因此，那么现在第三种状态中，思维何者将成为束缚？
复次：'若于被缚之前，有缚则依于缚，此亦不存在，余者，已去未去正去而说明。'若于被缚事物之前有束缚，则依赖于彼束缚，然而详细观察时，彼束缚于前际亦不存在，因此取著为束缚不应理。余者以已去、未去、正去而说明，如同已去、未去、正去中无有行走及行走之开始等，于已缚、未缚、正在缚中亦无有束缚及束缚之开始等。
此处有人说：'解脱是存在的。'此处说道：'已缚者不得解脱，未缚者亦不解脱。'已缚者不得解脱，为什么呢？因为已被束缚。未缚者也不会解脱，为什么呢？因为无有束缚。对此若想：'如果已缚者得解脱，有何过失？'对此当说：'若正在解脱已缚者，则缚与解脱同时存在。'若已缚者正在解脱，则束缚与解脱会同时存在，这是不应理的，因为束缚与解脱二者相违，如同明灯与黑暗。
此处有人说：'解脱是存在的，因为有畏惧轮回者想着何时我将无取著而般涅槃，何时般涅槃将成为我所。'此处说道：'我无取而涅槃，愿涅槃成我所，诸执著如是者，非善知取著。'对于那些想着何时我将无取著而般涅槃，何时般涅槃将成为我所的执著者，应当了知他们对我与我所的执著并非善加把握。
此处有人说：'轮回与涅槃确实存在。这些必定属于某者，并非毫无所属，因此轮回者与涅槃者也存在。'

།འདིར་བཤད་པ། གང་ལ་མྱ་ངན་འདའ་བསྐྱེད་མེད། །འཁོར་བ་བསལ་བའང་ཡོད་མིན་པ། །དེ་ལ་འཁོར་བ་ ཅི་ཞིག་ཡིན།།མྱ་ངན་འདས་པའང་ཇི་ཞིག་བརྟག་།གང་ལ་དོན་དམ་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྐྱེད་དུ་མེད་ཅིང་འཁོར་བ་བསལ་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་འཁོར་བ་ཇི་ཞིག་ཡིན་པར་བརྟག་ཅིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་ཇི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བརྟག་པར་བྱ། དེ་དག་མེད་ན་འཁོར་བ་ པོ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་པོ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ནམ་མཁའ་བཞིན་ནོ། ། བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་དྲུག་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། ལས་དང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་གཞག་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ལས་གང་ཞེ་ན། བདག་ཉིད་ལེགས་པར་སྡོམ་པ་དང་། །གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་བྱམས་སེམས་གང་། །དེ་ཆོས་དེ་ནི་འདི་གཞན་དུ། །འབྲས་བུ་དག་གི་ས་བོན་ཡིན། །བདག་ཉིད་ལེགས་པར་སྡོམ་པ་ནི། །བདག་ཉིད་ངེས་པར་ འཛིན་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ།།གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་གཞན་དག་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བྱམས་པ་ནི་བྱམས་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པར་འདོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་དག་གི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ཆོས་ཡིན་པར་ངེས་པར་གཟུང་བར་བསྟན་ཏོ།།དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་དང་གཞན་དག་ཏུ་འབྲས་བུ་དག་གི་ས་བོན་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དྲང་སྲོང་མཆོག་གིས་ལས་རྣམས་ནི། །སེམས་པ་དང་ནི་བསམ་པར་གསུངས། །ལས་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ ནི།།རྣམ་པ་དུ་མར་ཡོངས་སུ་བསྒྲགས། །ལས་དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་རྒྱས་པར་ནི་ཆོས་མངོན་པ་ལས་གསུངས་པས་འཕྲོས་པ་གསལ་བའི་ཕྱིར་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་ལས་གང་སེམས་པ་ཞེས། །གསུངས་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱིར་འདོད། །བསམ་པ་ཞེས་ནི་གང་གསུངས་པ། ། དེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ཡིན། །དེ་དག་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་མདོར་བསྡུས་ན་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ངག་དང་བསྐྱོད་དང་མི་སྤོང་པའི། །རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་ཞེས་བྱ་གང་། །སྤོང་པའི་རྣམ་རིག་བྱེད་མིན་པ། །གཞན་དག་ཀྱང་ནི་དེ་བཞིན་འདོད། ། ལོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་བསོད་ནམས་དང་། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་ཚུལ་དེ་བཞིན། །སེམས་པ་དང་ནི་ཆོས་དེ་བདུན། །ལས་སུ་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡིན། །ངག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ངག་གི་ལས་རྣམ་པ་བཞིའོ། །བསྐྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་གཡོ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། ། མི་སྤོང་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། མི་དགེ་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཚུན་ཆད་ནས་མི་སྤོང་པ་གཞན་ཉེ་བར་སྐྱེས་པ་ལུས་དང་ངག་གི་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྐྱོད་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྤོང་བ རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་འདོད་དོ།།ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པ་ཚུན་ཆད་ནས། སྤོང་བ་གཞན་ཉེ་བར་སྐྱེས་པ་ལུས་དང་ངག་གི་གང་ཡིན་པ་སྟེ། མི་སྤོང་བ་དང་འདྲ་བར་བསྟན་ཏོ། །ལོངས་སྤྱད་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ ཞེས་བྱ་བ་ནི།ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསོད་ནམས་མ་ཡིན་ཚུལ་དེ་བཞིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།ཆོས་དེ་བདུན་ལས་སུ་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ།

此处说道：对于何者既无涅槃可生，也无轮回可除，于彼何来轮回？涅槃又从何处寻？对于究竟义上既无涅槃可生，也无轮回可除者，于彼何来轮回可寻，涅槃又从何处可寻？若彼等皆无，则既无轮回者，也无涅槃者，如虚空然。此为观察束缚与解脱品第十六。
此处有言：一切事物皆是有为，因为建立业果之故。何为业？善自调伏及利他慈心，此即法于此世他世，为诸果之种子。善自调伏即是善自约束之意。利他即是利益他人之意。慈心即是具足慈爱，意为欲利众生。彼等之心即是确定为法。此于现世与他世为诸果之种子。
彼复为何？答曰：最胜仙人说诸业，为思及意业，彼等业之差别，宣说有多种。彼等业之广大差别已于阿毗达磨中宣说，为明了支分故此处不述。其中所说思业，许为意业，所说意业，即身语业。
彼等解释如是，若略说其性相云何？答曰：语业及动作与不舍，无表业及舍无表业，余者亦如是许。受用所生福德，及非福如是理，思及此七法，许为业。语即四种语业。动作即三种身业。不舍无表业者，即从受持不善以来，其他所生不舍之身语业。无表业即无动作之意。其他舍无表业亦如是许，即从受持善法以来，其他所生舍之身语业，如不舍所说。受用所生福德即从受用因所生之意。非福如是理即从受用因所生之意。思即造作之意。此七法许为业。

།ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཆོས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ལས་མངོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ། ལས་སུ་མངོན་པར་བྱེད་པ་ནི་དེ་དག་གི་ལས་ཡིན་པར་མངོན་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། གཟུང་བ་དང་མཚོན་པར་བྱེད་ པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ལས་དེ་ལྟ་བུ་དག་གི་འབྲས་བུ་འདི་དང་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་བསྟན་པ་དེའི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་བཞག་པས་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་སྨིན་པའི་དུས་བར་དུ། །གནས་ན་ལས་དེ་རྟག་ པར་འགྱུར།།གལ་ཏེ་འགག་ན་འགག་གྱུར་པས་། །ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར། །འདི་ལ་ལས་གནས་པའམ་འགག་པ་ཞིག་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་གྱུར་གྲང་ན། གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ལས་སྨིན་པའི་དུས་ཀྱི་བར་དུ་གནས་ན། དེ་ལྟར་ན་རྟག་ པར་གྱུར་པས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ།།གལ་ཏེ་འགག་པར་སེམས་ན། འགག་པར་གྱུར་པ་ནི་མེད་པ་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། མྱུ་གུ་ལ་སོགས་རྒྱུན་གང་ནི། །ས་བོན་ལས་ནི་མངོན་པར་བྱུང་། །དེ་ལས་འབྲས་བུ་ས་བོན་ནི། ། མེད་ན་དེ་ཡང་འབྱུང་མི་འགྱུར། །གང་ཕྱིར་ས་བོན་ལས་རྒྱུན་དང་། །རྒྱུན་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་འགྱུར་ཞིང་། །ས་བོན་འབྲས་བུའི་སྔོན་འགྲོ་བ། །དེ་ཕྱིར་ཆད་མིན་རྟག་པ་མིན། །འདི་ལ་ས་བོན་ནི་མྱུ་གུའི་རྒྱུན་བསྐྱེད་ནས་འགག་གོ། །མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི ས་བོན་ལས་མངོན་པར་འབྱུང་ཞིང་རྒྱུ་དེ་ལས་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འབྱུང་ངོ་།།ས་བོན་མེད་ན་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུན་དེ་མངོན་པར་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ས་བོན་ལས་རྒྱུན་མངོན་པར་འབྱུང་ལ་རྒྱུན་ལས་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ ཞིང་ས་བོན་འབྲས་བུའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དེའི་ཕྱིར་ཆད་པ་དང་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་ས་བོན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆད་ནས་རྒྱུན་བྱུང་བ་མ་ཡིན་གྱི། རྒྱུན་གྱིས་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ལ། གང་གི་ཕྱིར་ས་བོན་འགག་ཅིང་ངེས་པར་མི་གནས་པ་ དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་གང་ཡིན་པ། །སེམས་པ་ལས་ནི་མངོན་པར་འབྱུང་། །དེ་ལས་འབྲས་བུ་སེམས་པ་ནི། །མེད་ན་དེ་ཡང་འབྱུང་མི་འགྱུར། །གང་ཕྱིར་སེམས་པ་ལས་རྒྱུན་དང་། །རྒྱུན་ལས་འབྲས་ བུ་འབྱུང་འགྱུར་ཞིང་།།ལས་ནི་འབྲས་བུ་སྔོན་འགྲོ་བ། །དེ་ཕྱིར་ཆད་མིན་རྟག་མ་ཡིན། །སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་པ་ལས་སུ་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་འགག་བཞིན་པ་དེ་ལས་མངོན་པར་འབྱུང་ཞིང་རྒྱུན་དེ་ལས་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འབྱུང་ངོ་། །སེམས་ པ་མེད་ན་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་དེ་ཡང་མངོན་པར་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ།།གང་གི་ཕྱིར་སེམས་པ་ལས་སུ་བརྗོད་པ་ལས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་མངོན་པར་འབྱུང་ལ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ལས་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་ལས་དང་འབྲས་བུའི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དེའི་ཕྱིར་ཆད་པ་ དང་རྟག་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གང་གི་ཕྱིར་སེམས་པ་འགག་བཞིན་པ་ལས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་འབྱུང་གི་སེམས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགག་པར་མི་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་ཆད་པ་མ་ཡིན་ལ། གང་གི་ཕྱིར་སེམས་པ་འགག་ཅིང་ངེས་པར་མི་གནས་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྒྱུན་གྱིས་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པས་ན་འཁོར་བ་ཡང་འཐད་ལ་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཡང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།

简而言之，这表明这七种法是业的显现，业的显现是它们的业，是明显的、清晰的、可把握的和可表示的。
因此，由于已经说明了这样的业的果报在此处和他处生起，所以通过业和果报的安立，一切事物并非是空的。
在此解释说：若业住留至成熟时，则此业将成为常，若已灭则已灭，如何能生果？
对此，无论是业住留还是灭尽而生果，两者都不合理。为什么呢？首先，如果业住留到成熟的时候，那么就成为常，这是不可取的。如果认为已灭，已灭即是无，如何能生果？
在此说道：从种子所生起，苗等相续法，若无彼种子，彼亦不得生。由种生相续，由续生果报，种子先于果，非断亦非常。
对此，种子生起苗芽的相续后灭去。凡是苗等相续，皆从种子显现，从彼因显现果报。若无种子，则苗等相续不得显现。由于从种子显现相续，从相续显现果报，而种子先于果报，因此非断非常。
因为种子并非完全断绝后相续生起，而是相续随之而生，所以非断；因为种子灭去且必不住留，所以也非常。
如是同理：心的相续法，从思业而显现，若无彼思业，彼亦不得生。由思生相续，由续生果报，业先于果报，非断亦非常。
凡是心的相续，皆从称为思业者灭去时显现，从彼相续显现果报。若无思业，则彼心相续亦不得显现。
由于从称为思业者生起心相续，从心相续显现果报，而业先于果报，因此非断非常。因为从正在灭去的思业生起心相续，而思业并非完全灭去，所以非断；因为思业灭去且必不住留，所以也非常。
因此如是，由相续成就果报，轮回亦得成立，且不会落入常断过失。

།ཆོས་དེ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་རྣམས་ནི་གང་ཡིན། འབྲས་བུ་ནི་གང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཆོས་བསྒྲུབ་པ་ཡི་ཐབས་རྣམས་ནི། །དཀར་པོའི ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་སྟེ།།ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་འདི་གཞན་དུ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམ་ལྔའོ། །འདི་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྒྲུབ་པའི་ཐབས་ནི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཡིན་པར་བསྟན་ལ། དེའི་འབྲས་བུ་ཡང་འདི་དང་གཞན་དུ་འདོད་པའི་ཡོན་ ཏན་ལྔ་པོ་དག་ཡིན་པར་བསྟན་ཏེ།ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་ནི་དེ་ཙམ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་བཤད་པས་ཆོག་སྟེ། འཕྲོས་པར་ཐལ་ན་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་བསྒྲུབ་པའི་ཐབས་དང་ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་དེའི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་ཡང་ཡོད་ལ་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ཡང་ ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ།།གཞན་དག་གིས་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་བརྟག་པ་དེར་གྱུར་ན། །ཉེས་པ་ཆེན་པོ་མང་པོར་འགྱུར། །དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟག་པ་དེ། །འདིར་ནི་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱི་ལས་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་བ་བསྒྲུབ་ པ་དཔེར་ན་ས་བོན་དང་མྱུ་གུའི་རྒྱུན་འབྲེལ་བ་བསྟན་པའི་བརྟག་པ་དེ་ལྟར་གྱུར་ན།དེ་ལ་ཉེས་པའི་སྐྱོན་ཆེན་པོ་མང་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། བརྟག་པ་དེ་འདིར་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གཏན་ཚིགས་དེས་འདིར་ལས་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་དག་མི་འཐད་དེ། འཕྲོས་པ་སྤངས་པའི་ ཕྱིར་རྒྱས་པར་མི་བརྗོད་དོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུར་འཐད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་རང་རྒྱལ་དང་། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱིས་གང་གསུངས་པ་། །བརྟག་པ་གང་ཞིག་འདིར་འཐད་པ། །དེ་ནི་རབ་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱ། །དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་བུ་ལོན་དཔང་རྒྱ་ལྟར། ། དེ་ལྟར་ལས་དང་ཆུད་མི་ཟ། །བུ་ལོན་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་ནི་ལས་བལྟ་བར་བྱ་ལ། དཔང་རྒྱ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་ལྟར་ནི་ཆུད་མི་ཟ་བ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་བུ་ལོན་གྱི་ནོར་དེ་སྤྱད་ཀྱང་དཔང་རྒྱ་ཡོད་པས་ནོར་བདག་གི་ནོར་ཆུད་མི་ཟ་ཞིང་ནོར་གྱི་ཕུང་པོ་སྐྱེག་དང་བཅས་པར་འོང་བ་དེ་བཞིན་དུ། ལས་སྐད ཅིག་མ་འགགས་སུ་ཟིན་ཀྱང་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ཡོད་པས་བྱེད་པ་པོའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆུད་མི་ཟ་ཞིང་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པ་འོང་བར་འགྱུར་རོ།།ཇི་ལྟར་ནོར་བདག་གིས་ནོར་ཕྱིར་ཞུགས་ན་བུ་ལོན་གྱི་དཔང་རྒྱ་རོར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་པོས་འབྲས་བུ་ མྱོང་ན་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ།།དེ་ནི་ཁམས་ལས་རྣམ་པ་བཞི། །ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་རྟོགས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་རང་བཞིན་ལུང་མ་ བསྟན།།ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཉིད་དུ་བརྡ་མི་སྤྲོད་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སྐྱོན་དེ་དག་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་རྣམ་པར་བཞག་གོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ ཡིན་པས་འཕྲོས་པ་ཡོངས་སུ་སྤང་པའི་ཕྱིར་མི་བརྗོད་དོ།།སྤོང་བས་སྤང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན། །ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤོང་བས་སྤང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་འཕོ་བ་ན་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་ སྤང་བ་དང་།འབྲས་བུ་སྐྱེད་པས་ཀྱང་སྤང་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ།

如果问修持这个法的方法是什么？果报是什么？回答说：修持佛法的方法，是十种白业道，法的果报在此世他世，是五种妙欲。
对此，世尊说明修持佛法的方法是十种善业道，其果报也是此世他世的五种妙欲，这个偈颂仅以此解释即可，若过多阐述则不适宜。
如此，因为已经说明了修持佛法的方法和法的果报，所以业与果报之间既有联系，也不会落入常见和断见。
其他人说：如果是那样的观点，将会产生许多大过失。因此，这种观点在此处并不合理。
如果你所说的业与果报的关系，如同种子与芽的相续关系的观点是那样的话，就会产生许多大过失，所以这种观点在此处并不合理。由于这个理由，此处业与果报的关系不合理，为避免过于延伸，不作详细阐述。
那么什么样的观点合理呢？回答说：诸佛、独觉以及声闻所说的，任何合理的观点，都应当详细阐述。
那是什么呢？回答说：如同债务和契约，业与不失法也是如此。
应当把业看作如同债务，把不失法看作如同契约。比如，虽然使用了债务的财物，但因有契约，债主的财物不会损失，而且会连本带息地收回。同样，虽然业是刹那性的已经消失，但由于有其因所生的不失法，作者的业果不会损失，而且会带来殊胜的果报。
就像债主收回财物后契约就作废一样，作者感受果报后，不失法也是如此。
这不失法有四界的差别。不失法依欲界、色界、无色界所摄及无漏界的差别而分为四种。
这也是自性无记。这不失法因为不表示善或不善的自性，所以是无记，为了完全断除这些过失，安立为自性无记。
这些应当从阿毗达磨中了知，为避免过于延伸，不再详述。
非见所断，而是修所断。这不失法不是由见苦等见道所断，而是在转变果报时由修道断除，也是由产生果报而断除。

།དེ་ཕྱིར་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡིས། །ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤོང་བས་སྤང་བ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལས་མི་དགེ་བ་བཞིན་དུ།ལས་སྤངས་སུ་ཟིན་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་བས་ལས་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་སྤོང་བས་སྤང་བ་དང་། །ལས་འཕོ་བ་དང་མཐུན་གྱུར་ན། །དེ་ལ་ལས་འཇིག་ལ་སོགས་པའི། །སྐྱོན་རྣམས་སུ་ནི་ཐལ་བར་ འགྱུར།།དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤོང་བས་སྤང་བ་དང་ལས་འགག་ཅིང་འཕོ་བ་དང་། རིགས་མཐུན་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན། དེ་ལ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་པས་ལས་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་སུ་ཐལ་བར་ འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ།།དེ་དག་ཀྱང་རྒྱས་པར་ཆོས་མངོན་པ་ལས་རྣམ་པར་བཤད་པས་འདིར་མི་བརྗོད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ཁམས་མཚུངས་ལས་ནི་ཆ་མཚུངས་དང་། །ཆ་མི་མཚུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །དེ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། །གཅིག་པུ་ཁོ་ན་སྐྱེ་ བར་འགྱུར།།འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཁམས་དག་ལས་ཁམས་མཚུངས་པའི་ལས་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའམ། ཟག་པ་མེད་པ་ཆ་མཚུངས་པ་དང་མི་མཚུངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཚེ་འདི་ལ་ལས་རེ་རེ་ ལས་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ན།གཅིག་པུ་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཚེ་འདི་ལ་ནི་ལས་དང་ལས། །རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །དེ་ནི་ཐ་དད་སྐྱེ་འགྱུར་ཞིང་། །རྣམ་པར་སྨིན་ཀྱང་གནས་པ་ཡིན། །ཚེ་འདི་ལ་ནི་ལས་དང་ལས་སོ་སོ་བ་སེམས་པ་དང་ བསམ་པའི་བྱེ་བྲག་གམ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆུད་མི་ཟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ།།རྣམ་པར་སྨིན་ན་ཡང་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུས་འགག་པ་ལྟར་ངེས་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། དེ་གནས་སུ་ཟིན་ཀྱང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་མི་ནུས་ཏེ། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་སྤྱད་ཟིན་པའི་དཔང་རྒྱ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འབྲས་བུ་འཕོས་པ་དང་། །ཤི་བར་གྱུར་ན་འགག་པར་འགྱུར། །ཆུད་མི་ཟ་བ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་དང་། ཤི་བར་གྱུར་ན་འགག་པར འགྱུར་ཏེ།དེ་ལ་འབྲས་བུ་འཕོས་པར་གྱུར་པ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བ་ཉིད་དང་། འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པས་སྤང་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཤི་བར་གྱུར་པ་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། གཅིག་པུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡི་རྣམ་དབྱེ་ཟག་མེད་དང་། །ཟག་དང་བཅས་པར་ ཤེས་པར་བྱ།།ཆུད་མི་ཟ་བ་དེའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་དང་། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཆུད་མི་ཟ་བ་ཡོད་ན་སྲོག་ཆགས་ལས་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་འགྲོ་བ་དང་རིགས་དང་ རུས་དང་ཡུལ་དང་དུས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུས་དང་།དུས་དང་དབང་པོ་དང་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་དང་སྟོབས་དང་བློ་དང་མོས་པ་དང་ངང་ཚུལ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ལ་སོགས་པ་ཐ་དད་པ་དག་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །སྟོང་པ་ཉིད་དང་ཆད་མིན་དང་། །འཁོར་བ་དང་ ནི་རྟག་པ་མིན།།ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟ་བའི་ཆོས། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་བསྟན་པ་ཡིན། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ལས་དང་འབྲས་བུར་འབྲེལ་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་འཐད་པ་ཡིན་ཏེ། འདུ་བྱེད་རྣམས་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ པའི་བདག་གིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ།

因此由于不失坏，将会产生业的果报。如是因为如此见到苦等不是由断除所断，因此如同见断所断的不善业一样，虽然已断除业，但由于不失坏而产生诸业的果报。
若是由断而断除，与业转变相顺应，则于彼将成业灭等过失。若是彼不失坏是由见苦等所断而断除，与业灭转变相顺应，则于彼将成业果不存在的业灭等过失，故不应如此。此等已于阿毗达磨中广说，此处不述。
又复，同界业中相同分与不同分一切，彼于结生之时，唯一生起。欲界、色界、无色界及无漏界中，同界之善业或不善业或无记业或无漏业，相同分与不同分一切的不失坏，于此生中从各别业生起，彼于结生之时唯一生起。
于此生中业与业，一切二种，彼将别别生起，异熟亦住。于此生中各别业的思与意乐差别，或善与不善差别的一切二种不失坏，彼将别别生起。异熟时亦安住，彼非如业异熟作用因而灭尽般决定。虽然安住，但不能生果，因为已生果故，如已确定使用的印信。
彼于果报转变及死亡时将灭。彼不失坏于果报转变及死亡时将灭。其中果报转变是修所断性及由生果而断性。死亡时唯于结生之时唯一生起。
彼之分类应知无漏及有漏。彼不失坏的分类应知二种，由无漏及有漏业的差别。
因此如是有不失坏时，众生由种种业所生，趣类、种姓、地域、时间各异者的身体、时节、根、色、形、力、智、信解、性情及受用等差别将得成就。
空性与非断，轮回与非常，诸业不失坏法，是佛所说。如是因为业与果相连，故空性亦应理，因诸行空无外道所计之我故。

།ཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་ཆུད་མི་ཟ་བ་ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་བ་ཡང་འཐད་དེ་འགྲོ་བ་ཐ་དད་པར་བྱེད་རྣམས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་ལས་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ལས་རྣམས་ཀྱང་ཆུད་མི་ཟ་སྟེ། ཆུད་མི་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དེ་ཡང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་བརྟག་པ་དེ་ཉིད་འདིར་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། བརྟག་པ་དེ་གཉི་ག་ཡང་རྟག་པ་དང་ཆད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དག་ལས་མི་ འགྲོལ་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་འཐད་ན་ནི་དེས་ན་ལས་ཡོད་པ་དེའི་རྒྱུན་འབྲེལ་པས་སམ། ཆུད་མི་ཟ་བས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་པ་ཡིན་པར་བསམ་པ་ཡང་ རིག་པར་འགྱུར་གྲང་ན་གང་གི་ཚེ་ལས་དེ་ཉིད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་མི་འཐད་པ་དེའི་ཚེ།གཞི་མེད་པ་ལ་བསམ་པ་དེ་དག་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ལས་ཇི་ལྟར་མི་འཐད་ཅེ་ན། བཤད་པ། གང་ཕྱིར་ལས་ནི་སྐྱེ་མེད་པར་། །དེའི་ཕྱིར་མི་འཐད་དེ་འདི་ལྟར་མ་སྐྱེས་ན་ཇི་ ལྟར་འཐད་པར་འགྱུར།ཅིའི་ཕྱིར་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་ཅེ་ན། བཤད་པ། འདི་ལྟར་དངོས་ཉིད་མེད་དེའི་ཕྱིར། །གང་གི་ཕྱིར་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་པས་མི་འཐད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལས་ནི་སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ ལས་རྣམས་ཆུད་མི་ཟའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་།འདིར་བཤད་པ། གང་ཕྱིར་དེ་ནི་མ་སྐྱེས་པ། །དེ་ཕྱིར་ཆུད་ཟར་མི་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་གི་ཕྱིར་ལས་མ་སྐྱེས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཆུད་ཟ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རབ་ཏུ་གྲུབ་ བོ།།གཞན་དུ་ན་སྐྱེས་ན་ཇི་ལྟར་ཆུད་མི་ཟ་བར་འགྱུར། ཇི་སྟེ་འགྱུར་ན་ནི་སྐྱེས་སོ་ཅོག་ཀྱང་འཆི་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་ན་ཆུད་ཟ་བར་འགྱུར་གྱི། མ་སྐྱེས་ན་ཆུད་ཟ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་ལས་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ ཡོད་ན་དེས་སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ལས་ལ་དངོས་པོ་ཡོད། །རྟག་པར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། །གལ་ཏེ་ལས་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་འགྱུར་ན་རྟག་པར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད་དེ། རང་བཞིན་ནི་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལས་རྟག་པར་གྱུར་ན། དེས་སྐྱོན་ ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན།བཤད་པ། ལས་ནི་བྱས་པ་མ་ཡིན་འགྱུར། །རྟག་ལ་བྱ་བ་མེད་ཕྱིར་རོ། །ལས་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་ན་བྱས་པ་མ་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། རྟག་པ་ལ་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་མ་བྱས་པ་ལ་འབྲས་བུ་མྱོང་བ་ཡོད་པར་རྟོག་ན་སྐྱོན་འདིར་ཡང་འགྱུར་ ཏེ།ཅི་སྟེ་ལས་ནི་མ་བྱས་ན། །མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་འཇིགས་འགྱུར། །ཅི་སྟེ་ལས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་མ་བྱས་པ་དང་ཕྲད་པའི་འཇིགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ཚངས་སྤྱོད་གནས་པ་མ་ཡིན་པའང་། །དེ་ལ་ སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར།།ལས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ན། ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ལས་མ་བྱས་པ་ཉིད་ལ་ཡང་དེ་ཡོད་པར་ འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

并非断灭，因为必定安住于不失坏之故。轮回也是合理的，因为有显现成就差别众生之相故。也非常住，因为业会毁灭之故。
诸业也不失坏，因为佛陀所说的不失坏之法也已成就之故。因此，这个观察在此是合理的。此处解说：这两种观察都不能摆脱常断等过失，因此它们都不合理。
为什么呢？如此，假如业以自性成立些许是合理的话，那么由于业存在，通过相续关联或由不失坏所摄持而与果相关的思维也应当合理，然而当业本身不能以自性成立时，由于无有基础，这些思维就不合理。
假如问业如何不合理，解说：因为业是无生，所以不合理，如此若无生怎么会合理？若问为何业无生，解说：如此因为无实性之故。因为业无自性，所以无生而不合理。
此处有人说：业是有生的，为什么呢？因为世尊说诸业不失坏故。此处解说：因为它无生，所以不会失坏。世尊说因为业无生，所以不会失坏，由此即成立业无生性。
否则，若有生如何会不失坏？如果会的话，一切生者都应不死，因为不是这样，所以有生则会失坏，无生则不会失坏。此处有人说：假如业有自性有何过失？此处解说：
假使业有实性，无疑将成常住。假如业有自性，无疑将成常住，因为自性是不变故。若成常住有何过失呢？解说：业将成非所作，因为常法无作用故。
若业是常住，将成非所作，因为常法无作用故。若认为未作之业也有感受果报，则将有此过失：若业非所作，将有遇非所作之畏。若未作之业也能生果，则将有遇非所作之畏。
复次：不住梵行者，于此亦成过失。若未作之业也能生果，则不住梵行者也将有住梵行之过失，因为未作能获得涅槃之业也将存在故。

།ཡང་གཞན་ཡང་། ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་ཉིད་དང་ཡང་། །འགལ་བར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད། །ལས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ན། འཇིག་རྟེན་ན་འབྲས་བུའི་དོན་དུ་ཐ་སྙད་རྩོམ་པར་བྱེད་པ་ཞིང་ལས་དང་ཉོ་ཚོང་དང་ཕྱུགས་བཙལ་ བ་དང་རྒྱལ་པོ་ལ་བརྟན་པ་དང་།རིག་པ་དང་བཟོ་བ་དང་སྒྱུ་རྩལ་གོམས་པར་བྱེད་པ་དང་། འདི་ནི་དབྱར་ངོ་དག་ལ་བྱའོ། །འདི་ནི་དགུན་དང་དཔྱིད་ངོ་དག་ལ་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་ཐམས་ཅད་དང་ཡང་འགལ་བར་འགྱུར་བར་ཐེ་ཚོམ་མེད་དེ། བྱེད་པ་དང་མི་བྱེད་པ་ དག་ལ་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་འོང་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། བསོད་ནམས་དང་ནི་སྡིག་བྱེད་པའི། །རྣམ་པར་དབྱེ་བའང་འཐད་མི་འགྱུར། །ལས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན་ཡང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ན། འདི་ནི་བསོད་ནམས་ བྱེད་པ་པོ་འདི་ནི་སྡིག་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དེ་དག་ཀྱང་འཐད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ།དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་མ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡོད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ཡང་ཐོབ་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ ཡང་།དེ་ཡི་རྣམ་སྨིན་སྨིན་གྱུར་པ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣམ་སྨིན་འགྱུར། །གལ་ཏེ་གང་ཕྱིར་ལས་གནས་པ། །དེ་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ཕྱིར། །ལས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ཡང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ན། ལས་དེ་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་ཟིན་པར་འགྱུར་བ་ལ་ཡང་། ཡང་ དང་ཡང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་གཞན་དག་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་གང་གི་ཕྱིར་ལས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པར་གནས་པ་དེའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལས་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པ་ དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་བཤད་པ། ལས་ནི་ཉོན་མོངས་བདག་ཉིད་ན། །ཉོན་མོངས་དེ་དག་ཡང་དག་མིན། །གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་ཡང་དག་མིན། །ལས་ནི་དེ་ཡིས་ཇི་ལྟར་བྱས། །ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བ་ མེད་པའི་ཕྱིར་དང་།ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བརྟེན་ནས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པས། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ན། །འོ་ན་ང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དེས་ཇི་ལྟར་བྱས་པར་འགྱུར་ཏེ། ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལས་དང་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལུས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། ལས་ དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི།།ལུས་རྣམས་ཀྱི་ནི་རྐྱེན་དུ་བསྟན། །གལ་ཏེ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ། །དེ་སྟོང་ལུས་ལ་ཇི་ལྟར་བརྗོད། །འདི་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྨྲས་པ་ནི། བསྟན་བཅོས་ལས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ལུས་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་བསྟན་པ་ནི་ཐ་སྙད་པ་ཡིན་གྱི་དོན་དམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ལུས་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ལས་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེའི་འབྲས་བུ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཟ་བ་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་དེ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། མ་རིག་བསྒྲིབས་པའི་སྐྱེ་བོ་གང་། །སྲེད་ལྡན་དེ་ནི་ཟ་བ་པོ། །དེ་ཡང་བྱེད་ལས་གཞན་མིན་ཞིང་། །དེ་ཉིད་དེ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

再者，必定与一切世俗名言相违，对此毫无疑问。如果未作业也能生果，那么世间上为了获得果实而从事的世俗活动，如耕种、买卖、放牧、依靠国王、学习知识、工艺、修习技艺，以及'这是在夏季做'、'这是在冬季和春季做'等一切世俗名言都将相违，毫无疑问，因为无论做与不做都将获得那些果报。
再者，行善与作恶的区分也将不合理。如果未作业也能生果，那么'此人行善'、'此人作恶'这样的区分也将不合理，因为这将导致所有未作的善业与不善业都存在，并且都将获得其果报。
再者，其果报已成熟者，将会反复成熟。因为业若存在，则以自性而有。如果未作业也能生果，那么即使业已经成熟果报，还会再三成熟其他果报。为什么呢？因为若业以自性决定存在，则以自性而有。
有人说：业确实存在，因为有业的因——烦恼存在。
对此回答：业若是烦恼本性，则彼等烦恼非真实。若烦恼非真实，业如何由彼造？如果业是由烦恼因而生，而这些烦恼因为无生、无自性、依缘而起故非真实，那么如果这样烦恼非真实，那么业怎么会由烦恼所造呢？因为业的因——烦恼无自性的缘故。
有人说：业和烦恼确实是有自性的，因为有烦恼的果报——业和身体的特征存在，以及业的果报——身体的特征存在。
对此回答：业与烦恼二者，说为诸身之缘。若业与烦恼，彼空身何说？对于你说业和烦恼确实有自性，因为有其果报存在的说法，论中说业和烦恼是诸身之缘只是世俗谛，而非胜义谛。为什么呢？因为业和烦恼无自性，其果报身体也无自性。
有人说：业确实存在，因为有受用其果报的受者存在。若问如何知晓？答：无明所覆的凡夫，具有贪爱者即是受者。彼非异于作者，亦非即是彼。

།བཅོམ ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་མདོ་དག་ལས།མ་རིག་བསྒྲིབས་པའི་སེམས་ཅན་དག་།སྲེད་པ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་དང་ལྡན། །ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཇི་སྟེ་ཁྱོད་རང་ཉིད་ཀྱིས་སྡིག་པའི་ལས་འདི་བྱས་ན་ཁྱོད་རང་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱ་ དགོས་སོ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ལ།དེ་ཡང་བྱེད་པ་པོ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ཞིང་དེ་ཉིད་དེ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་གི་ཕྱིར་ན་ལས་འདི་ནི། །རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ ཞིང་།།རྐྱེན་མིན་ལས་བྱུང་ཡོད་མིན་པ། །དེ་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་ཡང་མེད། །བྱེད་པ་པོ་དེ་ཡང་ལས་དེ་བཞིན་དུ་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱེད་པ་པོ་བཀག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་མེད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ལས་དང་བྱེད་ མེད་ན།།ལས་སྐྱེས་འབྲས་བུ་ག་ལ་ཡོད། །ཇི་སྟེ་འབྲས་བུ་ཡོད་མིན་ན། །ཟ་བ་པོ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད། །གལ་ཏེ་བརྟགས་ན་ལས་ཀྱང་མེད་ལ་བྱེད་པ་པོ་ཡང་མེད་ན་ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྲས་བུ་ག་ལ་ཡོད། །ཇི་སྟེ་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། ཟ་བ་པོ་ལྟ་ག་ལ་ཡོད་དེ། ཟ་བ་པོའི་སྒྲར་ བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཇི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དང་འབྲས་བུ་དང་ཟ་བ་པོ་དང་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཤིན་ཏུ་ངེས་པ་ཡིན་ནམ་། འདིར་བཤད་པ། གང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དེ་ལ་ཡོད་དོ། །ཞེའམ་ མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨྲ་བར་ག་ལ་རིགས་ཏེ།དེ་ལྟར་འཛིན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དཔེ་འདི་ཟུང་ཤིག་།ཇི་ལྟར་སྤྲུལ་པ་སྟོན་བྱེད་པ། །རྫུ་འཕྲུལ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིས། །སྤྲུལ་ཞིང་སྤྲུལ་པའང་གཞན་སྤྲུལ་བྱེད། །སྤྲུལ་པ་དེས་ཀྱང་གཞན་དག་ལྟར། །དེ་བཞིན་བྱེད་པོས་ ལས་གང་བྱས།།དེ་ཡང་སྤྲུལ་པའི་རྣམ་པ་བཞིན། །དཔེར་ན་སྤྲུལ་པས་སྤྲུལ་གཞན་ཞིག་།སྤྲུལ་པ་མཛད་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་ལས་དང་ལུས་རྣམས་དང་། །བྱེད་པ་པོ་དང་འབྲས་བུ་དག་།དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་དང་། སྨིག་རྒྱུ་རྨི་ལམ་འདྲ་བ་ཡིན། །ཆོས་ ཐམས་ཅད་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ།། ལས་དང་འབྲས་བུ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅུ་བདུན་པའོ།། །།བམ་པོ་ལྔ་པ། འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ནི་གང་ཡིན། རྣམ་པ་གང་གིས་ནི་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་འགྱུར། འདིར་བཤད་པ། བདག་དང་བདག་གི་དང་བྲལ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། རིགས་པ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ་ཡོངས་སུ་རྟོགས་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཞེན་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་བདག་ཡིན་ན། །སྐྱེ་དང་འཇིག་པ་ཅན་དུ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་བདག ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ན།དེ་ལྟ་ན་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན། མི་རྟག་པའི་སྐྱོན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་འཕྲོས་པ་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་མི་བརྗོད་དོ།།གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན། །ཕུང་པོ་མཚན་ཉིད་མེད་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་བདག་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་པ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རོ།།བདག་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ན་རྟག་པའི་སྐྱོན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཡང་འཕྲོས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་མི་བརྗོད་དོ།

世尊在无始无终的经典中说道：'无明所蔽的众生，具有普遍的贪爱'。同样地，也说道：'如果你自己造作了这些罪业，你自己就必须感受其果报'。
而且，作者不是其他，也不是它自身，不可说是同一或相异，因此业是确实存在的。在此解释：由于此业不是从缘而生，也不是从非缘而生，因此也没有作者。
由于作者如同业一样未生，由于否定了作者，由于不是实有，所以没有业和作者。又者：如果没有业和作者，哪里会有从业所生的果报？如果没有果报，哪里会有受者？
如果观察，既没有业也没有作者，那么从业所生的果报怎么会有？如果没有果报，受者又怎么会有？因为没有称为受者的原因。
在此有人说：难道说没有作者、业、果报、受者、业和烦恼这是完全确定的吗？在此解释：对于缘起，怎么能说有或无呢？为了遮遣这种执著，请听此比喻：
如同具有神通的变化师，以殊胜神变力，变化而又使变化物再变化他物，如同那变化物一样。同样地，作者所造的业，也如同变化的形态，譬如变化物变现其他变化物一样。
烦恼、业和身体，作者和果报等，如同乾闼婆城，如同阳焰、梦境。应当如此观察一切法。
这是名为'观察业与果报'的第十七品。
第五卷。在此有人说：那么真实的特征是什么？以何种方式能够了悟真实？在此解释：远离我和我所是真实的特征，以理智为先而通达则能了悟真实。如果问如何执著，解释道：
如果蕴是我，就会成为有生灭性。如果诸蕴就是我，那么就会成为有生灭的法，因为诸蕴是有生灭性的缘故。如果我是有生灭性的法，就会有无常的过失，为了避免延伸，在此不说。
如果与蕴不同，就会失去蕴的特征。如果我与诸蕴不同，那么就不会具有蕴的特征，因为异于诸蕴就是常住的缘故。如果我不具有蕴的特征，就会有常住的过失，为了避免延伸，在此不说。

།དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་བདག་གཉི་ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར། བདག་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། ། བདག་གི་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །བརྟགས་ན་དེ་ལྟར་བདག་ཉིད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་འཐད་ན་བདག་གི་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་བདག་ཅེས་བྱ་བའི་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་གི་ཞེས་བྱ་བ་ན། བདག་དེ་མེད་པས་དེའི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟར་བདག་དང་བདག་གི་མེད་པ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །བདག་དང་བདག་གི་ཞི་བའི་ཕྱིར། །ངར་འཛིན་ང་ཡིར་འཛིན་མེད་འགྱུར། །དེ་ལྟར་བདག་དང་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ངར་འཛིན་པ་དང་། ང་ཡིར་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ངར་འཛིན་པར་འགྱུར་ལ།བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཡིར་འཛིན་པར་འགྱུར་བས། གང་གི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་དེའི་ཕྱིར་ངར་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་ལ། བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཉེ་བར་ ཞི་བ་དེའི་ཕྱིར་ང་ཡིར་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གང་གིས་དེ་ལྟར་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་ན་ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཉིད་བདག་ཡིན་པས་བདག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བདག་གི་ཡང་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ངར་འཛིན་ང་ཡིར་ འཛིན་མེད་གང་།།དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །ངར་འཛིན་ང་ཡིར་འཛིན་མེད་པར། །གང་གིས་མཐོང་བས་མི་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ངར་འཛིན་པ་དང་ང་ཡིར་འཛིན་པ་མེད་པར་གང་གིས་ མཐོང་བས་ལོག་པར་ལྟ་བས་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་ཉམས་པ་དེས་ནི་དེ་ཁོ་ན་མི་མཐོང་ངོ་།།ནང་དང་ཕྱི་རོལ་ཉིད་དག་ལ། །བདག་དང་བདག་གིར་ཟད་གྱུར་ན། །ཉེ་བར་ལེན་པ་འགག་འགྱུར་ཞིང་། །དེ་ཟད་པས་ན་སྐྱེ་བ་ཟད། །དེ་ལྟར་ན་ང་ཉིད་ལ་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དང་། ཕྱི་ རོལ་ཉིད་ལ་བདག་གིར་མངོན་པར་ཞེན་པ་ཟད་པར་གྱུར་ན།ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པ་བཞི་འགག་པར་འགྱུར་ཞིང་དེ་འགགས་པས་སྲིད་པ་ཟད་པར་འགྱུར་ལ། སྲིད་པ་ཟད་པས་སྐྱེ་བ་ཟད་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པའི་འབྲས་ བུ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ།།ད་ནི་ཆོས་བདག་མེད་པའི་དེ་ཁོ་ན་རྟོག་པའི་འབྲས་བུ་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕུང་པོའི་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའི་ཐབས་ བསྟན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ།ལས་དང་ཉོན་མོངས་ཟད་པས་ཐར། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་རྣམ་རྟོག་ལས། །དེ་དག་སྤྲོས་ལས་སྤྲོས་པ་ནི། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར། །འདི་ལ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཟད་པས་སྡུག་བསྔལ་ལས་ རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་ཐར་པ་སྟེ།དེས་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དབྱིངས་སུ་འཇུག་པར་བསྟན་ཏོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་ཡོད་ན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་དག་ནི་སྤྲོས་པ་ལས་འབྱུང་ སྟེ།ཐ་སྙད་ཀྱི་བདེན་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྤྲོས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲོས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་བདག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྟོགས་པས་འགག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པའི་དབྱིངས་སུ་འཇུག་པར་བསྟན་ཏོ།

如是，若详细观察，由于我与我所二者皆不合理，故'若自我本身不存在，我所又怎么会存在？'经过观察，如是自我于一切方面皆不合理时，我所又怎么会存在呢？如是，所谓'我'者即是'我所'，因为无有彼我，故说'此是彼之所有'不合理。如是，无我与无我所即是真实之相。
由于我与我所寂灭，故无我执与我所执。如是，由于我与我所之执著寂灭，故于彼无我执与我所执。如是，依于我执而生我执，依于我所执而生我所执，因此由于我执寂灭故无我执，由于我所执寂灭故无我所执。
于此有言：若如是见真实，则无我执与我所执者，彼即是我，故由于有我故亦有我所。于此答曰：无我执我所执者，彼亦非有，由无我执我所执，以彼见故不见。如是，所谓无我执与我所执者亦非有，以无我执与我所执而见者，由邪见而慧眼损坏者则不见真实。
于内与外，我与我所若灭尽，则取蕴止息，由彼灭尽故生亦灭尽。如是，于自身之我执与外境之我所执若灭尽，则四取蕴止息，由彼止息故有漏灭尽，由有漏灭尽故生亦灭尽，此即是通达补特伽罗无我之真实，以断烦恼障而显示之有余依涅槃。
今为显示通达法无我之真实，以断所知障而显示之无余依涅槃获得之方便故说：业与烦恼灭尽故解脱，业与烦恼从分别生，彼等从戏论生，戏论由空性而止息。于此，业与烦恼是生之因，故由彼等灭尽而从苦解脱即是解脱，此说入有余依涅槃界。业与烦恼从分别生，以彼等若有则生故。彼等分别从戏论生，以从执著世俗谛之相戏论而生故。戏论由空性而止息，以通达法无我之相而止息故。此说入无余依涅槃界。

།འདིར་སྨྲས་པ། བདག་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ཡོད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། བདག་གོ་ཞེས་ཀྱང་བཏགས་གྱུར་ཅིང་། །བདག་མེད་ཅེས་ཀྱང་བསྟན་པར་འགྱུར། །སངས་རྒྱས་ རྣམས་ཀྱིས་བདག་དང་ནི།།བདག་མེད་འགའ་ཡང་མེད་པར་བསྟན། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་མཁྱེན་པ་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས། གདུལ་བ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཡང་དག་པར་གཟིགས་ནས། གདུལ་བ་གང་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་འདི་མེད་ དོ།།འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་དོ། །སེམས་ཅན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ་སྙམ་པའི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་དག་གི་བདག་མེད་པར་ལྟ་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་བདག་གོ་ཞེས་ཀྱང་བཏགས་པར་གྱུར་ཏོ། །གདུལ་བ་གང་དག་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་དང་དེ་དག་གི་འབྲས་ བུ་ཟ་བ་པོ་དང་བཅིངས་པ་དང་ཐར་པ་དག་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་བདག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ནི་འགའ་ཞིག་ཡོད་དོ་སྙམ་པའི་ལྟ་བ་དེ་ལྟ་བུ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་དག་གི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ་།།བདག་མེད་ཅེས་ཀྱང་བསྟན་པར་གྱུར་ཏོ། །གདུལ་བ་བཟང་པོ་གང་དག་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ཚོགས་ ཡོངས་སུ་སྨིན་པ།སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་ལས་བརྒལ་བར་ནུས་པ་དོན་དམ་པའི་གཏམ་གྱི་སྣོད་དུ་གྱུར་པ་དེ་དག་ལ་ནི་བདག་དང་བདག་མེད་འགའ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་ན་གཞན་དུ་བརྟག་སྟེ་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཁ་ཅིག་འདུ་བྱེད་བདག་མེད་པ་བྱེད་པ་སྐད་ཅིག་མ་རེ་རེ་ལ་རྣམ་པར་འཇིག་པའི་ ངང་ཅན་ནམ་དུས་གཞན་དུ་ངེས་པར་གནས་པ་རྣམས་ལ་བདག་མེད་ན།ལས་དང་འབྲས་བུ་མེད་པར་བརྟགས་ནས་འཇིགས་པར་གྱུར་པ་དག་གིས་ནི་བདག་གོ་ཞེས་ཀྱང་བཏགས་པར་གྱུར་ཏོ་། །གཞན་གང་དག་འདི་ནི་ལུས་དང་དབང་པོ་དང་བློའི་ཚོགས་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། འདི་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་ བུ་ལས་གང་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་བདག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་དོ་།།སེམས་ཅན་དུ་བགྲང་བའི་འདུ་བྱེད་བདག་མེད་པ་ངེས་པར་མི་གནས་པ་གནས་སུ་མ་བྱས་པ་འདི་དག་ལ་ཡང་འཁོར་བ་མི་འཐད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་ནས། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་འབྲེལ་པ་ལ་རྨོངས་པ་དག་གིས་ནི་བདག་མེད་ ཅེས་ཀྱང་བསྟན་པར་གྱུར་ཏོ།།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་མཁྱེན་པ་ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནི། བདག་དང་བདག་མེད་པ་འགའ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །འདིར་སྨྲས་པ། སྤྲོས་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ གང་བཤད་པ་དེ་ལ་རིགས་པ་གང་ཡིན།འདིར་བཤད་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྡོག་པས་ཏེ། སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་དང་ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་སྤྲོས་པ་དགག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་རྟོགས་པས་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལས་ནི་བརྗོད་ པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྤྲོས་པ་དཔག་ཏུ་མེད་པར་འབྱུང་ལ་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་རབ་ཏུ་དབེན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྟོང་པ་ཉིད་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུ་མངོན་སུམ་དུ་བྱར་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཤིང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དུ་མེད་པར་མཐོང་ན།བརྗོད་ པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྤྲོས་པ་འགག་པའི་ཕྱིར་རོ།།བརྗོད་པར་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པ། སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྡོག་པས་སོ། །སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྡོག་སྟེ། དེ་ཡང་ དོན་དམ་པར་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལ་ཡང་དག་པར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་ཐོབ་ན། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྡོག་ལ་དོན་དམ་པ་ཤེས་པ་ཐོབ་ན་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྡོག་གོ།

于此有人说道：'我确实是存在的，因为世尊曾说有我。'对此解释道：'虽然也假立有我，也宣说无我，诸佛说既无我，也无无我。'
诸佛世尊善知众生的意乐和习气，观察到应当调伏的众生，对于那些认为'无此世间，无他世间，无化生众生'的邪见者，为了遮止他们的无我见而假立'我'。对于那些认为'有一个能造作善恶业、能享受果报、能得束缚和解脱的我'的邪见者，为了遮止他们的我见而宣说'无我'。
对于那些善根成熟、能度生死暴流、堪为胜义法器的善良根机者，则为其宣说既无我也无无我。
或者从另一角度来看，有些外道害怕若诸行无我、刹那生灭、本性无常，则无业果，因此假立'我'。其他一些人了知'这仅仅是身体、感官和心识的聚合，其中找不到任何实在的我，若无我的诸行不住、无所依止，轮回便不合理'，由于对因果关系迷惑，因此宣说'无我'。诸佛世尊对一切法无所不知，故说既无我也无无我。
于此有人问：'所说的戏论由空性而灭，其中的道理是什么？'对此解释道：由所诠义的遮遣。当以空性见到瓶、毯、车等言说所诠义时，戏论便会止息。因为从所诠义的分别计度而生起无量言说戏论，若现见一切法本性远离的空性相，如同虚空，以不可证得的方式而证得，见一切法不可言说，则言说性的戏论便会止息。
若问：'所诠义如何能遮遣？'答：由心行境的遮遣。由见色等心行境无自性而遮遣所诠义，因为它们胜义中并不成立。若获得如实正见，则所诠义遮遣；若获得胜义智，则心行境遮遣。

།སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ལྡོག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཤད་པ། མ་སྐྱེས་པ་དང་ མ་འགགས་པ།།ཆོས་ཉིད་མྱ་ངན་འདས་དང་མཚུངས། །སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དག་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པའི་ཆོས་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་མཚུངས་པར་རབ་ཏུ་ཤེས་པས་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དོན་ དམ་པར་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པའི་ཆོས་ཉིད་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན་ན།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དུ་བསྟན་པའི་ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན། འདིར་བཤད་པ། ཐམས་ཅད་ཡང་དག་ཡང་དག་མིན། །ཡང་དག་ཡང་དག་མ་ཡིན་ཉིད། །ཡང་ དག་མིན་མིན་ཡང་དག་མིན།།དེ་ནི་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའོ། །ཐམས་ཅད་ཡང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་རྣམས་ཐ་སྙད་ཀྱི་བདེན་པ་དང་མི་འགལ་བར་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པར་ བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་སྒྱུ་མ་བཞིན་དུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ལྟར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་དག་ཡང་དག་མ་ཡིན་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི། བདེན་པ་གཉི་གའི་རྣམ་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་མིན་མིན་ཡང་དག་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་ནི། མངོན་པར་ རྟོགས་པའི་དུས་ན་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་པའི་ཕྱིར་ནང་དང་ཕྱི་རོལ་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བདག་དང་བདག་གི་དང་བྲལ་ བའི་མཚན་ཉིད་གཡོ་བ་མེད་པ་ཤེས་བྱར་བསྟན་པ་དག་ཡིན་ནོ།།ཡང་དག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བདག་གིས་བདག་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་དང་བདག་གི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོར་བརྗོད་པས་ཉན་པ་དང་སེམས་པ་དང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་དག་ཡིན་ནོ། ། ཡང་དག་ཡང་དག་མ་ཡིན་ཉིད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ལ་ལྟོས་པ་དག་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་མིན་མིན་ཡང་དག་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་སྟེ་། དོན་དམ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་པ་དང་རྣམ པར་རྟོག་པ་མེད་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དངོས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དང་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་གིས་ སེམས་ཅན་གྱི་དོན་ཡང་དག་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། འདིས་སློབ་མའི་ཚོགས་རྣམ་པ་མང་པོ་དག་ལ་དབང་པོ་དང་བསམ་པ་དང་བག་ལ་ཉལ་དང་དུས་ཀྱི་དབང་གིས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་ལམ་ ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་རྗེས་སུ་སྟོན་པས་བསྟན་པའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན། འདིར་བཤད་པ། གཞན་ལས་ཤེས་མིན་ཞི་བ་དང་། །སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་སྤྲོས་པ། །རྣམ་རྟོག་མེད་དོན་ཐ་དད་མིན། །དེ་ནི་དེ་ཉིད་མཚན་ཉིད་དོ། །གཞན་ལས་ཤེས་མིན་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལ་གཞན་ལས་ཤེས་པ་མེད་པ་སྟེ།ལུང་མེད་པར་བདག་གི་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་ཞིང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རང་རིག་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཞི་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དངོས་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་གྱི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

如果问心的行境如何止息，解释道：未生且未灭，法性等同涅槃。由于完全了知心的行境色等诸法未生未灭的法性等同涅槃，故心的行境得以止息。
此处有人说：若胜义中一切事物未生未灭的法性等同涅槃，那么世俗谛中的教法方式是怎样的？对此解释道：一切是真实非真实，真实非真实性，非真实非非真实，这是佛陀教法。
'一切真实'是指眼等诸根和色等诸境不违世俗谛而存在。'非真实'是指胜义中缘起如幻，自性不成立，故非如所显现般存在。'真实非真实性'是指依于二谛之相。'非真实非非真实'是指在证悟时瑜伽士于一切法之真如中无有分别。
或者，'一切真实'是指世尊为断除烦恼障而教示内外诸处离我我所相的无动摇性为所知。'非真实'是指由于具有识相的我而有我及我所，故说为能闻、能思、能修者。'真实非真实性'是指依世间和论典的名言。'非真实非非真实'是指胜义中由于一切法无生，故有分别和无分别识的行境，以事物方式所计度为非真实性和真实性者皆不存在。
'这是佛陀教法'是指以这四种次第为了众生获得真实义利而宣说的教法，是佛世尊对众多弟子根据根器、意乐、习气和时机而如实开示人天解脱道的教法。
此处有人问：真如的特征是什么？对此解释道：非从他知、寂静，无有诸戏论，无分别异义，此乃真如相。'非从他知'是指此中无从他处了知，即无需经教而自身现证、自己觉知的意思。'寂静'是指离自性，因为非是实体自性和差别境上分别心的行境。

།སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་སྤྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། མངོན་པར་བརྗོད་པ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྤྲོས་པ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྣང་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་རྣམ་པར་མ་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་ཐ་ དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་ཉིད་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དོན་དབྱེར་མེད་པའོ།།ཡང་ན་གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་སྤྲོས་པའོ། །གང་གི་ཕྱིར་སྤྲོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་སྤྲོས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞི་བ་དེའི་ཕྱིར་དོན་ཐ་དད་པ་མ་ ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཕྱིར་དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་གཞན་ལས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲར་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡང་དེ་ཁོ་ནའི་མཚན་ཉིད་གཞན་ཡིན་ཏེ། གང་ལ་བརྟེན་ནས་གང་འབྱུང་བ། ། དེ་ནི་རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་མིན། །དེ་ལས་གཞན་པའང་མ་ཡིན་ཕྱིར། །དེ་ཕྱིར་ཆད་མིན་རྟག་མ་ཡིན། །འདི་ལྟར་གང་ལ་བརྟེན་ཏེ་གང་བྱུང་བ་དེ་མིན་ཞིག་དེ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་གཞན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ་བརྟག་པ་འདིས དོན་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཆད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། རྟག་པ་མ་ཡིན་པ་བསྟན་ཏོ། །དོན་གཅིག་མིན་དོན་ཐ་དད་མིན། །ཆད་པ་མ་ཡིན་རྟག་མིན་པ། །དེ་ནི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་གྱི། །མགོན་པོའི་བསྟན་པ་བདུད་རྩི་ཡིན། །དེ་ལྟར་ན་མཐོ་རིས་ དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་ལམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དོན་གཅིག་པ་མ་ཡིན་པ།དོན་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ། ཆད་པ་མ་ཡིན་པ། རྟག་པ་མ་ཡིན་པ། མཆོག་ཏུ་ཟབ་པ་དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་གྱི་མགོན་པོའི་བསྟན་པ་ བདུད་རྩིའི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།རྫོགས་སངས་རྒྱས་རྣམས་མ་བྱུང་ཞིང་། །ཉན་ཐོས་རྣམས་ནི་ཟད་གྱུར་ཀྱང་། །རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་ནི། །བརྟེན་པ་མེད་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ། །ཉན་ཐོས་གང་འདི་ལ་གོམས་པར་མ་བྱས་པ་རྣམས་ལ། བརྒྱ་ལ་རྫོགས་པའི་སངས་ རྒྱས་རྣམས་མ་བྱུང་ངམ།ཉན་ཐོས་རྣམས་ཟད་པར་གྱུར་ཏེ། རྐྱེན་དང་མི་ལྡན་དུ་ཟིན་ན་ཡང་དེ་དག་གི་སྔོན་གོམས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་གཞན་ལས་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་བརྟེན་པ་མེད་པ་ཙམ་གྱི་རྐྱེན་ལས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་བདུད་རྩི་དེ་ནི་ བསྒྲུབ་པ་རྣམས་ལ་ཚེ་འདི་དང་ཚེ་ཕྱི་མ་དག་ལ་བདུད་རྩིའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས་བདག་ལ་ལེགས་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པ་ཐག་པས་དེ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ།། བདག་དང་ཆོས་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བཅོ་བརྒྱད་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། དུས་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ལྟོས་པ་ཅན་དུ་འགྲུབ་སྟེ། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པ་དག་ནི་འདས་པ་ལ་ལྟོས་པ་། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་ནི་ད་ལྟར་ལ་ལྟོས་ལ་། ད་ལྟར་དང་འདས་པ་དག་ནི་མ་འོངས་པ་ལ་ལྟོས་ཏེ་འགྲུབ་པོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཆོག་དང་ཐ་མ དང་འབྲིང་ལ་སོགས་པ་དང་།གཅིག་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱང་རིམ་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།

所谓'无戏论之戏论'，是因为息灭了言说相之戏论。所谓'无分别'，是因为无有显现而不作'此是此'之分别。所谓'无异义'，是因为法性一味故义无差别。
或者，因为无分别，所以无戏论；因为无戏论，所以寂静；因为寂静，所以无异义；因为无异义，所以无分别；因为无分别，所以不从他知，如是以异门声显示，这就是真实相。
这也是另一种真实相：'依缘所生法，彼非即是彼，亦非是异故，非断亦非常。'如是，依缘所生之法，既非是彼自身，亦非异于彼，故非断亦非常。以此观察显示非一义、非异义、非断、非常。
'非一非异义，非断亦非常，此是佛世间，怙主甘露教。'如是，分别人天与解脱道，非一义、非异义、非断、非常，最极甚深，显明胜义谛者，即是佛世尊世间怙主之教法，是获得甘露果位之因。
'诸佛虽未出，声闻虽灭尽，独觉之智慧，从无依中生。'对于未修习此法的声闻们，纵使百劫诸佛未出世，声闻灭尽，虽无因缘，然由彼等往昔串习之因所生之独觉智慧，不从他知，仅由无所依缘而得生起。
是故，此甘露教法于修行者今生来世中能获得甘露果位，故求自利者当以至诚心修习之。
此为观察我法品第十八。
于此有言：时间是存在的，且成立为相待性。现在与未来待过去，过去与未来待现在，现在与过去待未来而成立。如是，上中下等及一等诸法，亦当知以此次第而有。

།འདིར་བཤད་པ། ད་ལྟར་བྱུང་དང་མ་འོངས་པ། །གལ་ཏེ་འདས་ལ་ལྟོས་གྱུར་ན། །ད་ལྟར་བྱུང་དང་མ་འོངས་པ། །འདས་པའི་དུས་ན་ཡོད་པར་འགྱུར། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་དག་གལ་ཏེ་འདས་པའི་དུས་ལ་ལྟོས་ནས་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་དག་འདས་པའི་དུས་ན་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དེ་གཉིས་དེ་ན་ཡོད་ན་ལྟོས་སུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་མི འཐད་པས་དེའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་དག་འདས་པ་ལ་ལྟོས་ནས་འགྲུབ་པོ།།ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པ་དག་འདས་པའི་དུས་དེ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཇི་ཞེ་ན། དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ འགྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། ད་ལྟར་བྱུང་དང་མ་འོངས་པ། །གལ་ཏེ་དེ་ན་མེད་གྱུར་ན། །ད་ལྟར་བྱུང་དང་མ་འོངས་པ། །ཇི་ལྟར་དེ་ལ་ལྟོས་པར་འགྱུར། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པ་དག་གལ་ཏེ་འདས་པའི་དུས་དེ་ན་མེད་པར་གྱུར་ལ་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་ པའི་དུས་དེ་ན་མེད་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་དེ་ལ་ལྟོས་པར་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་གསུམ་ཅར་ཡང་ཚོགས་པར་གྱུར་ན་ལྟོས་པ་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པ་དག་འདས་པ་ལ་མ་ལྟོས་པ་ཁོ་ནར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ། འདིར་བཤད་པ། །འདས་པ་ལ་ནི་མ་ལྟོས་པར། །དེ་གཉིས་འགྲུབ་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །འདས་པའི་དུས་ལ་ཡོད་པར་མ་ལྟོས་པར་ཡང་དེ་ལྟར་བྱུང་པ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་དེ་གཉིས་རང་ལས་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཕྱིར་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། །མ་འོང་དུས། ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པ་གཉིས་འདས་པའི་དུས་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། ལྟོས་པར་མི་འཐད་ལ། འདས་པ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཡང་དེ་གཉིས་འགྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱང་ཡོད་པ མ་ཡིན་ནོ།།རིམ་པའི་ཚུལ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱིས། །ལྷག་མ་གཉིས་པོ་བསྣོར་བ་དང་། །མཆོག་དང་ཐ་མ་འབྲིང་ལ་སོགས། །གཅིག་ལ་སོགས་པའང་ཤེས་པར་བྱ་། །རིམ་པའི་ཚུལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་དུས་ལྷག་མ་གཉིས་པོ་བསྣོར་བ་དང་མཆོག་དང་ཐ་མ་དང་འབྲིང་ལ་སོགས་པ་དང་གཅིག་དང་གཉིས་དང་མང་པོ་ལ་སོགས་པ་ དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། དུས་ནི་མ་ལྟོས་པར་ཡང་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། སྐད་ཅིག་དང་ཐང་ཅིག་དང་ཡུད་ཙམ་དང་། མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་དང་ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་། ཟླ་བ་དང་དུས་ཚིགས་དང་ནུར་བ་དང་ལོ་ལ་སོགས་པའི་ ཚད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདིར་བཤད་པ། མི་གནས་དུས་སུ་འཛིན་མི་བྱེད། །གང་ཞིག་གཟུང་བར་བྱ་བའི་དུས། །གནས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། །མ་བཟུང་དུས་སུ་ཇི་ལྟར་གདགས། །དངོས་པོ་མི་གནས་པ་ལ་ནི་སུ་ཡང་དུས་སུ་འཛིན་པར་མི་བྱེད་ལ་དངོས་པོ་ལས་གཞན་ པ་གང་ཞིག་གང་གིས་དུས་དེའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་གནས་པ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས།མ་བཟུང་བ་དུས་སུ་ཇི་ལྟར་གདགས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དུས་ཞེས་བྱ་བ་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དུས་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་དང་ཅིག་ཅར་ མ་ཡིན་པ་དང་།ཡུན་རིང་པོ་དང་མྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

于此说道：'现在和未来，若是依于过去，现在和未来，将存在于过去时。'若现在和未来二时依于过去时而存在，那么现在和未来二时将存在于过去时中。为什么呢？因为若二者存在于彼处则可依赖。这是不合理的，因此说现在和未来二时依于过去而成立，这种说法是不合理的。
于此有人说：'现在和未来二者并非存在于过去时中，那么如何？是依于彼而成立。'
于此说道：'现在和未来，若彼处不存在，现在和未来，如何依于彼？'若现在和未来二者于过去时中不存在，那么不存在于彼处的现在和未来二时如何能依于彼？为什么呢？因为唯有三者聚合时依赖才合理。
于此有人说：'现在和未来二者不依于过去而独自成立。'
于此说道：'不依于过去，二者无法成立。'不依于过去时的存在，现在和未来二时也无法自行成立。'因此现在和未来时也不存在。'如是因为现在和未来二者不存在于过去时中，故依赖不合理；又不依于过去二者也无法成立，因此现在和未来时也不存在。
'以此次第方式，余二相互及，上中下等类，一等亦应知。'以此次第方式，应知余下二时的相互关系，以及上中下等类，一二多等也是如此。
于此有人说：'时间是不依他而独立存在的，因为具有刹那、须臾、瞬间、夜晚、白天、半月、月份、季节、年等度量。'
于此说道：'不住之时不可取，所欲取时若无住，未取之时如何立？'对于不住之法，无人执为时间，除事物外，能被执取为时间本性的存住之法也不存在，未被执取的时间如何安立？因此，所谓时间这一事物是不合理的。
于此有人说：'时间确实存在，因为有前后、非同时、久远、迅速等标志的缘故。'

།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་དུས་ནི་དངོས་བརྟེན་ན། །དངོས་མེད་དུས་ནི་ག་ལ་ཡོད། །དངོས་པོ་འགའ་ཡང་ཡོད་མིན་ན། །དུས་ལྟ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་དུས་དངོས་པོ་ལ་བརྟན་ པ་ཡིན་ན།དངོས་པོ་མེད་ན་དུས་ག་ལ་ཡོད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་འགའ་ཡང་མི་འཐད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་དུས་ལྟ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་ནོ། ། དུས་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་ བྱེད་པ་བཅུ་དགུ་པའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། དུས་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དུས་དང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པ་ཉིད་ལས་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཚོགས་པ་ཉིད་དང་། དེ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ ཀྱི།།ཚོགས་པ་ཉིད་ལས་སྐྱེ་གྱུར་ན། །ཚོགས་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་ནི། །ཇི་ལྟར་ཚོགས་པ་ཉིད་ལས་སྐྱེ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཉིད་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན། ཚོགས་པ་ཉིད་དེ་ལ་འབྲས་བུ་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི། འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཚོགས་པ་ ཉིད་དེ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ནི་མི་རིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོད་པ་ལ་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་འབྲས་བུ་མེད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དེ་ལས་སྐྱེའོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི། །ཚོགས་པ་ཉིད་ ལས་སྐྱེ་འགྱུར་ན།།ཚོགས་ལ་འབྲས་བུ་མེད་ན་ནི། །ཇི་ལྟར་ཚོགས་པ་ཉིད་ལས་སྐྱེ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཉིད་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན། ཚོགས་པ་ཉིད་དེ་ལ་འབྲས་བུ་དེ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི། འབྲས་བུ་མེད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་ཚོགས་པ་ཉིད་དེ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་མི་རིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མེད་པ་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི། ཚོགས་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་ནི། ཚོགས་ལ་གཟུང་དུ་ཡོད་རིགས་ན། ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་གཟུང་དུ་མེད། གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཉིད་འབྲས བུ་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ན།དེ་ལྟ་ན་ཚོགས་པ་ཉིད་དེ་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དེ་མིག་གིས་གཟུགས་བལྟ་བ་དང་ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་གཟུང་བའི་བར་དག་བཞིན་དུ། གཟུང་དུ་ཡོད་པའི་རིགས་ན་ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་གཟུང་དུ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་ འབྲས་བུ་དེ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི། །ཚོགས་ལ་འབྲས་བུ་མེད་ན་ནི། །རྒྱུ་རྣམས་དང་ནི་རྐྱེན་དག་ཀྱང་། །རྒྱུ་ཅན་མ་ཡིན་མཚུངས་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་ འབྲས་བུ་དེ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ན།དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་རྣམས་དང་རྐྱེན་དག་ཀྱང་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་འབྲས་བུ་མེད་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུས་འབྲས་བུ་ལ་ རྒྱུ་བྱིན་ནས་འགགས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་འབྲས་བུ་མེད་ཀྱང་འབྲས་བུ་རྒྱུ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྐྱོན་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ།

此处说道：若时依实法，无实何有时？若无诸实法，时岂能存在？若时是依托于实法，无实法时何来时间？为何如此？因为已经说明任何实法都不成立。若无任何实法，时间怎么可能存在，如同火轮一般。
这是观察时间品第十九。
有人说道：时间确实存在，因为由时间和因缘和合而成就果。因此，和合以及由此产生的果都是存在的。
此处说道：若从因与缘，和合而生起，若果在和合，如何从和合生？若是从因缘和合而生果，若果已存在于和合中，那么已存在的果如何从和合中生起？这是不合理的。为什么？因为已存在者不应再生。
有人说道：虽然因缘和合中无果，但是从其中生起。
此处说道：若从因与缘，和合而生起，若果不在合，如何从合生？若是从因缘和合而生果，若果不存在于和合中，那么不存在的果如何从和合中生起？这是不合理的。为什么？因为不存在者不能生起。
复次：若因与诸缘，和合中有果，应可于和合，取得然实无。若因缘和合中果确实存在，那么应当如眼见色乃至意取法般，能在和合中取得，然而在和合中不能取得，因此说和合中有果是不合理的。
复次：若因与诸缘，和合中无果，因缘与非因，将成无差别。若因缘和合中果确实不存在，那么因缘就与非因缘无异，这是不能接受的。因此说和合中无果生起是不合理的。
有人说道：因给予果因后即灭，所以虽然和合中无果，果仍是有因的，也不会有前述过失。

།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རྒྱུས་ནི་འབྲས་བུ་ལ། །རྒྱུ་བྱིན་ནས་ནི་འགག་འགྱུར་ན། །གང་བྱིན་པ་དང་གང་ འགགས་པའི།།རྒྱུ་ཡི་བདག་ཉིད་གཉིས་སུ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རྒྱུས་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བྱིན་ནས་འགག་པ་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་གང་བྱིན་པ་དང་། གང་འགགས་པ་དེས་རྒྱུའི་བདག་ཉིད་གཉིས་སུ་འགྱུར་བས་དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུས་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བྱིན་ནས་འགག་ པར་འགྱུར་རོ།།ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུས་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བྱིན་ནས་འགག་པ་མ་ཡིན་གྱིས་འདི་ལྟར་རྒྱུ་འགགས་མ་ཐག་ཏུ་འབྲས་བུ་སྐྱེའོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རྒྱུས་ནི་འབྲས་བུ་ལ། །རྒྱུ་མ་བྱིན་པར་འགག་འགྱུར་ན། །རྒྱུ་ འགགས་ནས་ནི་སྐྱེས་པ་ཡི།།འབྲས་བུ་དེ་ནི་རྒྱུ་མེད་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རྒྱུས་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་མ་བྱིན་པར་འགག་པར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་འགགས་ནས་སྐྱེས་པའི་འབྲས་བུ་དེ་རྒྱུ་མེད་པར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུས་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་མ་བྱིན་པར་འགག་པར་འགྱུར་ རོ།།ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འབྲས་བུ་ནི་ཚོགས་པ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །འབྲས་བུ་ཡང་ནི་སྐྱེ་འགྱུར་ན། །སྐྱེད་པ་དང་ནི་གང་བསྐྱེད་པ། །དུས་གཅིག་པར་ནི་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ ཏེ་ཚོགས་པ་དང་འབྲས་བུ་ལྷན་ཅིག་ཁོ་ན་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན།དེ་ལྟ་ན་སྐྱེད་པ་ཚོགས་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་བསྐྱེད་པ་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་ཕ་དང་བུ་ལྟ་བུ་དེ་དག་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཚོགས་པ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། འབྲས་བུ་ནི་ཚོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྔ་རོལ་ཉིད་ན་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ཕྱིས་ཚོགས་པ་ཉིད་སྐྱེས་པས་གསལ་བར་བྱེད་དེ་མར་མེ་དང་བུམ་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཚོགས་པའི་སྔ་རོལ་ན། །འབྲས་བུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན་ནི། །རྒྱུ་དང་ རྐྱེན་རྣམས་མེད་པ་ཡི།།འབྲས་བུ་རྒྱུ་མེད་འབྱུང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྔ་རོལ་དུ་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟར་ན་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་མེད་པའི་འབྲས་བུ་རྒྱུ་མེད་པ་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། སྐྱོན་ཆེན་པོར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ འབྲས་བུ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུས་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་པ་འགག་པ་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་ཏེ། རྒྱུ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ལས་འབྲས་བུར་འགྲུབ་པོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་རྒྱུ་འགགས་ འབྲས་བུ་ན།།རྒྱུ་ནི་ཀུན་ཏུ་འཕོ་བར་འགྱུར། །སྔོན་སྐྱེས་པ་ཡི་རྒྱུ་ཡང་ནི། །ཡང་སྐྱེ་བར་ནི་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་རྒྱུས་རྒྱུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་མ་སྤངས་པ། འགགས་པ་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་དུ་གནས་ཤིང་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ལས་འབྲས་བུ་འགྲུབ་ན། དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ ཀུན་ཏུ་འཕོ་བར་འགྱུར་གྱི་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་།གཞན་ཡང་འདི་ལ་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བསམ་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་སྔོན་སྐྱེས་པ་དག་ལས། དེ་ལ་སྔོན་སྐྱེས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱང་ཡང་སྐྱེ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འབྲས་བུ་སྔ་ན་ཡོད་པ་ཉིད་རྒྱུ་འགགས་ པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།

在此说道：如果因给予果后即灭，那么已给予和已灭的因就成为两种自性。如果因给予果后即灭，那么已给予和已灭的因就成为两种自性，这是不应理的。因此说'因给予果后即灭'是不合理的。
有人说：因不是给予果后才灭，而是因灭的刹那果即生。在此说道：如果因不给予果而灭，那么因灭后所生的果就成为无因。如果因不给予果而灭，那么因灭后所生的果就成为无因，这是不应理的。因此说'因不给予果而灭'是不合理的。
有人说：果是与和合同时而生。在此说道：如果果与和合同时而生，那么能生和所生就成为同时。如果果与和合同时而生，那么能生的和合与所生的果就如父与子一样同时出现，这是不应理的。因此说'果与和合同时而生'是不合理的。
有人说：果在和合之前就已存在，后来和合生起时使其显现，如灯与瓶。在此说道：如果果在和合之前已生，那么无因无缘的果就成为无因而生。如果果在和合之前已生，那么无因无缘的果就成为无因而生，这是不应理的，因为会导致重大过失。因此说'果在和合之前已存在'是不合理的。
有人说：因不舍弃因的自性而灭，住于果的自性中，因转变而成为果。在此说道：如果因灭于果中，因就成为迁移，先前已生的因也将成为再生。如果因不舍弃因的自性而灭，住于果的自性中，因转变而成为果，那么因就成为迁移而非生起。此外，对此因有两种情况可考虑：同时生和先前已生，其中先前已生的因也将成为再生。
有人说：先前已存在的果由因灭而生起。

།འདིར་བཤད་པ། འགགས་པ་ནུབ་པར་གྱུར་པ་ཡིས། །འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་། །རྒྱུ་འགགས་པ་ནུབ་པར་གྱུར་པས་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་རིགས་པ་གང་གིས་སྐྱེས་པར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་འབྲས་བུ་སྔ་ན་ཡོད་པ་རྒྱུ་གནས་ པས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། འབྲས་བུ་དང་ནི་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ། །གནས་པས་ཀྱང་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་། །འབྲས་བུ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་གནས་པས་ཀྱང་རིགས་པ་གང་གིས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་མ་འབྲེལ་བ་དེས་འབྲས་བུ་ སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།འདིར་བཤད་པ། ཅི་སྟེ་དེ་འབྲས་མ་འབྲེལ་ན། །འབྲས་བུ་གང་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད། །ཅི་སྟེ་རྒྱུ་དེ་འབྲས་བུ་དང་མ་འབྲེལ་པ་ཡིན་ན་དེས་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འབྲས་བུ་མ་སྐྱེས་ཤིང་སྔོན་ན་མེད་པ་རྒྱུ་དང་མ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་གཞན་ཡང་། རྒྱུས་ནི་མཐོང་དང་མ་མཐོང་བར། །འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་དོ། །འདི་ལ་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན། དེའི་གཟུགས་མཐོང་ནས་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དམ། མ་མཐོང་བར་སྐྱེད་པར་བྱེད་གྲང་ན། གཉི ག་ལྟར་ཡང་མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཐོང་ན་ནི་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། མ་མཐོང་ན་ཡང་རྐྱེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུས་ནི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། འབྲས་བུའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། འདི་ལ་གལ་ཏེ་རྒྱུས་ འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་གྱུར་ན།ཕྲད་ནས་སྐྱེད་པར་འགྱུར་གྲང་ན། འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དག་ཕྲད་པ་ནི་ནམ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅི་ལྟ་ཞེ་ན། འབྲས་བུ་འདས་པ་རྒྱུ་འདས་དང་། །མ་སྐྱེས་པ་དང་སྐྱེས་པ་དང་། །ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནི། །ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འབྲས་བུ་འདས་པ་ནི་རྒྱུ་འདས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་གིས་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་འདས་པ་དང་རྒྱུ་སྐྱེས་པ་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་མ་སྐྱེས་རྒྱུ་མ་སྐྱེས། །འདས་པ་དང་ནི་སྐྱེས་པ་དང་། །ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནི། །ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་མ་སྐྱེས་པ་ནི་རྒྱུ་མ་སྐྱེས་པ་དང་འདས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་གིས་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་མ་སྐྱེས་པ་དང་རྒྱུ་མེད་པ་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་རྒྱུ་སྐྱེས་དང་། །མ་སྐྱེས་པ་དང་འདས་པ་དང་། ། ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནི། །ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ནི་རྒྱུ་སྐྱེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་དང་རྒྱུ་མ་སྐྱེས་པ་དང འདས་པ་ཡང་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་བ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དག་གི་རྒྱུ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ལྟར་དུས་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ལྷན་ཅིག་ཕྲད་པར་འགྱུར་པ་ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རྒྱུས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། འབྲས་བུའི་རྒྱུ་ཡིན་ཕྱིར་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ།

此处说道：'已灭已没之因，如何能生已生之果？'已灭已没之因，以何道理能生已生之果？此处有人说：'那么已有之果是由住立之因所生。'此处说道：'与果相关联之因，住立时又如何能生？'与果相关联之因住立时，以何道理能生果？此处有人说：'与果不相关联之因能生果。'此处说道：'若彼与果不相关联，能生何果？'若彼因与果不相关联，则能生何果？为何如此？因为未生且先前不存在之果与因不相关联。
复次：'因不论见与未见，皆不能生果。'于此，眼根是眼识之因，是见到色后生眼识，还是未见便生？两者皆不应理。为何？若已见则成无义，若未见则无缘。此处有人说：'因能生果，因为是果之因。'此处说道：于此若因生果，是否相遇而生？果与因相遇终不应理。如何？
'过去果与过去因、未生因及已生因，永不能相遇。'过去果与过去因、未生因永不能相遇，因为过去与未来之果因皆无。过去果与已生因亦永不能相遇，因为果不存在。
'未生果与未生因、过去因及已生因，永不能相遇。'未生果与未生因、过去因永不能相遇，因为过去与未来之果因皆无。未生果与已生因亦永不能相遇，因为果不存在。
'已生果与已生因、未生因及过去因，永不能相遇。'已生果与已生因永不能相遇，因为已遮止因果二者同时生起。已生果与未生因、过去因亦永不能相遇，因为过去与未来之因皆无。
现在三时之因果永不能相遇，因此所说'因能生果，因为是果之因'不应理。

།ཕྲད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །རྒྱུས་ནི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་། །ཡོད་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲད་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ཡང་། །རྒྱུས་ནི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད། །ཡོད་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང རྒྱུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་དཔྱད་དེ།གལ་ཏེ་འབྲས་བུས་སྟོང་པའི་རྒྱུས་། །ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད། །འབྲས་བུ་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་དེ་ལས་གཞན་པ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འབྲས་བུས་མི་སྟོང་རྒྱུས་། །ཇི་ལྟར་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད། །འབྲས་ བུ་མི་སྟོང་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་བཞིན་ནོ།།ཡང་འབྲས་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་དཔྱད་དེ། འབྲས་བུ་མི་སྟོང་སྐྱེ་མི་འགྱུར། །མི་སྟོང་འགག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་སྟོང་དེ་ནི་མ་འགགས་དང་། །མ་སྐྱེས་པར་ཡང་འགྱུར་བ་ཡིན། ། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་ན་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་ན་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྟོང་པར ཡོངས་སུ་རྟོག་ན་རྟག་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མ་འགགས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ།འབྲས་བུ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། །སྟོང་པ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་འགྱུར་ཞིང་། །སྟོང་པ་ཇི་ལྟར་འགག་པར་འགྱུར། །སྟོང་པ་དེ་ཡང་མ་འགགས་དང་། ། མ་སྐྱེས་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར། །འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་ན་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པར་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་ན་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས སྟོང་པར་ཡོངས་སུ་རྟོག་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་མ་འགགས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ།འབྲས་བུ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་ གྲངས་གཞན་དུ་དཔྱད་དེ།རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ཉིད་དུ། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཞན་ཉིད་དུ། །ནམ་ཡང་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་ཉིད་ན། །སྐྱེ་དང་བསྐྱེད་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཞན་ཉིད་ན། །རྒྱུ་ དང་རྒྱུ་མིན་མཚུངས་པར་འགྱུར།།དེ་ལྟ་བས་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་གཅིག་པ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་རྣམ་གྲངས་གཞན་དུ་དཔྱད་དེ། འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །རྒྱུས་ནི་ཅི་ཞིག་སྐྱེད་ པར་འགྱུར།།འབྲས་བུའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་སྐྱེས་པ་ནི་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་བསྟན་པ་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། །རྒྱུས་ནི་ཅི་ཞིག་བསྐྱེད་པར་འགྱུར། །འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྐྱེ་བ་ཡང་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་བསྟན་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ ཡོད་པ་དང་མེད་པ་ཡང་རྒྱུས་སྐྱེད་པར་མི་འཐད་དོ།།སྐྱེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །རྒྱུ་ཉིད་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་གང་གིས་ཀྱང་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པས་རྒྱུ་ཉིད་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུ་ནི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། རྒྱུ་འདིའི་འབྲས་བུ་འདིའོ་ ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如果没有相遇，因如何生果？因为是不存在的缘故。即使有相遇，因又如何生果？因为是已经存在的缘故。
又从因的角度作另一种分析：如果是空无果的因，如何能生果？因为是空无果的缘故。譬如其他的一样。如果是不空无果的因，如何能生果？因为是不空无果的缘故，譬如果的自性一样。
又从果的角度作另一种分析：不空无的果不会生，不空无的不会灭。不空无的它既不灭，也不会成为未生。果在生起之前，如果是空无果的自性，则不会生灭。为什么呢？因为以自性确定安住的缘故。因此，如果遍计果在生起之前不空无果的自性，由于是常住的缘故，它将成为既不灭又未生，但这是不可接受的，因为果是被认为具有生灭法性的。
空无的如何能生？空无的如何能灭？空无的它也将成为，既不灭又未生。果在生起之前，如果是空无果的自性，则不会生灭。为什么呢？因为以自性确定不安住的缘故。因此，如果遍计果在生起之前空无果的自性，由于是不存在的缘故，它也将成为既不灭又未生，但这也是不可接受的，因为果是被认为具有生灭法性的。
又复次，从因果是一性和异性的角度作另一种分析：因果为一性，永远都不应理。因果为异性，永远都不应理。有何过失呢？因果若是一，能生所生成为一。因果若是异，因与非因则相等。因此，因果为一性和异性都不应理。
又复次，从果的自性有无的角度作另一种分析：果的自性若是有，因将生何物？因为果的自性存在已生，即使在世俗谛中也难以说明。果的自性若是无，因将生何物？因为果的自性不存在而生，即使在世俗谛中也难以说明。因此，果的自性有和无都不应理由因所生。
如果没有生，因性就不应理。如此，由于任何因都不能生果，因性就不应理。此处有人说：因是能生果的，因为说'这是这个因的这个果'的缘故。

།འདིར་བཤད་པ། རྒྱུ་ཉིད་འཐད་པ་ཡོད་མིན་ན། །འབྲས་བུ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར། །འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། འབྲས་བུ་དེ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུས་ནི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དེ་རྒྱུ་འདིའི་འབྲས་བུ་འདིའོ་ ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། རྒྱུ་འབའ་ཞིག་ལས་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་གྱི། ཚོགས་པ་རྙེད་ན་འབྲས་བུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ། དུས་ཀྱང་ཚོགས་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་པས་དེ་ན་ཚོགས་པས་སྐྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་ དོ།།འདིར་བཤད་པ། རྒྱུ་རྣམས་དང་ནི་རྐྱེན་དག་གི་།ཚོགས་པ་གང་ཡིན་དེ་ཡིས་ནི། །བདག་གིས་བདག་ཉིད་མི་བསྐྱེད་ན། །འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་བརྟགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ནི། རེ་ཞིག་བདག་གིས་བདག་ཉིད་མི་སྐྱེད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚོགས་པ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ཚོགས་པ་བདག་གིས་བདག་ཉིད་མི་བསྐྱེད་པ་དེས་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་བདག་ཉིད་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་རྣམ་པ་ཐམས ཅད་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར།དེའི་ཚོགས་པ་ཡང་མེད་པས་དེས་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཚོགས་པས་བྱས་པ་དང་། །ཚོགས་མིན་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་མེད། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ཚོགས་པ་དེ་བདག་ཉིད་མ་སྐྱེས་ཤིང་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པ་ དེའི་ཕྱིར་ཚོགས་པས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་མེད་དོ།།གང་གི་ཚེ་ཚོགས་པས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་མི་འཐད་པ་དེའི་ཚེ། ཚོགས་པ་མ་ཡིན་པས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མི་འཐད་པས་ཚོགས་པ་མ་ཡིན་པས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་མེད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཚོགས་པ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཉིད་དེ་རང་གི་ཡན་ལག་དག་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། འབྲས་བུ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པ་ག་ལ་ཡོད། །གང་གི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པ་ག་ལ་ཡོད་དེ།དེ་ལ་ཚོགས་པ་ནི་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ཉིད་དེ་རང་གི་ཡན་ལག་དག་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ས་བོན་ཚིག་པ་བཞིན་ནོ། ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་ པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། དུས་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་རམ། །ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན། །འཇིག་པ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པར་རམ། འབྱུང བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ།རིགས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པ། གལ་ཏེ་འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན། འབྱུང་བ་ལ་མ་ལྟོས་པ་རྒྱུ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་ཡོད་པ་ ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་འཇིག་པ་འབྱུང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་སོ་སོར་གྲུབ་པས། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་སོ་སོར་གྲུབ་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་བརྟག་ཏུ་རུང་བས་དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་པ་འབྱུང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་རམ། ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ན། འོ་ན་ད་འབྱུང་བ་ནི་ཡོད་དོ།

此处说道：若无正当之因，果将属于谁？若无能生果之因，其果将属于谁？因此，因能生果，故说'此是此因之果'，所说此理不应理。
此处说道：非唯从因成就果，而是得聚合时果方成就，时亦是聚合之支分，故彼处有聚合所生之果。
此处说道：诸因及诸缘，其聚合若是，自身不能生，如何能生果？诸因缘之聚合能生果之所计，彼首先不能自生，为何？因聚合非实有故。如是聚合不能自生，如何能生果？因自身未成就故。或者，因果生于一切方面皆不应理故，其聚合亦无，故彼如何能生果？因无果故。
因此，无聚合所作，及非聚合所作之果。如是，因彼聚合自身未生且未成就，故无聚合所作之果。当聚合所作之果不应理时，非聚合所作之果，无因而生者亦不应理，故亦无非聚合所作之果。
此处说道：聚合实有，因不异于自支分故。
此处说道：若无有果，何有缘聚合？因果生不存在且非实有，故何有缘之聚合？对此，所说'聚合实有，因不异于自支分故'不应理，如焦种子。
此为观察因果品第二十。
此处说道：时等确实存在，因为是生灭之因故。
此处说道：灭无生时，或同时俱有皆非有。灭无生时或与生同时皆非有。何以理证？说道：若灭无生时实有，则不依生，无因成就，此不欲求。故灭无生时非有。若灭与生同时有，则各别成就，将从无因而生，因各别成就时可观为同时有，此亦不欲求。故灭与生亦非同时有。
此处说道：若灭无生时或非同时有，则今生是有。

།འདིར་བཤད་པ། འབྱུང་བ་འཇིག་པ་མེད་པར་རམ། །ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན། །འབྱུང་བ་ ཡང་འཇིག་པ་མེད་པར་རམ།འཇིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། རིགས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པ། གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་འཇིག་པ་མེད་པར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན། རྟག་པ་དང་མི་འགྱུར་བར་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ན་རྟག་པ་དང་མི་འགྱུར་བ་ནི་འགའ་ ཡང་མི་སྣང་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་འཇིག་པ་མེད་པར་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་འཇིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ཡང་དོན་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་གཉིས་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་གྱུར་ཏེ། འབྱུང་བ་དང་ འཇིག་པའི་དོན་མི་མཐུན་པ་གཉིས་དངོས་པོ་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་འགལ་བས་དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ།དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་འཇིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ཇི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་མཁས་པ་དག་བརྗོད་པ། གལ་ཏེ་ འབྱུང་བ་འཇིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན།དུས་ཐམས་ཅད་དུ་འབྱུང་བ་འཇིག་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས། འབྱུང་བ་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་འཇིག་པར་མི་འཐད་དོ། །གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་འཇིག་པར་གྱུར་ན། དེ་ནམ་ཡང་གནས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་གནས་ པར་ཡང་འདོད་པས་དེ་ལྟར་རིགས་པ་དེས་ཀྱང་འབྱུང་བ་འཇིག་པ་མེད་པར་རམ་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པ་ནི། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཡོད་པར་འགྱུར། །འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་རིགས་པ་གང་གིས་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ ཏེ།རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །དཔེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འཆི་བ་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ལྟར། །འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་མེད། །ཇི་ལྟར་འཆི་བ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་མེད་པ་དེ་ལྟར་འཇིག་པ་ཡང་འབྱུང་བ་མེད་པར་མེད་དོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར་མི་ འཐད་པས་འབྱུང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པར་སེམས་ན།འདིར་བཤད་པ། འཇིག་པ་འབྱུང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །འཇིག་པ་འབྱུང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པར་རིགས་པ་གང་གིས་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མི་འདོད་དོ། ། དཔེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འཆི་བ་སྐྱེ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ། །ཡོད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་བཞིན། །ཇི་ལྟར་འཆི་བ་སྐྱེ་བ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། འཇིག་པ་ཡང་འབྱུང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འཇིག་པ་འབྱུང་བ་མེད་པར རམ།ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །འོ་ན་ད་འབྱུང་བ་ནི་འཇིག་པ་མེད་པར་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། འབྱུང་བ་འཇིག་པ་མེད་པར་ནི། །ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །འབྱུང་བ་འཇིག་པ་མེད་པར་རིགས་པ་གང་གིས་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པ་ ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མི་འཐད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མི་རྟག་ཉིད། །ནམ་ཡང་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་དངོས་པོའི་རང་གི་བདག་ཉིད་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་འཇིག་པ་མེད་པར་མི་འཐད་པས་འཇིག་པ་ དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པར་སེམས་ན།འདིར་བཤད་པ། འབྱུང་བ་འཇིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །ཇི་ལྟར་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །འབྱུང་བ་འཇིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པར་རིགས་པ་གང་གིས་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མི་འཐད་དོ།

此处说道：生起无有灭亡，或者二者非同时存在。生起无有灭亡，或者与灭亡也非同时存在。为何这样说呢？
如果生起无有灭亡而存在，则会成为恒常不变，然而世间未见有任何恒常不变之物，故不应如此。因此，生起非无灭亡而存在。
若生起与灭亡同时存在，则会导致两个相互矛盾的事物在同一时间中出现，生起与灭亡这两个相互矛盾的意义在同一事物上同时出现是相违的，故也不应如此。因此，生起也非与灭亡同时存在。
复次，如通达法之状态的智者们所说：若生起与灭亡同时存在，则会导致生起在一切时中都灭亡，然而生起不应在一切时中都灭亡。若生起在一切时中都灭亡，则永远不会安住。然而我们也承认其安住，因此依此理由，生起既非无灭亡，也非与灭亡同时存在。
复次，灭亡若无生起，如何能存在？灭亡无有生起以何理由能成立？从任何方面来看都不应理。譬如什么呢？如同死亡不能无有出生，灭亡也不能无有生起。
若有此念：'既然灭亡无有生起不应理，那么应与生起同时存在'，此处说道：灭亡如何能与生起同时存在？灭亡与生起同时存在以何理由能成立？从任何方面来看都不应理。譬如什么呢？如同死亡与出生不能同时存在一般，灭亡也非与生起同时存在。
有人说道：若灭亡既非无生起，也非与生起同时存在，那么现在生起应无灭亡而存在。此处说道：生起如何能无灭亡而存在？生起无有灭亡以何理由能成立？从任何方面来看都不应理。
为何如此？诸事物从未无有无常性。因为那是其本性，譬如事物的自性一般。
若有此念：'既然生起无灭亡不应理，那么应与灭亡同时存在'，此处说道：生起如何能与灭亡同时存在？生起与灭亡同时存在以何理由能成立？从任何方面来看都不应理。

།དཔེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་འཆི་དང་དུས་གཅིག་དུ་། །ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་བཞིན། །ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་འཆི་བ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་པ་དེ་བཞིན་དུ། འབྱུང་བ་ཡང་འཇིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་མི་རིགས་སོ། །གང་དག་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་གམ། །ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག མ་ཡིན་པར།།གྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། །དེ་དག་འགྲུབ་པ་ཇི་ལྟར་ཡོད། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། འཇིག་པ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པར་རམ། ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ལ། འབྱུང་བ་ཡང་འཇིག་པ་མེད་པར་རམ། ལྷན་ཅིག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་གྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་འགྲུབ་པ་རྣམ་པ་གཞན་ཇི་ལྟར་ཡོད་དེ་དེ་ལྟ་བས་ན་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་མེད་ན་དུས་ལ་སོགས་པ་དག་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། སྟོང་པ་ཉིད་བདུན་ཅུ་པ་ལས་ཀྱང་། །དངོས དང་དངོས་མེད་ཅིག་ཅར་མེད།།དངོས་མེད་མེད་པར་དངོས་པོ་མེད། །རྟག་ཏུ་དངོས་དང་དངོས་མེད་འགྱུར། །དངོས་མེད་དངོས་པོ་མེད་མི་འབྱུང་། །དངོས་པོ་མེད་པར་དངོས་མེད་མེད། །བདག་ལས་མ་ཡིན་གཞན་ལས་མིན། །དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་མེད། །དེ་མེད་ན་ནི་དངོས་མེད་ མེད།།དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་ན་རྟག་།མེད་ན་ངེས་པར་ཆད་པ་ཡིན། །དངོས་པོ་ཡོད་ན་དེ་གཉིས་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་དངོས་པོ་ཁས་བླངས་མིན། །ཞེས་བཤད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་ནི་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ཡང་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་ སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་གནས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་དེའི་འོག་ཏུ་འཇིག་པར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་པ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པར་ཡོད་ལ།འབྱུང་བ་ཡང་འཇིག་པ་མེད་པར་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ཟད་ལ་འབྱུང་བ་ཡོད་མ་ཡིན། །མ་ཟད་པ་ལའང་འབྱུང་བ་མེད། །ཟད་ལ་འཇིག་པ་ཡོད་ མ་ཡིན།།མ་ཟད་པ་ལའང་འཇིག་པ་མེད། །གང་རྒྱུན་ཏུ་འཇིག་ཅིང་ཉི་མ་རེ་རེའི་སྐད་ཅིག་སྐད་ཅིག་ལ་ཟད་ཅིང་འབྲལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཆུ་བོའི་རྒྱུན་བཞིན་དུ་ངེས་པར་མི་གནས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མངོན་པར་མ་ཐོབ་པ་དེ་ལ་འབྱུང་བ་བརྟག་པར་མི་ནུས་པས། དེའི་ཕྱིར་ཟད་ པ་ལ་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་བརྟག་པ་རྣམ་པར་མི་འགྱུར་བ་གཏན་དུ་ཟད་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་འབྲལ་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་མ་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། བརྟག་པ་རྣམ་པ་དེ་དང་དེས་ངེས་པར་གནས་པ་མི་ལྡོག་པ་དེ་ལ་འབྱུང་བ་བརྟག་པར་མི་འཐད་པས། དེའི་ཕྱིར་མ་ཟད་ པ་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་མེད་དོ།།ཟད་པ་གང་ལ་འབྱུང་བ་མེད་པ་དེ་ལ་འཇིག་པ་མི་འཐད་པས། དེའི་ཕྱིར་ཟད་པ་ལ་འཇིག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མ་ཟད་པ་གང་ལ་འབྱུང་བ་མི་འཐད་པ་དེ་ལ་ཡང་འཇིག་པ་མི་འཐད་པས། དེའི་ཕྱིར་མ་ཟད་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་མེད་དོ།

比如说什么呢？生与死在同一时刻，存在是不合理的。就像生与死不可能在同一时刻存在一样，生起也不可能与灭亡同时存在。
凡是互相同时，或者互相非同时，都不可能成立的，这些如何能成立呢？
因为如此观察时，灭亡离开生起或同时都不存在，生起离开灭亡或同时也不存在，因此生起和灭亡都不成立，所以这些怎么会以其他方式成立呢？因此生起和灭亡都是不存在的。
这些不存在时，时间等怎么会存在呢？如《七十空性论》中也说：'有和无不能同时存在，无不存在则有不存在，恒时成为有与无。无不从有不生起，离开有则无不存在。非从自生非从他，因此诸法皆无有。无有则无无，有若存在即是常，若无则成断，有若存在即二者，是故不应许诸有。'
这里有人说：虽然事物是具有灭亡本性的，但不会在刚生起时就灭亡，也就是说，刚生起时会有一个存在的阶段，之后才会灭亡，因此灭亡可以离开生起而存在，生起也可以离开灭亡而存在。
对此回答：已尽则无有生起，未尽亦无有生起，已尽则无有灭亡，未尽亦无有灭亡。
凡是持续灭亡，每日每一刹那都在消尽、分离的，称为已尽，如河流般必定不住，本性未得显现，对此不能观察生起，因此已尽中无有生起。
凡是观察不变异、永远不会消尽、不会分离的，称为未尽，以种种观察而确定安住、不退转的，对此观察生起是不合理的，因此未尽中也无有生起。
已尽中既无生起，则灭亡也不合理，因此已尽中无有灭亡。未尽中既不合理有生起，则灭亡也不合理，因此未尽中也无有生起。

།དེ་ལྟར་དངོས་པོ་ གང་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ན།ཟད་པའི་ངང་ཅན་ཡིན་པ་དེ་ལ་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཇི་སྟེ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་མི་འཇིག་ན། །ཟད་པའི་ངང་ཅན་མ་ཡིན་པས། །དེ་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་དངོས་པོ་གང་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ན། ཟད་ པའི་ངང་ཅན་ཡིན་པས་དེ་ལ་འཇིག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།ཅི་སྟེ་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་མི་འཇིག་ན་ཟད་པའི་ངང་ཅན་མ་ཡིན་པས། དེ་ལ་ཡང་འཇིག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་ནི་འཇིག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་ཡང་སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་སྐྱེས་ མ་ཐག་ཏུ་གནས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞིང་དེའི་འོག་ཏུ་འཇིག་པར་འགྱུར་བས།དེའི་ཕྱིར་འཇིག་པ་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པར་ཡོད་ལ། འབྱུང་བ་ཡང་འཇིག་པ་མེད་པར་ཡོད་དོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ན་། །འདིར་སྨྲས་པ། འབྱུང་བ་དང་འཇིག་ པ་དག་ནི་འཇིག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།དངོས་པོའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། འབྱུང་དང་འཇིག་པ་མེད་པར་ནི། །དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་མེད་པར་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ལ་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་ དག་མེད་པ་དེ་ནི་རྟག་པའམ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལ་རྟག་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་འགའ་ཡང་མེད་ལ་། མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ནི་དེ་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར། །འབྱུང་དང་འཇིག་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་ འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་མེད་ན་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དངོས་པོའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། སྟོང་ལ་འབྱུང་དང་འཇིག་པ་དག་།འཐད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་སྟོང་པ་ལའང་འབྱུང་འཇིག་དག་།འཐད་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ཡོད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན། དེ་དག་དངོས་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པའམ་མི་སྟོང་པ་ ལ་ཡོད་པར་འགྱུར་གྲང་ན།དེ་ལ་རེ་ཞིག་དངོས་པོ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ལ་ནི་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ལ་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དེ་དག་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མི་ སྟོང་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ཡོད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྟོང་པ་ངེས་པར་གནས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་མེད་པ་ལ་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འབྱུང་བ་དག་ནི་འཇིག་པ་དག་།གཅིག་པ་ཉིད་དུ་མི་ འཐད་དོ།།འབྱུང་བ་དང་ནི་འཇིག་པ་དག་།གཞན་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ཡོད་པར་གྱུར་ན། གཅིག་པ་ཉིད་དམ་གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྲང་ན། རེ་ཞིག་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་ནི་མི་འཐད་དེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་ཤེས་པ་དང་མི་ཤེས་པ་དག་ བཞིན་ནོ།།གཞན་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འཐད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་གང་ཡང་རུང་བའི་བདག་ཉིད་བཞིན་ནོ།

如此，任何具有毁灭本性的事物，若是具有衰败性质，则不会有生起；如果生起后不立即毁灭，则不具有衰败性质，因此也不会有生起。同样，任何具有毁灭本性的事物，若是具有衰败性质，则不会有毁灭；如果生起后不立即毁灭，则不具有衰败性质，因此也不会有毁灭。因此，事物虽具有毁灭本性，但不会在生起后立即毁灭，因为生起后会有一段存在时间，之后才会毁灭。所以，说毁灭可以无生而有，生起可以无灭而有，这种说法是不合理的。
有人说：生起和毁灭本身就是毁灭，因为是事物的法性。对此回答：没有生起和毁灭，事物就不存在。没有生起和毁灭就不会有事物存在。为什么呢？因为若无生起和毁灭，事物就会成为常住或不存在。世间没有常住的事物，若是不存在，就不能称为事物。
若无事物，则生起和毁灭也不存在。没有事物的情况下，生起和毁灭就不会存在。为什么呢？因为若无事物，生起和毁灭就没有基础。因此，说生起和毁灭一定存在，因为是事物的法性，这种说法是不合理的。
此外，空性中生起和毁灭是不合理的，非空性中生起和毁灭也是不合理的。如果生起和毁灭确实存在，那么它们要么存在于本性空的事物中，要么存在于本性不空的事物中。首先，对于本性空的不存在事物，生起和毁灭是不存在的。为什么呢？因为在本性空中，生起和毁灭是不合理的。对于本性不空的存在事物，生起和毁灭也是不存在的。为什么呢？因为对于本性不空、确定存在、无有变化的事物，生起和毁灭是不合理的。
此外，生起和毁灭不能是同一，生起和毁灭也不能是相异。如果生起和毁灭确实存在，那么它们要么是同一，要么是相异。首先，它们不能是同一，因为性质相违，就像知与无知一样。它们也不能是相异，因为依托于同一事物，就像任何一个本性一样。

།འབྱུང་བ་དང་ནི་འཇིག་པ་དག་།མཐོང་ངོ་སྙམ་དུ་ཁྱོད་སེམས་ན། །འབྱུང་བ་དང་ནི་འཇིག་པ་དག་།གཏི་མུག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་ཡིན། །ཇི་སྟེ་བརྒྱ་ ལ་ཁྱོད་འདི་སྙམ་དུ་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་མཐོང་བས་དེ་ལས་འཐད་པ་གཞན་ཅི་དགོས་སྙམ་དུ་སེམས་ན།དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་ནི་གཏི་མུག་ཅན་མི་ཤེས་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་ལྡན་པས་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ། གང་ཕྱིན་ ཅི་ལོག་དང་ལྡན་པས་མཐོང་བ་དེ་ནི་དོན་དམ་པར་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་དངོས་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ། །དངོས་མེད་དངོས་ལས་མི་སྐྱེའོ། །དངོས་པོ་དངོས་མེད་མི་སྐྱེ་སྟེ། །དངོས་མེད་དངོས་མེད་མི་སྐྱེའོ། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དངོས་པོ་ལ་ བརྟེན་པ་ཞིག་ཡོད་པར་རྟོག་ན།དེ་ལ་དངོས་པོ་དངོས་པོ་ལས་སྐྱེ་བའམ། དངོས་པོ་མེད་པ་དངོས་པོ་ལས་སྐྱེ་བའམ། དངོས་པོ་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བའམ། དངོས་པོ་མེད་པ་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ། དངོས་པོ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་སྐྱེས་པ་བཞིན་ནོ།།དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་དངོས་པོ་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ། སྐྱེ་བའི་སྔ་རོལ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་དེ་ལས་གཞན་པ་བཞིན་ནོ། །དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ། ཕྱོགས་གཉི་གར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རམ། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་གྲགས་པའི་གནོད་པས་གནོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དངོས་པོ་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་དང་འཇིག པ་དག་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་པར་མི་འཐད་དོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་བདག་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ། །གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ཉིད་མ་ཡིན། །བདག་དང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་ནི། །ཡོད་མིན་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན། དེ་བདག་ ལས་སམ།གཞན་ལས་སམ། གཉིས་ཀ་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དངོས་པོ་ནི་བདག་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། རང་གི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་ལ་ཡང་སྐྱེ་བར་བརྟག་པ་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ཐུག་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་ནི་གཞན་ལས་ ཀྱང་སྐྱེ་བ་མེད་དེ།དངོས་པོ་མ་སྐྱེས་ཤིང་མེད་པ་ལས་གཞན་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་ནི་བདག་དང་གཞན་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་དེ། ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་སྐྱོན་དེ་གཉི་གར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་དངོས་པོ་གང་བདག་དང་གཞན་དང་གཉི་ག་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དེ། ད་རྣམ་པ་གཞན་གང་ལས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་སྐྱེ་བ་མི་འཐད་དོ། །དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་གཞི་མེད་པས་ཡོད་པར་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ན། །རྟག་དང་ཆད་པར་ལྟ་བར་ནི། ། ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ་དངོས་དེ་ནི། །རྟག་དང་མི་རྟག་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། །དངོས་པོ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ན། །རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་དེ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་དེ་རྟག་ན་ནི་མི་འཇིག པའི་ཕྱིར་རྟག་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ལ།མི་རྟག་ན་ནི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས། དེ་ཡང་མི་འདོད་དེ་སྐྱོན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ།

如果你认为看到了生起和灭尽，那么生起和灭尽是由于愚痴而见到的。如果你想：'既然亲眼看到诸法的生起和灭尽，还需要什么其他的道理呢？'对此我要解释：生起和灭尽是由具有愚痴、无知、颠倒的人所见，凡是由具有颠倒的人所见到的，那就不是胜义谛中所见到的。
此外，有法不从有法生，无法不从有法生，有法不从无法生，无法不从无法生。对此，如果认为生起和灭尽是依托于有法而存在的，那么是有法从有法生，还是无法从有法生，还是有法从无法生，还是无法从无法生呢？对此，首先有法不从有法生，因为已经是有法的缘故，比如已生的法。无法也不从有法生，因为在生起之前是不存在的缘故，或者因为不可言说的缘故，比如异于此者。有法不从无法生，因为在两方面都已说明的缘故，或者会导致无因生的过失。无法也不从无法生，因为会遭到比量和共识的违害。
由于如此在一切方面都不能成立有法的生起，因此生起和灭尽依托于有法是不合理的。此外，有法不从自生，不从他生，不从自他生，如何能生？对此，如果有法会生起，那是从自生，从他生，还是从二者生呢？对此，首先有法不从自生，因为以自性已经存在而再生起是无意义的缘故，而且会导致无穷过失。有法也不从他生，因为未生且不存在的法不能成立有他的缘故。有法不从自他二者生，因为会有前述两种过失的缘故。
如此，任何有法既不从自生，也不从他生，也不从二者生，那还能从什么其他方式如何生起呢？因此有法的生起是不合理的。如果有法不存在，那么生起和灭尽因为无有所依而不合理。
此外，如果承认有法存在，则会导致常见和断见，因为该有法会成为常或无常。如果承认有法存在，则会导致常见和断见。为什么呢？因为该有法会成为常或无常。对此，首先如果有法是常，因为不灭的缘故会导致常见；如果是无常，因为会灭的缘故会导致断见，这是不应该的，因为过失很大。

།འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་ཡོད་པར་ཁས་བླངས་ཀྱང་། །ཆད་པར་མི་འགྱུར་རྟག་མི་འགྱུར། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། འབྲས་བུ་རྒྱུ་ཡི་འབྱུང་འཇིག་གི་།རྒྱུན་དེ་སྲིད་པ་ཡིན་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་འགག་བཞིན་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ལ། འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན་རྒྱུ་འགག་པའི་ཕྱིར་རྟག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འབྲས་རྒྱུའི་འབྱུང་འཇིག་གི་།རྒྱུན་དེ་སྲིད་པ ཡིན་གྱུར་ན།།འཇིག་ལ་ཡང་སྐྱེ་མེད་པའི་ཕྱིར། །རྒྱུ་ནི་ཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་ནི་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པའི་རྒྱུན་ནི་གང་ཡིན་པ་དེ་སྲིད་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་འཇིག་པ་ལ་ཡང་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྒྱུན་ཆད་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ས་བོན་ཚིག་ པ་བཞིན་ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། དངོས་པོ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །དངོས་མེད་འགྱུར་བར་མི་རིགས་སོ། །བུམ་པའི་དངོས་པོ་བུམ་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་ན། དངོས་པོ་མེད་པར་འགྱུར་བར་མི་རིགས་ཏེ་། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ ན་དངོས་པོར་ལྟ་བ་ཡོད་ན།རྒྱུ་ཡང་འགག་པར་མི་འཐད་ལ། འབྲས་བུ་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་འཐད་དེ་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་དག་ནི་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་ལ་རྟག་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། མྱ་ངན་འདས་པའི་ དུས་ན་ཆད།།སྲིད་རྒྱུན་རབ་ཏུ་ཞི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ཡོད་པར་འདོད་ན་དེ་ལྟ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་ན་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་ན་དགྲ་བཅོམ་པའི་སྲིད་པའི་རྒྱུན་རབ་ཏུ་ཞི་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ སྲིད་པའི་རྒྱུན་ཡོད་པར་རྟོག་ན་ཡང་རྟག་པ་དང་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།འདིར་སྨྲས་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དུས་ན་ཆད་པར་གྱུར་ན་གྱུར་ཀྱང་བླ་སྟེ། སྲིད་པའི་རྒྱུན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཡོད་པས་ཆད་པར་ལྟ་བར་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། ཐ་ མ་འགགས་པར་གྱུར་པ་ནི།།སྲིད་པ་དང་པོ་སྦྱོར་མི་འགྱུར། །ཐ་མ་འགགས་པར་མ་གྱུར་པ། །སྲིད་པ་དང་པོར་སྦྱོར་མི་འགྱུར། །འདི་ལ་སྲིད་པ་ཐ་མ་ནི་འཆི་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐ་མ་ཡིན་ལ། སྲིད་པ་དང་པོ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཆར་གཏོགས་པའི་སེམས་དང་པོ་ཡིན་ ནོ།།དེ་ལ་གལ་ཏེ་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞིག་ཡོད་ན། སྲིད་པ་ཐ་མ་འགགས་པའམ། མ་འགགས་པ་ཞིག་སྲིད་པ་དང་པོ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་གྲང་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྲིད་པ་ཐ་མ་འགགས་པར་གྱུར་པ་ནི་སྲིད་པ་དང་པོ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་མི་ འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགགས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། སྲིད་པ་ཐ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན་དགྲ་བཅོམ་པའི་སྲིད་པ་ཐ་མ་འགགས་པ་བཞིན་ནོ། །སྲིད་པ་ཐ་མ་འགགས་པར་མ་གྱུར་པ། ཡང་སྲིད་པ་དང་པོ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་འགགས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དཔེར་ན་ད་ལྟར་གྱི་སྲིད་པ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། སྲིད་པ་ཐ་མ་འགགས་པ་དང་མ་འགགས་པ་སྲིད་པ་དང་པོ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མེད་ཀྱང་། སྲིད་པ་ཐ་མ་འགག་བཞིན་པ་སྲིད་པ་དང་པོ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་རོ།

于此说道：虽然承认事物存在，但不会成为断灭，也不会成为常有。为什么呢？如是，因为果与因的生灭相续即是有。其中因灭时果生起，故不成断灭；果生起时因灭去，故不成常有。
于此解说：若果因的生灭相续即是有，则因灭后无复生，故因将成断灭。若果与因的生灭相续即是有，则因灭后无复生，故相续将成断灭，如同焚烧的种子。
复次，若事物以自性而有，则不应成为无。若瓶以自性而有，则不应成为无。为什么呢？因为自性不会转变为他性。因此，若执著事物实有，则因不应灭，果亦不应生，因为生灭是变化。如此则将成为常见，这是不可取的。
复次，涅槃时成断，因为轮回相续完全寂灭。若承认有轮回相续，则于涅槃时将成断见。为什么呢？因为涅槃时阿罗汉的轮回相续完全寂灭。因此，若执著轮回相续存在，则将成为常见与断见。
于此说道：即使涅槃时成为断灭也无妨，因为有轮回相续的结生，故不会成为断见。
于此解说：最后已灭者，不与初有相连；最后未灭者，不与初有相连。此中，最后有是属于死分的最后心，初有是属于生分的最初心。
其中，若有轮回相续的结生，则最后有已灭或未灭者将与初有结生。然而，最后有已灭者不与初有结生。为什么呢？因为已灭故，或因为是最后有，如同阿罗汉的最后有已灭。最后有未灭者也不与初有结生。为什么呢？因为未灭故，如同现在有。
于此说道：虽然最后有已灭与未灭者不与初有结生，但最后有正在灭时与初有结生。

།འདིར བཤད་པ།གལ་ཏེ་ཐ་མ་འགག་བཞིན་པ། །དང་པོར་སྐྱེ་བར་གྱུར་ན་ནི། །འགག་བཞིན་པ་ནི་གཅིག་འགྱུར་ཞིང་། །སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར། །གལ་ཏེ་སྲིད་པ་ཐ་མ་འགག་བཞིན་པ་སྲིད་པ་དང་པོ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་སྲིད་པ་གཉིས་སུ་ ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགག་བཞིན་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡང་གཞན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱུ་ཐ་དད་པའི་སྲིད་པ་བཞིན་པས་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འདི་ལ་འགག་བཞིན་པ་དང་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉིས་དུས་གཅིག་ ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི།འདི་ལྟར་སྲིད་པ་ཐ་མ་འགག་བཞིན་པ་ན་སྲིད་པ་དང་པོ་སྐྱེའོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འགག་བཞིན་སྐྱེ་བཞིན་དག་།ལྷན་ཅིག་སྦྱོར་བའང་ཡོད་མིན་ན། །ཕུང་པོ་གང་ལ་འཆི་འགྱུར་བ། །དེར་ནི་སྐྱེ་བའང་འབྱུང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འགག་བཞིན་ པ་དང་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉིས་དུས་གཅིག་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི།འདི་ལྟར་སྲིད་པ་ཐ་མ་འགག་བཞིན་པ་ན། སྲིད་པ་དང་པོ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ན། འོ་ན་ད་དེ་ལྟ་ན་ཕུང་པོ་གང་དག་ལ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཉིད་ལ་སྐྱེ་བ་ཡང་འབྱུང་བར་ཐལ་བར་གྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་གང་ དག་འགག་བཞིན་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟ་ན་འཆི་བ་དང་སྐྱེ་བ་མི་མཐུན་པ་གཉིས་ཕུང་པོ་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། དེ་ནི་མི་འདོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་འགག་བཞིན་པ་དང་སྐྱེ་བཞིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉིས་དུས་གཅིག་ན་ཡོད་པ་ མ་ཡིན་གྱི།འདི་ལྟར་སྲིད་པ་ཐ་མ་འགག་བཞིན་པ་ན། སྲིད་པ་དང་པོ་སྐྱེའོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དུས་གསུམ་དག་ཏུ་ཡང་། །སྲིད་པའི་རྒྱུན་ནི་མི་རིགས་ཏེ། །དུས་གསུམ་དག་ཏུ་གང་མེད་པ། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་སྲིད་པའི་རྒྱུན། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ བརྟགས་ན་དུས་གསུམ་དག་ཏུ་ཡང་སྲིད་པའི་རྒྱུན་མི་རིགས་ན།དུས་གསུམ་དག་ཏུ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བརྟགས་ན། གང་མེད་པ་དེ་ཇི་ལྟར་སྲིད་པའི་རྒྱུན་ཡིན་ཏེ་ས་བོན་ཚིག་པ་བཞིན་ནོ། ། འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་གཅིག་པའོ།། །། བམ་པོ་དྲུག་པ། འདིར་སྨྲས་པ། དངོས་པོ་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་གྱི་གཙོ་བོ་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་མཛད་པ་སྟོན་པ་བསྟན་པ་རབ་ཏུ་གནས་པར་མཛད་པ་ཡོད་པ་བཞིན ནོ།།འདིར་བཤད་པ། སྐུ་མིན་སྐུ་ལས་གཞན་མ་ཡིན། །དེ་ལ་སྐུ་མེད་དེར་དེ་མེད། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྐུ་ལྡན་མིན། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་ཞིག་ཡིན། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་དམ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་ནམ།དེ་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡོད་པའམ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དེ་ཡོད་པའམ། དེའི་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་གྲང་ན། དེ་ལ་རེ་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡིན་པར གྱུར་ན།འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་ཉིད་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།

此处说道：'假如最后灭时，初始生起者，灭时成为一，生时成为他。'假如最后有的灭时与初有结生，如此则成为二有。为什么呢？因为灭时成为一，生时成为他，由于因不同的有，故不应如此。
此处有人说：此中所谓灭时和生时二者不在同一时，如此最后有灭时，初有生起。此处说道：'假如灭时生时，二者不同时，则于何蕴死，彼处亦当生。'假如所谓灭时和生时二者不在同一时，如此最后有灭时，初有生起，那么则成于何蕴死亡，于彼蕴生起。为什么呢？因为认为于何蕴灭时，于彼蕴有生时故。如此则死亡和生起二种相违于同一蕴同一时生起，此不应理。
因此，此中所谓灭时和生时二者不在同一时，如此最后有灭时，初有生起的说法不合理。'如是三时中，有流不应理，三时中无者，如何成有流？'如此观察时，三时中有流不应理，于三时中一切观察时，无者如何是有流，如同焦种子。
此为观察生灭品第二十一。
卷六。此处有人说：诸法确实有自性，如同如来应供正等正觉世间主普照世间一切、导师、安立教法者。此处说道：'非身非离身，彼无身彼无，如来非具身，如来为何者？'此中若有所谓如来，彼即是诸蕴，或异于诸蕴，或彼有诸蕴，或诸蕴有彼，或彼具诸蕴耶？其中，首先如来非即是诸蕴，若如来即是诸蕴，则成为生灭法故，应成无常性及有取，此不应理。因此，如来非即是诸蕴。

།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་པ་ཡང་མ་ ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། གཞན་ཡིན་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་གཟུང་དུ་ཡོད་པར་འགྱུར་བར་རིགས་ན། དེ་ ལྟ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡོད་པར་གྱུར་ན། ཇི་ལྟར་གངས་ལ་སྨན་དང་འོ་མ་ལ་སྦྲང་ བུ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ།དེ་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་གཞན་ཉིད་དུ་གསལ་བར་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་སྐྱོན་སྔར་བསྟན་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་བས་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པར་གྱུར་ན། ཇི་ལྟར་འདུག་ནས་གཞན་ན། བྲམ་ཟེ་དང་ཁྱེའུ་ལ་ལྟད་མོ་པ་དང་། ཕྲུ་རྟོག་ན་འོ་མ་ཡོད་པ་བཞིན་དུ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དེ་གཞན་ཉིད་དུ་གསལ་བར་དམིགས་པར་ འགྱུར་བ་དང་།གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་སྐྱོན་སྔར་བསྟན་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་བས་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ དང་ལྡན་པར་གྱུར་ན།ཇི་ལྟར་བ་ལང་དང་ལྡན་པ་དང་ནོར་དང་ལྡན་པ་བཞིན་དུ། དེ་ལ་ཕུང་པོ་རྣམས་གཞན་ཉིད་དུ་གསལ་བར་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། གཞན་ཉིད་ཡིན་ན་སྐྱོན་སྔར་བསྟན་པ་དག་ཏུ་འགྱུར་བས་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་ རྣམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ནས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་བཞིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟག་པ་དེ་དག་གིས་བཙལ་ན་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་ཕུང་པོ་ལ། །བརྟེན་ནས་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད། །གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས པར་འདོད་ན་འོ་ན་ད་དེ་ལྟ་ན་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། དེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། ངོ་བོ་ཉིད་ལས་གང་མེད་པ། །དེ་གཞན་དངོས་ལས་ག་ལ་ཡོད། །གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ གང་མེད་པ་དེ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དེ་ལ་ཡང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་མི་འཐད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་པར་འགྱུར།འདིར་སྨྲས་པ། དེ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་གཞན་གྱི་དངོས་བརྟེན་ནས། །དེ་བདག་ཉིད་དུ་མི་འཐད་དོ། །གང་ཞིག་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ གདགས་པར་བྱ་བ་དེ་ནི།བདག་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་ལས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

如来不异于诸蕴，若如来异于诸蕴，则应成为非生灭法之过失，成为常等过失，若是异者，则应当为眼等诸根所取，然而并非如此，因此如来不异于诸蕴。
如来中无诸蕴，若如来中有诸蕴，如同雪山中有药，牛奶中有虫那样，应当明显地观察到诸蕴是异体，若是异体则有前述过失，然而并非如此，因此如来中无诸蕴。
诸蕴中亦无如来，若诸蕴中有如来，如同坐着的其他婆罗门、童子中有观众，乳瓶中有牛奶那样，应当明显地观察到诸蕴中如来是异体，若是异体则有前述过失，然而并非如此，因此诸蕴中无如来。
如来不具足诸蕴，若如来具足诸蕴，如同具有牛和具有财物那样，应当明显地观察到诸蕴是异体，若是异体则有前述过失，然而并非如此，因此如来不具足诸蕴。
如是以五种方式寻求不可得的如来是什么呢？因此说'诸法确实存在，如来存在'这种说法不合理。
此处有人说：虽然以这些观察如来时不可得，但依诸蕴可以假立。此处回答：若佛依蕴，自性则无。若认为如来依诸蕴假立，那么自性就不存在。
此处有人说：虽然自性不存在，但从他法可以存在。此处回答：自性若无，何从他有？若自性本无，怎么可能从他法中存在呢？因为他法也无自性，因为无对治，他法不成立，因此如来无自性，为何能从他法中存在？
此处有人说：那是依于变异的取蕴而假立的。此处回答：若依他法立，自体不应理。若是依他法而假立者，说其自体存在是不合理的，为什么呢？因为不从自身成立。

།གང་ཞིག་བདག་ཉིད་མེད་པ་དེ། །ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་ཞིག་རང་གི་བདག་ཉིད་མེད་པ་དེ། དེ་ཉེ་བར་ལེན་ པ་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བས་ཇི་ལྟར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། །གཞན་དངོས་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། དེ་ལ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། དེ་མེད་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ངེས་པར་མ་ཟིན་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགྲུབ་བོ། །འདིར་བཤད་པ། ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་དངོས་དག་། མ་གཏོགས་དེ་བཞིན་གཤེགས་དེ་གང་། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དག་མ་གཏོགས་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་གང་ཡིན་པ་དང་། གང་གིས་གདགས་པར་བྱ་བ་གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པས། ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ་གཞན་གྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་མ་བརྟེན་པར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགའ་ཡོད་ན། །དེ་ནི་ད་ གདོད་བརྟེན་འགྱུར་ཞིང་།།བརྟེན་ནས་དེ་ལ་འགྱུར་ལ་རག་།འདི་ལ་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ གདགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་གྲང་ན།དེ་ལ་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡིན་ན་ནི། དེ་དེ་ལ་བརྟེན་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ། །འོ་ན་གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་དེ་ལྟ་ན་ཡང་གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་པའི་སྔ་རོལ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བདག་ཉིད་གཞན་གྱི་གནས་པ་འགའ་ ཞིག་ཡོད་ན་ནི་དེ་ད་གདོད་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་བརྟེན་པར་འགྱུར་ཞིང་བརྟེན་ནས་དེ་ལས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པར་འགྱུར་ལ་རག་གོ།།འདིར་སྨྲས་པ། དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགའ་ཡང་མེད། །གང་ཞིག་མ་བརྟེན་ཡོད་མིན་པ། ། དེས་ནི་ཇི་ལྟར་ཉེར་ལེན་འགྱུར། །ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགའ་ཡང་མི་འཐད་དོ་། །གང་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་མ་བརྟེན་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེས་ཇི་ལྟར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་དེ་ལས་གཞན བཞིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཡང་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་ཉེ་བར་བླང་བ་དག་ལ་སྔ་ཕྱི་མེད་པས་དེ་དག་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་ པ།ཉེ་བར་བླངས་པ་མ་ཡིན་པ། །ཉེ་བར་ལེན་པར་ཅིས་མི་འགྱུར། །ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཡི། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཅི་ཡང་མེད། །གལ་ཏེ་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པར་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དང་། ཉེ་བར་བླང་བ་དག་ལ་སྔ་ཕྱི་ཡོད་པར་མི་འཐད་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡིན་ལ།ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་བླངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཉེ་བར་བླང་བ་ཡིན་པས། ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་བྱ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་པས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ན། འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་མེད་པས་འདི་ནི་ཉེ་བར་ བླང་བའོ།

若是无有自性者，如何能成如来？如来若是无有自性，则依于其他所取而施设，如何能成如来？
复次，若无自性，如何能有他性？若如来无自性，则于彼如何能有他性？若无彼，则如来依于他性而成就者亦不存在。
于此有言：虽未确定如来之自性，但因其存在故如来得成。此中回答：除自性与他性外，彼如来为何？除自性与他性外，彼如来为何，以及由何而施设他者亦不存在。
于此有言：如来是依诸蕴而施设，彼既非可说为一性亦非可说为异性，故非诸蕴之自性亦非他性。此中回答：若不依诸蕴，如来若有者，则应方始依止，依止而成就。
于此若如来是依诸蕴而施设者，彼为如来或非如来者依如来诸蕴而施设耶？其中若是如来，则彼依止无义。若非如来，则若于依止诸蕴之前，如来以其他形态存在，则方始依止诸蕴，依止而成就如来。
于此有言：如是。此中回答：不依诸蕴者，如来全不存，若无所依者，云何有所取？不依诸蕴而有如来者不应理。若不依诸蕴而不存在者，如何能取诸蕴？因非如来故，如其他。
于此有言：因轮回无始无终，且如来亦非可说为一性异性，故能取者与所取无有先后，彼等是依止而施设。此中回答：非所取者，何不成能取？无有能取之如来亦无有。
若轮回无始无终，能取者与所取无有先后不应理，则如来为能取者，诸蕴为所取者之说亦不应理。何以故？此中因是所取故名为所取，因能取故名为能取者，因轮回无始无终故，此为所取。

།འདི་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་ལེན་པ་པོས་ཉེ་བར་བླངས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པར་མི་འགྱུར་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཡང་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།ཉེ་བར་ལེན་པས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། རྣམ་པ་ལྔས་ནི་བཙལ་བྱས་ན། །གང་ཞིག་དེ་ཉིད་གཞན་ཉིད་དུ། །མེད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ། །ཉེ་བར་ལེན་པས་ཇི་ལྟར་གདགས། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་དེ་ བཞིན་གཤེགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པས་གདགས་པར་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པར་གྱུར་ན།དེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་དེ་ཉིད་དམ། གཞན་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྲང་ན། རྣམ་པ་ལྔས་བཙལ་ན་གང་ཞིག་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་དུ་མེད་པའི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དེ་ཉེ་བར་ལེན་པས་ཇི་ལྟར་གདགས་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཉེ་བར་བླང་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་ཞིག་ཉེ་བར་བླང་བ་དེ། །དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད། །ཉེ་བར་བླང་བ་གང་ཡོད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདིར་སྨྲས་པ། ཉེ་བར་བླང་བ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཡང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་དོ། །འདིར་བཤད་པ། བདག་གི་དངོས་ལས་གང་མེད་པ། །དེ་གཞན་དངོས་ལས་ཡོད་རེ་སྐན། །ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་བདག་གི་དངོས་ པོ་ལས་མེད་པ་དེ་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཡོད་པར་འགྱུར་རེ་སྐན་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདག་གི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བཤད་པ། བདག་ཅེས་བྱ་བ་བརྟེན་ནས་ནི་། །རྣམ་ལྔའི་སྔ་རོལ་ཉེར་ལེན་མེད། །མ་བརྟེན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ ནི།།འགའ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡོད་མི་འགྱུར། །ཉེ་བར་བླང་བ་དེ་ཡང་ནི། །ཉེར་ལེན་དེ་ཡི་སྔ་རོལ་ན། །ཉེ་བར་བླང་བ་ཡོད་མིན་ན། །ཉེར་ལེན་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། །ཉེར་ལེན་ཉེ་བར་བླང་དེ་ལ། །བརྟེན་པ་ཡོད་མིན་མ་བརྟེན་མེད། །ཉེར་ལེན་ཉེ་བར་བླང་ལས་མིན། །ཉེར་བླང་མིན་ལས་ཡོད་མ་ཡིན། ། ཉེར་བླང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་མིན། །ཉེར་ལེན་མིན་པའི་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་ནི་ཉེར་ལེན་བརྟེན་པ་མིན། །ཉེར་ལེན་མིན་ལ་བརྟེན་མ་ཡིན། །ཉེར་ལེན་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ། །ཉེ་བར་བླང་ལས་འགྱུར་ཡིན་ན། །དེ་གྲུབ་མེད་ན་ཉེར་ལེན་པའི། །འགྲུབ པ་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར།།གལ་ཏེ་ཉེར་ལེན་འགྲུབ་འགྱུར་བའི། །ཉེ་བར་བླང་བ་མ་གྲུབ་ན། །ཉེར་ལེན་གྲུབ་པ་ཡོད་མིན་པས། །ཉེ་བར་བླང་བའི་བྱེད་པ་མེད། །དེ་ལྟར་ཉེར་བླང་ཉེར་ལེན་པོ་། །རྣམ་པ་ཀུན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན། །སྟོང་པས་དེ་བཞིན་གཤེགས་སྟོང་པ། ། ཇི་ལྟ་བུར་ན་འདོགས་པར་འགྱུར། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་བླང་བ་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་ཀུན་གྱིས་སྟོང་པ་དེའི་ཕྱིར། དོན་དམ་པའི་དེ་ཁོ་ན་མཐོང་བ་དག་ཉེ་བར་བླང་བ་དང་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་རྟོགས་པ་དེ ལྟ་བུ་དེས།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་འདོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟེན་ནས་གདགས་པར་བྱ་བའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་དང་དེ་ཉིད་དང་གཞན་ཉིད་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ།

所说'这是能取者'等说法是不合理的，因为能取者未取的也不会成为所取，无所取也不会成为能取者如来。在此有人说：如来确实是存在的，因为是由取蕴而假立的缘故。对此回答：以五种方式寻求时，既非一性也非异性，不存在的如来，怎能由取蕴假立？
对此，如果如来是由取蕴假立的存在，那么它与取蕴是一性还是异性呢？以五种方式寻求时，既非一性也非异性的如来，怎能由取蕴假立？因此这也是不合理的。在此有人说：能取者确实存在，因为有所取的缘故。对此回答：凡是所取的，自性上是不存在的。
认为有所取的这种想法，因为是缘起的缘故，自性上是不存在的。在此有人说：虽然所取自性上不存在，但从他性上是存在的。对此回答：自性上不存在的，岂能从他性上存在？所取若自性上不存在，怎能从他性上存在呢？为什么呢？因为自性不存在，他性也不存在的缘故。
又说：所谓我，依于五蕴前，无有能取者，不依何能有？所取也是如此，在能取之前，若无所取存在，能取如何有？能取所取二者，非依非不依，非从取非不取，能取非所取，非非所取性，非依能取性，非依非能取。
能取若成立，从所取而成，彼若不成立，能取何能成？若能取成立，所取不成时，能取不成故，所取作用无。如是能所取，一切相皆空，以空故如来，云何而假立？
如是因为能取和所取在自性、他性、一性、异性等一切方面都是空性的缘故，通达胜义谛的人们以如是通达能取所取的方式，不会假立如来存在。因此，依缘假立的意义在一切方面都是空性的缘故，不可说为自性、他性、一性、异性等。

། འདིར་སྨྲས་པ། ཇི་འོ་ན་ད་སྟོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ངེས་པ་ཡིན་ནམ། འདིར་སྨྲས་པ། སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་མི་བརྗོད་དེ། །མི་སྟོང་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱ་ཞིང་། །གཉིས་དང་གཉིས་མིན་མི་བྱ་སྟེ། །གདགས་པའི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་བྱ། །སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ། མི་སྟོང་ངོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར མི་བྱ།སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ། སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སྟོང་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱ་སྟེ། མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཙམ་གསལ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པར་རྟོག་པའི་དྲི་མ་བཀྲུ་བའི་ཕྱིར་དང་དོན་དམ་པའི་དོན་ཁོ་ན་གདགས་ པའི་དོན་དུ་ནི་དེ་དག་བརྗོད་པར་བྱའོ།།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་གཞན་གྱི་དངོས་པོ་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འདིར་ བཤད་པ།རྟག་དང་མི་རྟག་ལ་སོགས་བཞི། །ཞི་བ་འདི་ལ་ག་ལ་ཡོད། །མཐའ་དང་མཐའ་མེད་ལ་སོགས་བཞི། །ཞི་བ་འདི་ལ་ག་ལ་ཡོད། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྐྱེས་པ་ཞི་བ་འདི་ལ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང་རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་དང་། རྟག་ པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་ལྟ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་།མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པ་དང་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་པ་དང་། མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པའི་ ལྟ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ག་ལ་ཡོད་དེ།དོན་དམ་པར་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མེད་དོ་ཞེས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་གིས་འཛིན་སྟུག་ བཟུང་གྱུར་པ།།དེ་ནི་མྱ་ངན་འདས་པ་ལ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡོད་ཅེ་འམ། །མེད་ཅེས་རྣམ་རྟོག་རྟོག་པར་བྱེད། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ལ་གོམས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་བསྒོས་པའི་བློ་གྲོས་ཅན་གང་གིས་འདི་ཉིད་བདེན་གྱི་གཞན་ནི་དོན་མེད་པའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པ་ སྟུག་པོ་བཟུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་དོ་ཞེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མེད་ཅེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ། མེད་ཀྱང་མེད་ཅེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་ པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ལྟ་བ་བཞི་པོ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་དེ་ལ། །སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་། །ཡོད་དོ་ཞེའམ་མེད་དོ་ཞེས། །བསམ་པ་འཐད་པ་ ཉིད་མི་འགྱུར།།ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མིག་བྱེ་བ་དག་ལ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་ཅེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་མེད་ཅེའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་ མེད་ཀྱང་མེད་ཅེའམ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ལྟ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་བསམ་པ་འཐད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བློ་ཡུལ་མེད་པ་ལ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ ཕྱིར་རོ།

于此说道：那么，所谓'空'是确定的吗？于此说道：不应说是空，也不应说非空，不应说二者皆是，也不应说二者皆非，为了施设之义而说。不应说是空，不应说非空，不应说是空非空，也不应说非空非不空，因为仅仅是为了遣除不相顺品而说。为了洗涤非真实分别的垢染，以及为了施设胜义谛之义而说这些。
于此说道：如果如来的自性以及其他事物都不存在，为何不应说常与无常等以及有边无边等？于此解说：常与无常等四边，于此寂灭中何有？有边无边等四边，于此寂灭中何有？于此以如来自性无生寂灭中，常、无常、亦常亦无常、非常非无常这四种依前际的见解，以及有边、无边、亦有边亦无边、非有边非无边这四种依后际的见解何处可得？因为胜义中如来无生故。
于此说道：如来确实是存在的，因为涅槃后未说不存在。于此解说：若人执著深重者，于涅槃之中，妄想分别如来是有或是无。由于种种分别熏习习气所染的智者，执持'唯此为真，余皆无义'的深重执著，于涅槃中妄想分别：如来涅槃后是有？如来涅槃后是无？如来涅槃后亦有亦无？如来涅槃后非有非无？而作这四种依涅槃的见解。
于自性空之中，佛陀涅槃之后，有耶或无耶，如是思维不应理。对于开启真实智慧眼者，于涅槃中，如来涅槃后是有？如来涅槃后是无？如来涅槃后亦有亦无？如来涅槃后非有非无？这四种依涅槃的见解都不应理，因为分别心于无境之处不能生起。

།གང་དག་སངས་རྒྱས་སྤྲོས་འདས་ཤིང་། །ཟད་པ་མེད་ལ་སྤྲོས་བྱེད་པ། །སྤྲོས་པས་ཉམས་པ་དེ་ཀུན་གྱིས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་མཐོང་མི་འགྱུར། །གང་དག་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྤྲོས་པ་ལས་འདས་ཤིང་ཟད་པ་མེད་པ་ལ། ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་ རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་དང་།ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་། གསུང་རབ་ཀྱི་སྐུ་དང་། མཚན་ཉིད་དང་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞི་དང་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་བློ་དང་རྟོགས་པར་བྱ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་མི་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲོས་པ་དག་གིས་སྤྲོས་པར་བྱེད་པ་དང་། རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དང་ རློམ་སེམས་སུ་བྱེད་པ་དང་སྤྲོས་པས་བློ་གྲོས་ཀྱི་མིག་ཉམས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དམུས་ལོང་གིས་ཉི་མ་བཞིན་དུ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྤྲོས་པ་ལས་འདས་ཤིང་། ཟད་པ་མེད་པ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལས་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དངོས་ཉིད་གང་། །དེ་ནི་ འགྲོ་བའི་ངོ་བོ་ཉིད།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དངོས་ཉིད་མེད། །འགྲོ་འདི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སེམས་ཅན་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་འགྲོ་ བ་འདི་དག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བཤད་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་དེ། འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀྱང་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་མཉམ་པ་ཡིན་གྱི། ཡོན་ཏན་གྱིས་མཉམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟག་ པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་གཉིས་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་རྣམས། །ཀུན་དུ་རྟོག་ལས་འབྱུང་བར་གསུངས། །སྡུག་དང་མི་སྡུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།བརྟེན་པ་ཉིད་ལས་ཀུན་དུ་འབྱུང་། །འདི་ལ་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་ མུག་རྣམས་ནི་ཀུན་དུ་རྟོག་པ་ལས་འབྱུང་བར་མདོ་སྡེ་དག་ལས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ལས་ཀུན་དུ་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་དག་སྡུག་དང་མི་སྡུག་པའི། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་བརྟེན་འབྱུང་བ། །དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད། །དེ་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་ཡང་དག་མེད། །འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་དེ དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། བདག་གི་ཡོད་ཉིད་མེད་ཉིད་ནི། །ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་འགྲུབ་པ་མེད། །དེ་མེད་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱི་ནི། །ཡོད་ཉིད་མེད་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྲུབ། །འདི་ལ་གལ་ཏེ་འདོད་ ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་བདག་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད་ན་ནི།དེ་ལ་བརྟེན་པ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་པར་བརྟག་ཏུ་རུང་ན། བདག་གིས་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་ཇི་ལྟ་བུར་ཡང་འགྲུབ་པ་མེད་དེ། བདག་དེ་མེད་ན་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ ཡོད་པ་ཉིད་དང་མེད་པ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ།མི་འགྲུབ་པོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་དེ་དག་གང་གི་ཡིན། །དེ་ཡང་གྲུབ་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་གང་མེད་ཅི་ཞིག་ཡོད། །ཉོན་མོངས་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། །ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་བདག་གང་གི་ཡིན་པའི་བདག་དེ་ ཡང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲུབ་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།གལ་ཏེ་བདག་གང་ཡང་མེད་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

凡是那些对超越戏论、无有穷尽的佛陀，以戏论造作者，因戏论而障蔽者，皆不能见到如来。凡是对超越戏论、无有穷尽的佛世尊，以有无、常无常、色身、法身、教法身、相与所相、因与果、智与所知、空与不空等戏论而造作、了解、执著，以及因戏论而损害智慧眼者，他们皆如盲人见日，不能见到超越戏论、无有穷尽的如来法身。
如来的实性是什么？那即是众生的本性。如来无有实性，此众生亦无本性。因为如此观察时，如来无有自性，所以如来的本性即是有情和诸行众生的本性。若问如来的本性是什么？答：如来无有自性，此等众生也平等无自性，但并非功德平等。
这是观察如来品第二十二。此处有人说：贪欲、嗔恨、愚痴，说是从分别而生。依于可意、不可意颠倒，从此而普遍生起。在此，贪欲、嗔恨、愚痴是从分别而生，诸经中广泛宣说。它们也是依于可意、不可意颠倒而普遍生起，因此贪欲、嗔恨、愚痴是存在的。
对此解释：凡是依于可意、不可意颠倒而生起者，彼等自性本无，因此烦恼实不存在。贪欲、嗔恨、愚痴等烦恼，凡是依于可意、不可意颠倒而生起者，它们自性本无，因此烦恼实不存在。
复次，我的有性无性，无论如何都不能成立。若无彼等烦恼，有性无性如何成立？在此，若有所谓烦恼如贪等的所依'我'存在，则可以认为依于彼的烦恼也存在。但我的有性无性以任何方式都不能成立，若无此我，烦恼的有性无性如何成立？不能成立。
为什么呢？彼等烦恼属于谁？彼亦不能成立。若无有任何，何有烦恼？烦恼丝毫不存在。彼等烦恼所属之我，以一切方式都不能成立。若无任何我，何有烦恼？因为烦恼丝毫也不存在。

།ཅི་སྟེ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་གང་ཡང་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཡོད་པར་སེམས་ན་དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། རང་ལུས་ ལྟ་བཞིན་ཉོན་མོངས་རྣམས།།ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་རྣམ་ལྡན་མེད། །རང་ལུས་ལྟ་བཞིན་ཉོན་མོངས་ཅན། །ཉོན་མོངས་པ་ལ་རྣམ་ལྔར་མེད། །ཇི་ལྟར་རང་གི་ལུས་ལ་ལྟ་བ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་གྱི་སེམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་རང་གི་ལུས་ལ་ལྟ་བ་ཕུང་པོ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན་། ཡང་གཞན་ཡང་། སྡུག་དང་མི་སྡུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།ངོ་བོ་ ཉིད་ལས་ཡོད་མིན་ན།།སྡུག་དང་མི་སྡུག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་།བརྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་གང་དག་ཡིན། །གང་གི་ཚེ་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཚེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། དེ་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། འདིར་སྨྲས་པ། གཟུགས་སྒྲ་རོ་དང་རེག་པ་དང་། །དྲི་དང་ཆོས་དག་རྣམ་དྲུག་ནི། །གཞི་སྟེ་འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་དང་། །གཏི་མུག་ གིར་ནི་རྣམ་པར་བརྟག་།གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་དང་ཆོས་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་གི་གཞི་ཡིན་པར་རྣམ་པར་བརྟགས་ཏེ་། གཞི་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་འབྱུང་ཞིང་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ལ་བརྟེན་ནས། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་བཤད་པ། གཟུགས་སྒྲ་རོ་དང་རེག་པ་དང་། །དྲི་དང་ཆོས་དང་འབའ་ཞིག་པ། །དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་དང་། །སྨིག་རྒྱུ་རྨི་ལམ་འདྲ་བ་ཡིན། །སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལྟ་བུ་དང་། །གཟུགས་བརྙན་འདྲ་བ་དེ་དག་ལ། །སྡུག་པ དང་ནི་མི་སྡུག་པ།།འབྱུང་བར་ཡང་ནི་ག་ལ་འགྱུར། །གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་དང་ཆོས་དག་ནི་འབའ་ཞིག་པ་བྲལ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པ་མ་འདྲེས་པ་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། དྲི་ཟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྟ་བུ་དང་། སྨིག་རྒྱུ་དང་རྨི་ལམ་འདྲ་བ་ཡིན་པས། སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ལྟ་བུ་དང་གཟུགས་བརྙན་འདྲ་བ་དེ་ དག་ལ་སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པ་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར།ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་པ་ཞེས་། །མི་སྡུག་པར་ནི་གདགས་བྱ་བ། །སྡུག་ལ་མ་ལྟོས་ཡོད་མིན་པས། །དེ་ཕྱིར་སྡུག་པ་འཐད་མ་ཡིན། །སྡུག་པ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་པ་གང་མི་སྡུག་པར་གདགས་པར་བྱ་བའི་སྡུག་ པ་དེ་སྡུག་པ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སྡུག་པ་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གང་ལ་བརྟེན་ནས་མི་སྡུག་པ་། །སྡུག་པ་ཞེས་ནི་གདགས་བྱ་བ། །མི་སྡུག་མ་ལྟོས་ཡོད་མིན་པས། །དེ་ཕྱིར་མི་སྡུག་འཐད་མ་ཡིན། །མི་སྡུག་པ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་མི་སྡུག་པ་གང་སྡུག་པར་ གདགས་པར་བྱའི་མི་སྡུག་པ་དེ་མི་སྡུག་པ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པའང་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

如果这样想：'虽然我不存在，但烦恼是存在的'，对此解释道：
如同观察自身，诸烦恼，于烦恼者中不具五相。如同观察自身，烦恼者，于烦恼中不具五相。
如同观察自身的诸蕴不具五相，同样，诸烦恼于具烦恼的心中也不具五相。如同观察自身的诸蕴不具五相，同样，具烦恼的心于诸烦恼中也不具五相。
复次，可爱与不可爱颠倒，若自性中不存在，依于可爱与不可爱颠倒，诸烦恼又是什么？
当可爱与不可爱的颠倒自性中不存在时，诸颠倒即非真实。非真实者即不从自性中存在。若彼等不从自性中存在，则依彼等所生的诸烦恼如何能存在？
于此有言：色声味触，香与法六者，是为根本，贪欲嗔恚，及以愚痴，如是分别。
色声香味触法六者被分别为贪欲、嗔恚、愚痴的根本。依此根本生起可爱与不可爱的颠倒，依于可爱与不可爱的颠倒，生起贪欲、嗔恚、愚痴。
对此解释道：色声味触，香与法唯独，如同干闼婆城，如阳焰梦幻。
如同幻化人，如同影像，于彼等中，可爱与不可爱，又怎能生起？
色声香味触法等唯独、离散、无有、无杂、无自性，如同干闼婆城、阳焰、梦幻，如同幻化人、影像，于彼等中可爱与不可爱怎能生起？
复次，依于何者说为可爱，不可爱应安立，不依可爱则不存在，是故可爱不应理。
依于可爱而安立为不可爱的彼可爱，在不依于可爱之前不存在，因此可爱不应理。
依于何者不可爱，说为可爱应安立，不依不可爱不存在，是故不可爱不应理。
依于不可爱而安立为可爱的彼不可爱，在不依于不可爱之前不存在，因此不可爱也不应理。

།སྡུག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །འདོད་ཆགས་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར། །མི་སྡུག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །ཞེ་སྡང་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར། །སྡུག་པ་དང་མི་ སྡུག་པ་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན།འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་དག་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་གཏི་མུག་ཀྱང་མེད་དེ། དེ་དག་མེད་པ་ཁོ་ནས་དེ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པར་གྲུབ་པོ། །འདིར་སྨྲས་པ། སྡུག་པ་དང་མི་སྡུག་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། མདོ་སྡེ་ ལས་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་ཡོད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་ལ་གང་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་ཞེས་འཛིན་པ་དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ལ། གང་མི་རྟག་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་འཛིན་པ་དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ཏེ། ལྷག་ མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མི་རྟག་རྟག་པ་ཞེས། །དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ལོག་ཡིན་ན། །སྟོང་ལ་རྟག་པ་ཡོད་མིན་པས། །འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ལོག་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་ པར་བྱ་སྟེ།ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ལ་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། དེ་མེད་ན་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་དེ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མི་རྟག་མི་རྟག་ཅེས། །དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ལོག་མིན་ན། །སྟོང་ལ་མི་རྟག་ ཡོད་མིན་པས།།འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ལོག་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་མི་རྟག་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཞེས་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ལ་མི་རྟག་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས་དེ་མེད་ན་དེ་ལྟར་འཛིན་པ་ཇི་ལྟར་ ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ་དེ་ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་ནོ།།ལྷག་མ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འཛིན་པ་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དང་། འཛིན་པ་པོ་དང་། གཟུང་བ་དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། གང་གིས་འཛིན་དང་འཛིན་ གང་དང་།།འཛིན་པ་པོ་དང་གང་གཟུང་དང་། །ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་སྟེ། །དེ་ཕྱིར་འཛིན་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་གིས་འཛིན་པ་ནི་བྱེད་པར་གྱུར་པས་སོ། །འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་དངོས་པོར་གྱུར་པའོ། །འཛིན་པ་པོ་གང་ཡིན་པ་ནི་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའོ། །གང་གཟུང་བ་ནི་ལས་སུ་ གྱུར་པའོ།།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཉེ་བར་ཞི་བ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཉེ་བར་ཞི་བ་སྟེ། དེ་དག་ཇི་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཉེ་བར་ཞི་བ་དེ་ལྟར་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བརྟག་པར་རྒྱས་པར་བསྟན་ཟིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འཛིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ནི་ཡོད་ པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ།དེ་དང་ལྡན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བཤད་པ། ལོག་པའམ་ཡང་དག་ཉིད་དུ་ནི། །འཛིན་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡོད་ཅིང་། །གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་ཡོད། །དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གམ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཉིད་དུ་འཛིན་པ་དེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡོད་ཅིང་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཡོད་དེ། རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ལ་གནས་པ་ལ་རྟག་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པ་ཀུན་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་དོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མ་གྱུར་ལ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་དོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་ལ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་དོ།

若无可爱，贪欲何从生？若无可憎，嗔恨何从起？若无可爱与可憎，贪欲与嗔恨从何而生？因为没有这些，愚痴也就不存在，正因为这些不存在，愚痴也必定不存在。
此处有人说：可爱与不可爱的颠倒确实存在，因为经中说有常等四种颠倒。因为这些存在，所以颠倒也存在。其中，将无常执为常的是颠倒，将无常执为无常的不是颠倒。其余诸法也是如此。
对此解释：若执无常为常，如此执著是颠倒的话，空性中本无常性，执著怎能不是颠倒？若认为执无常为常是颠倒，对此应当解释：在本性空中毫无常性可得，既然无常性，如此执著怎能不是颠倒呢？这确实是颠倒。其余诸法也是如此。
若执无常为无常，如此执著非颠倒的话，空性中本无无常，执著怎能不是颠倒？若认为执无常为无常不是颠倒，对此应当解释：在本性空中毫无无常可得，既然无无常，如此执著怎能不是颠倒呢？这也是颠倒。其余诸法也是如此。
此处有人说：执著确实存在，因为能执、执者与所执都存在。对此解释：能执与所执何，执者与所执何，一切皆寂灭，是故执著不存在。能执是作用，所执是事物，执者是作者，所执是对象。这一切都本性寂灭，如何本性寂灭，如来品中已广说，因此执著不存在。
此处有人说：诸颠倒确实存在，因为具有颠倒者存在。对此解释：若无颠倒或正确的执著，谁有颠倒？谁无颠倒？如此颠倒或不颠倒的执著既然不存在，谁有颠倒？谁无颠倒？因为安住于无分别智慧行境者，不会生起常与无常等分别。
复次，于颠倒者中，颠倒不可得；于未颠倒者中，颠倒不可得；于正在颠倒者中，颠倒不可得。

།ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་མི་སྲིད་ཅིང་། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མ་གྱུར་པ་ལའང་མི་སྲིད། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་པ་ལ་ཡང་མི་སྲིད་དེ། ཇི ལྟར་མི་སྲིད་པ་དེ་ལྟར་ནི་སོང་བ་དང་མ་སོང་བ་དང་བགོམ་པ་བརྟག་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པར་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྲིད་པ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པར་དཔྱོད། །ད་གང་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་སྲིད་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དཔྱོད་ཅིག་།ཡང་ གཞན་ཡང་།ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་མ་སྐྱེས་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཡོད་པར་འགྱུར། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་སྐྱེ་མེད་ན། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅན་ག་ལ་ཡོད། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་མ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཡོད་པར་འགྱུར། ད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བ་མེད་ན་ཕྱིན་ ཅི་ལོག་ཅན་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར།དེའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་བདག་དང་སྡུག་པ་དང་། །རྟག་དང་བདེ་བ་ཡོད་ན་ནི། །བདག་ཤེས་སྡུག་ཤེས་རྟག་ཤེས་ དང་།།བདེ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་བདག་དང་སྡུག་པ་དང་། །རྟག་པ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཡོད་ན་ནི། དེ་དག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བདག་ཏུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་པར་ཤེས་པ་དང་། རྟག་པར་ཤེས་པ་དང་། བདེ་བར་ཤེས་པ་དེ་དག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ རོ།།གལ་ཏེ་འདི་སྙམ་དུ་བདག་དང་སྡུག་པ་དང་རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་གྱི་བདག་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དག་ནི་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་འཛིན་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ཀྱང་ཡོད་པར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་བདག་ དང་སྡུག་པ་དང་།།རྟག་དང་བདེ་བ་མེད་ན་ནི། །བདག་མེད་མི་སྡུག་མི་རྟག་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བདག་དང་སྡུག་པ་དང་རྟག་པ་དང་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་མེད་ན་ནི། དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་བདག་མེད་པ་དང་མི་སྡུག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་ཞེས་ བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྒྱུའི་ཁྱད་པར་འདིས་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འགགས་པས། །མ་རིག་པ་ནི་འགག་པར་འགྱུར། །མ་རིག་འགག་པར་གྱུར་ན་ནི། །འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་འགག་པར་འགྱུར། དེ་ལྟར་ལམ་འདིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྣམས་འགག་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འགགས་པས། མ་རིག་པ་འགགས་པས་འདུ་བྱེད་ལ་སོགས་པའི་དོན་འགག་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ། །གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྤོང་བར་འགྱུར། །ཡོད་པ་སུ ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད།གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་ཅིང་ཡང་དག་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་དང་བདེན་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་འགྱུར། །ཡོད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད་དེ་། སྤོང་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།

对于颠倒的事物不可能有颠倒，对于未颠倒的事物也不可能有颠倒，对于正在颠倒的事物也不可能有颠倒。如何不可能，应当如同在'观察已去、未去、正去品'中广说的那样理解。
对于何者有颠倒可能，应当自己详细观察。现在对于何者有颠倒的可能性，应当自己详细观察。
复次，若诸颠倒未生，如何能有存在？若诸颠倒无生，颠倒者何处有？若诸颠倒从自性中未生，它们如何能存在？若这些颠倒从自性中无生，颠倒者怎么可能存在？
因此，说'诸颠倒确实存在，因为有具有颠倒者存在'，这种说法不合理。
复次，若有我及可爱，常与乐存在时，我知、爱知、常知及乐知非颠倒。若有我、可爱、常、乐这四者存在时，因为它们存在的缘故，我知、爱知、常知、乐知这些就不是颠倒。
若作是念：我、可爱、常、乐这四者是不存在的，而无我等四者是存在的，对它们颠倒执著故颠倒也存在，对此应当解释：
若我及可爱，常与乐不存在，无我、不净、无常及苦也不存在。若我、可爱、常、乐这四者不存在，则因为它们不存在的缘故，无我、不净、无常、苦这四者也不存在，因为无所依待。
因此，以这个因的差别，诸颠倒也是不存在的。
如是颠倒灭，无明则得灭，无明若灭时，诸行等得灭。如是以此道理诸颠倒灭，因颠倒灭故，无明灭，因无明灭故，诸行等义得灭。
若某些烦恼，其性本来有，如何能断除？谁能断有法？若某些烦恼其自性存在，且是真实、如是、真谛，它们如何能断除？谁能断除存在的事物？因为断除不合理的缘故。

།དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་ ཡིན་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པ་དེ་དག་སྤོང་བར་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ། །གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་ན། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་སྤོང་བར་འགྱུར། །མེད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད། །གལ་ཏེ་ལ་ལའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་ཅིང་ཡང་ དག་པ་དང་དེ་ཁོ་ན་དང་བདེན་པ་མ་ཡིན་ན།དེ་དག་ཇི་ལྟར་སྤོང་བར་འགྱུར། །མེད་པ་སུ་ཞིག་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། སྤོང་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་པའི་མགོ་ལ་ཐོད་པ་བཞིན་ནོ། ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་གསུམ་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས། །ཁྱོད་ལ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མེད་པས། །ཡོངས་སུ་ཤེས་དང་སྤང་བ་དང་། །བསྒོམ་དང་མངོན་དུ་བྱ་བ་དག་།འཐད་པར་འགྱུར་བ་མ ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། །འབྲས་བུ་བཞི་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན། །འབྲས་བུ་མེད་ན་འབྲས་གནས་མེད། །ཞུགས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད། །དེ་དག་མེད་ན་དགེ་འདུན་མེད། །འཕགས་པའི་བདེན་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར། །དམ་པའི་ ཆོས་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན།།ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཡོད་མིན་ན། །སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། །དེ་སྐད་སྨྲ་ན་དཀོན་པའི་མཆོག་།གསུམ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན་དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ། །དེ་དག་མེད་པས་འཕགས་པའི་ བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཁྱོད་ལ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་མེད་པས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་ལམ་བསྒོམ་པ་དང་། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དག་འཐད་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་། ལམ་བསྒོམ་པ་དང་འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དེ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བཞི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་མེད་ན། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་ཞུགས་པ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དག་ཀྱང་ ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་མེད་ན་དགེ་འདུན་མེད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་སྐད་དུ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་སྨྲ་ན། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། སྟོང་ཉིད་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དང་། །ཆོས་མ་ཡིན་དང་ཆོས་ཉིད་དང་། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཐ་སྙད་ནི། །ཀུན་ལའང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །སྟོང་པ་ཉིད་བཟུང་ན་ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་། དེ་དག་གིས་བྱས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཀུན་ལ་ཡང་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་བས་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་བཤད་པ་ཁྱོད་ཀྱིས་ནི། །སྟོང་ཉིད་དགོས་དང་སྟོང་ཉིད་དང་། །སྟོང་ཉིད་དོན་ནི་མ་རྟོགས པས།།དེ་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གནོད་པ་བྱེད། །ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་དགོས་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མ་རྟོགས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་གནོད་པ་བྱེད་དོ།

对此这样想：烦恼本性是空无的，如果认为要断除这些本性空无的烦恼，对此应当解释说：
如果某些烦恼，是本性空无的，怎么能够断除呢？空无的东西谁能断除？
如果某些烦恼本性空无，不是真实的、如实的、真谛的，那么怎么能断除它们呢？空无的东西谁能断除呢？因为断除是不合理的，就像禅修者头上的颅骨一样。
这是名为'颠倒观察'的第二十三品。
这里有人说：如果这一切都是空，就没有生起也没有灭尽，对你来说四圣谛也将成为不存在。
因为四圣谛不存在，所以遍知、断除、修习和证悟等都将不合理。
因为这些不存在，四果也不存在。没有果位就没有住果者，入流者也不存在。
如果八补特伽罗不存在，就没有僧伽。因为圣谛不存在，正法也不存在。
如果法和僧不存在，佛陀怎么会存在？这样说就是在损害三宝。
如果这一切众生都是空，因此就没有生起也没有灭尽。因为这些不存在，对你来说四圣谛也将成为不存在。
因为四圣谛不存在，所以遍知苦、断除集、修习道、现证灭等都将不合理。
因为遍知苦、断除集、修习道、现证灭这些不存在，所以四沙门果也不存在。
如果没有沙门果，住果者和入流者等八补特伽罗也不存在。
如果这八补特伽罗不存在，就没有僧伽。而且，因为圣谛不存在，正法也不存在。
如果法和僧不存在，佛陀怎么会存在？如此宣说空性就是在损害三宝。
而且，空性对于果报的存在、非法、法性和世间言说等一切都造成损害。
如果执著空性，就会损害非法、法性、由这些所产生的果报存在以及一切世间言说，因此一切法不是空性。
对此解释道：你不了解空性的必要、空性本身和空性的意义，所以才这样造成损害。
你没有如实地了解宣说空性的必要是什么、空性的特征是什么、空性的意义是什么，因此才这样造成损害。

།སངས་རྒྱས་ རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ།།བདེན་པ་གཉིས་ལ་ཡང་དག་བརྟེན་། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་། །དམ་པའི་དོན་གྱི་བདེན་པའོ། །གང་དག་བདེན་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི། །རྣམ་དབྱེ་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ། །དེ་དག་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་ནི། །ཟབ་མོའི་དེ་ཉིད་རྣམ་མི་ཤེས། །སངས་ རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་པ་ནི་བདེན་པ་གཉིས་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་སྟེ།འཇིག་རྟེན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་དག་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་རྟོགས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བར་ མཐོང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།དེ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་བདེན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། །དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་ཐུགས་སུ་ཆུད་པས། ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པར་གཟིགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་དེ་དག་ཉིད་ ལས་དོན་དམ་པར་བདེན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ།།དེ་ལ་གང་དག་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དེ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དེ་ལྟར་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་དེ་དག་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཟབ་མོའི་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་མི་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་སྨྲ་བར་ འདོད་པའི་དོན་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ན།ཐ་སྙད་ཀྱི་བདེན་པ་གཉིས་པ་འདི་ཅི་དགོས་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཐ་སྙད་ལ་ནི་མ་བརྟེན་པར། །དམ་པའི་དོན་ནི་བསྟན་མི་ནུས། །དམ་པའི་དོན་ལ་མ་བརྟེན་པར། །མྱ་ ངན་འདས་པ་ཐོབ་མི་འགྱུར།།གང་གི་ཕྱིར་ཐ་སྙད་ལ་མ་བརྟེན་པར་དོན་དམ་པ་བསྟན་པར་མི་ནུས་པ་དང་། གང་གི་ཕྱིར་དོན་དམ་པ་ལ་མ་བརྟེན་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་བ་དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་གཉི་ག་གདགས་དགོས་སོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བལྟ་ཉེས་ན། །ཤེས་རབ་ཆུང་ ལྡན་ཕུང་བར་བྱེད།།ཇི་ལྟར་སྤྲུལ་ལ་བཟུང་ཉེས་དང་། །རིག་སྔགས་ཉེས་པར་བསྒྲུབས་པ་བཞིན། །དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་བལྟ་ཉེས་བརྟགས་ཉེས་ན། ཤེས་རབ་ཆུང་ངུ་དང་ལྡན་པ་ཕུང་བར་བྱེད་ཅིང་དེ་ལ་གནོད་པ་ཆེན་པོ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་དཔེར་ན་སྦྲུལ་ལ་བཟུང་ཉེས་ན་ ཕུང་བར་བྱེད་ཅིང་དེ་ལ་འཆི་བ་ལ་ཐུག་པའི་ཉེན་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དང་།ཇི་ལྟར་དཔེར་ན་རིག་སྔགས་དང་གསང་སྔགས་བྱ་བ་དང་། ཆོ་ག་ཉམས་པས་བསྒྲུབས་ཉེས་ན་ཕུང་བར་བྱེད་ཅིང་། དེ་ལ་སྲོག་གི་མཐར་ཐུག་པའི་ཉེན་ཆེན་པོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་ཕྱིར་ཞན་པས་ཆོས་འདི་ཡི། ། གཏིང་རྟོགས་དཀའ་བར་མཁྱེན་གྱུར་ནས། །ཐུབ་པའི་ཐུགས་ནི་ཆོས་བསྟན་ལས། །རབ་ཏུ་ལོག་པར་གྱུར་པ་ཡིན། །རྒྱུ་དེ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཞན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་འདིའི་གཏིང་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་པར་གྱུར་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཐུགས་ཆོས་བསྟན་པ་ལས་རབ་ཏུ ལོག་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།ཁྱོད་ནི་ང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད། །སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཡིས། །སྤོང་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་སྟོང་ལ་མི་འཐད་དོ། །ཁྱོད་ང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ལ་མི་འཐད་དོ།། །།བམ་པོ་བདུན་པ་སྟེ་ ཐ་མའོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་རུང་བ། །དེ་ལ་ཐམས་ཅད་རུང་བར་འགྱུར། །གང་ལ་སྟོང་ཉིད་མི་རུང་བ། །དེ་ལ་ཐམས་ཅད་མི་རུང་འགྱུར། །གང་ལ་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་རུང་བ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་རུང་བར་འགྱུར་རོ།

诸佛所说法，善依二谛理，世间世俗谛，以及胜义谛。若于此二谛，分别不了知，彼于佛所说，甚深义不解。
诸佛世尊所说之法，是依据这两种谛理而宣说的。所谓世间世俗谛，是指对于诸法本性空性，由于世间颠倒不解，而见一切法生起，这对他们来说是世俗谛实，故称世俗谛。胜义谛是指诸圣者无颠倒通达，见一切法无生，这对他们来说是胜义谛实，故称胜义谛。
其中若有人对世俗谛和胜义谛这两种谛理的差别如是不了知者，他们就不能了知佛陀甚深教法的真实义。
若有人这样想：所说一切法无生的胜义谛既然是真实的，为何还需要第二个世俗谛呢？对此当解释说：若不依世俗，不能显胜义，若不依胜义，不得证涅槃。
因为不依世俗则不能宣说胜义，因为不依胜义则不能证得涅槃，所以必须安立二谛。
若于空性见解错误，智慧浅薄者自毁，如错误执蛇，及咒术修持错。若对胜义空性见解错误、理解错误，则智慧浅薄者会自取毁灭，对其造成大害。譬如错误捉蛇会自取毁灭，会产生致命的大险；又如错误修持明咒和密咒的仪轨，会自取毁灭，会产生致命的大险，就是这个道理。
是故知劣者，难解此法义，故佛心说法，极为违背也。正因为这个缘故，知道智慧浅薄者难以通达此法的深义，所以世尊的心极其违背说法。
汝于我空性，成过失之故，作为能遮破，此于空不成。你对我说空性会成过失而加以遮破，这对于本性空是不成立的。
第七品终
复次，于谁空性理得成，于彼一切皆得成，于谁空性不得成，于彼一切不得成。对于谁本性空性得以成立，对他世间和出世间一切都得以成立。

།གང་ལ་ ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་མི་རུང་བ་དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཐམས་ཅད་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ།།ཁྱོད་ཉིད་རང་གི་སྐྱོན་རྣམས་ནི། །ང་ལ་ཡོངས་སུ་སྒྱུར་བྱེད་པ། །རྟ་ལ་མངོན་པར་ཞོན་བཞིན་དུ། །རྟ་ཉིད་བརྗེད་པར་གྱུར་པ་བཞིན། །ཁྱོད་ཉིད་རང་གི་སྐྱོན་རྣམས་ང་ལ་ ཡོངས་སུ་སྒྱུར་བར་བྱེད་པ་ནི་རྟ་ལ་མངོན་པར་ཞོན་བཞིན་དུ་རྟ་དེ་ཉིད་བརྗེད་པར་གྱུར་པ་བཞིན་ནོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་དངོས་རྣམས་དངོས་ཉིད་ལས། །ཡོད་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བྱེད་ན། །དེ་ལྟ་ཡིན་ན་དངོས་པོ་རྣམས། །རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་པར་ཁྱོད་ལྟའོ། །འབྲས་བུ་དང་ནི་རྒྱུ་ཉིད་དང་། ། བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་དང་བྱ། །སྐྱེ་བ་དང་ནི་འགག་པ་དང་། །འབྲས་བུ་ལ་ཡང་གནོད་པ་བྱེད། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པར་རྗེས་སུ་ལྟ་བར་བྱེད་ན། དེ་ལྟ་ན་ཁྱོད་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་མེད་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་ཉིད་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་དང བྱ་བ་དང་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཡང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བཤད། །དེ་ནི་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་སྟེ། །དེ་ཉིད་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །གང་ཕྱིར་རྟེན་འབྱུང་མ་ཡིན་པའི། །ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ། ། དེ་ཕྱིར་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི། །ཆོས་འགའ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁོ་བོ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འཆད་དེ་དེ་ནི་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་དབུ་མའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ན། དེ་ནི བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་དང་བརྟེན་ནས་གདགས་པ་ཡིན་པས།གང་གི་ཕྱིར་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདི་ཀུན་མི་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས། །ཁྱོད་ལ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་ཀུན་མི་སྟོང་ན་དེའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ། །དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ཁྱོད་ལ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བཤད་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་མ་ཡིན་ན། །སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པར་ག་ལ་འགྱུར། །མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་གསུངས་པ་དེ། །ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡོད་མ་ཡིན། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ན། སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མདོ་སྡེ་དག་ལས་མི་རྟག པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། །ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་ཡིན་ན། །ཇི་ཞིག་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་སྟོང་ཉིད་གནོད་བྱེད་ལ། །ཀུན་འབྱུང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པ་ཡིན་ ན།ཅི་ཞིག་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ལ་ཀུན་འབྱུང་བ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ལ། །འགོག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡོངས་གནས་ཕྱིར། ། འགོག་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །སྡུག་བསྔལ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ལ་འགོག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ་། མི་འཇིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་འགོག་པ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

对于自性空性不成立者，世间和出世间的一切都将不成立。
你把自己的过失，全都转嫁于我，就像骑在马上，却忘记了马一样。
你把自己的过失全都转嫁于我，就像骑在马上却忘记了马一样。
复次，若见诸法从自性中存在，那么你就是在看诸法无因无缘。
果与因性，作者与作业，生与灭，以及果报都将受到损害。
若见诸法从自性中存在，那么你就是在看诸法无因无缘。因此，果与因性、作者、作业、所作、生、灭以及果报都将受到损害。
所谓缘起，即说为空性，是依缘假立，此即中道。
因为无有任何非缘起之法，所以无有任何非空性之法。
我说缘起即是空性，是依缘假立，此即是中道。若有某法确实存在，则它是缘起和依缘假立的。因为无有任何非缘起之法，所以无有任何非空性之法。
若一切非空，则无生无灭，四圣谛于你将成无。
若此一切众生非空，则无生无灭。因无彼等，四圣谛于你将成无。
若问何以如此，则说：若非缘起，苦何从有？无常即苦之说，于自性中不存在。
若非缘起，则苦不存在。为何？因为经中所说'无常即是苦'，在自性中是不存在的。
复次，若从自性中存在，何来集起？是故于空性持反对见者，集谛不成立。
若彼苦从自性中存在，则何来集起？因为从自性中存在的缘故。因此，于空性持反对见者，集谛不成立。
苦若有自性，则无灭谛。因自性恒住，故于灭谛造损害。
苦若有自性，则无灭谛，因为不灭故。因此，由于自性恒住，故于灭谛造损害。

།ལམ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་ན། །བསྒོམ་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། །ཇི སྟེ་ལམ་དེ་བསྒོམ་བྱ་ན།།ཁྱོད་ཀྱི་དངོས་ཉིད་ཡོད་མ་ཡིན། །ལམ་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པར་འཛིན་ན་བསྒོམ་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དོན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་རྟག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བསྒོམ་ཞིང་བསྒྲུབ་པའི་ཐབས་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་ལམ་བསྒོམ་པ་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། ཅི་སྟེ་ལམ་དེ་བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན་ནི། ཁྱོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །འགོག་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ན། །ལམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་ནི། །གང་ཞིག་ཐོབ་པར་འགྱུར་བར་འདོད། །གང་གི་ཚེ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན འབྱུང་བ་དང་འགོག་པའི་ཆོས་གསུམ་པོ་དག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ།ཁྱོད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པ་གང་ཞིག་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བར་འདོད། ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ན། །དེ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོངས་ཤེས་འགྱུར། །དངོས་ཉིད་གནས་ ཤེས་མ་ཡིན་ནམ།།གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་གང་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ན། དེ་ཇི་ལྟར་ཡངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བར་ནུས་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱིས་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ངེས་པར་གནས་པ་ཡིན་ཞེས་སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི། ། སྤང་དང་མངོན་སུམ་བྱ་བ་དང་། །བསྒོམ་དང་འབྲས་བུ་བཞི་དག་ཀྱང་། །ཡོངས་སུ་ཤེས་བཞིན་མི་རུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཉིད་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་བ་སྤང་བ་དང་། འགོག་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང་ལམ་བསྒོམ་པ་དང་། འབྲས་བུ་བཞི་པོ་དག་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་མི རུང་སྟེ་ཀུན་འབྱུང་བ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་སྤང་བར་མི་ནུས་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་པ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ མ་བསྒོམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་ཏེ།ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྒོམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤངས་པ་དང་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་དང་བསྒོམ་པའི་བྱ་བ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འབྲས་བུ་ བཞི་པོ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་དག་ཀྱང་བྱ་བ་བཞི་པོ་དག་མེད་པས་མི་རུང་ངོ་། །ཡང་གཞན་ཡང་། ངོ་བོ་ཉིད་ནི་ཡོངས་འཛིན་པས། །འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། །ཐོབ་པ་མིན་པ་གང་ཡིན་དེ། །ཇི་ལྟར་ ཐོབ་པར་ནུས་པར་འགྱུར།།ངོ་བོ་ཉིད་ཡོངས་སུ་འཛིན་པས་འབྲས་བུ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཐོབ་པར་མི་ནུས་པར་འགྱུར་རོ་། །འབྲས་བུ་མེད་ན་འབྲས་གནས་མེད། །ཞུགས་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད། །དེ་དག་མེད་ན་དགེ་ འདུན་མེད།།དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྣམས་མེད་ན། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དང་ཞུགས་པའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་སྐྱེས་བུ་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་མེད་ན་དགེ་འདུན་ཡང་མེད་དོ།

如果道是实有自性，则修行就不合理。如果说那个道是所修，那么你的实性就不存在。如果执著道有自性，修行就不合理，因为没有意义。如此，凡是常住的，就没有修行和成就的方法，因此修道就不合理。如果说那个道是所修，那么你的自性就不存在。
再者，当苦和集以及灭都不存在时，道所灭除的苦，你认为能获得什么？当苦、集、灭三法不存在时，你认为通过道能获得什么样的苦的灭除？
再者，如果不是以自性而遍知，那么怎样能遍知？实性不是安住的吗？如果苦不是以自性而遍知，那么怎么能够遍知？因为不是以自性而遍知，你不是说自性是确定安住的吗？
同样地，你自己的断除、现证、修习和四果，也如同遍知一样不合理。同样地，你自己的断除集、现证灭、修习道和四果，也如同遍知苦一样不合理。集若不是以自性而断除的，也不能断除，因为不是以自性而断除。灭若不是以自性而现证的，也不能现证，因为不是以自性而现证。道若不是以自性而修习的，也不能修习，因为不是以自性而修习。如此，对于四圣谛，遍知、断除、现证、修习这四种作用也不合理。
再者，四果：预流果、一来果、不还果和阿罗汉果，也因为没有这四种作用而不合理。
再者，由于执著自性，果若不是以自性而获得的，怎么能够获得？由于执著自性，果若不是以自性而获得的，也不能获得。
没有果就没有住果者，也没有入道者。如果没有八补特伽罗，就没有僧伽。如果没有沙门果，就没有住果和入道的八补特伽罗。如果没有八补特伽罗，也就没有僧伽。

།ཡང་གཞན་ཡང་། འཕགས་པའི་བདེན་ རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར།།དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཡོད་མིན་ན། །སངས་རྒྱས་ཇི་ལྟར་ཡོད་པར་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ལ། །མ་བརྟེན་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སངས་རྒྱས་ལ། །མ་བརྟེན་པར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར། ། ཁྱོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ནི། །སངས་རྒྱས་མིན་པ་གང་ཡིན་དེས། །བྱང་ཆུབ་བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་པ་ལ། །བརྩལ་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་འཐོབ་མི་འགྱུར། །འགའ་ཡང་ཆོས་དང་ཆོས་མིན་པ། །ནམ་ཡང་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། །མི་སྟོང་པ་ལ་ཅི་ཞིག་བྱ། །ངོ་བོ་ཉིད་ལ་བྱ་བ་མེད། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན རྒྱུས་བྱུང་བའི།།འབྲས་བུ་ཁྱོད་ལ་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་མེད་པར་ཡང་། །འབྲས་བུ་ཁྱོད་ལ་ཡོད་པར་འགྱུར། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་རྒྱུས་བྱུང་བའི། །འབྲས་བུ་གལ་ཏེ་ཁྱོད་ལ་ཡོད། །ཆོས་དང་ཆོས་མིན་ལས་བྱུང་བའི། །འབྲས་བུ་ཅི་ཕྱིར་སྟོང་མ་ཡིན། །འཇིག་རྟེན་ པ་ཡི་ཐ་སྙད་ནི།།ཀུན་ལའང་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཡིན། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་གང་ཡིན་པའི། །སྟོང་པ་ཉིད་ལའང་གནོད་པ་བྱེད། །བྱ་བ་ཅི་ཡང་མེད་འགྱུར་ཞིང་། །བྱ་བ་རྩོམ་པའང་མེད་པར་འགྱུར། །སྟོང་པ་ཉིད་ལ་གནོད་བྱེད་ན། །མི་བྱེད་པའང་བྱེད་པོར་འགྱུར། །དངོས་ཉིད་ ཡོད་ན་འགྲོ་བ་རྣམས།།གནས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་འབྲལ་འགྱུར་ཞིང་། །མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་དང་། །ཐེར་ཟུག་ཏུ་ཡང་གནས་པར་འགྱུར། །ངོ་བོ་ཉིད་ཡོད་པ་ཡིན་ན་འགྲོ་བ་མ་ལུས་པ་རྣམས་སྐབས་སྣ་ཚོགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཞིང་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་འགགས་པ་དང་། ཐེར་ཟུག་ཏུ་གནས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དེ་ལྟར་ངོ་བོ་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་ཡོངས་སུ་འཛིན་ན། ཇི་སྐད་བསྟན་པའི་སྐྱོན་དེ་དག་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་སྟོང་པ་ཡོད་མིན་ན། །མ་ཐོབ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་། །སྡུག་བསྔལ་མཐར་བྱེད་ལས དང་ནི།།ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའང་མེད། །གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ན། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཁྱད་པར་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བ་གང་དག་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ལ། སྡུག་བསྔལ་ མཐར་བྱེད་པའི་ལས་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཞིང་།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་། །མཐོང་བ་དེས་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། །ཀུན་འབྱུང་དང་ནི་འགོག་པ་དང་། །ལམ་ཉིད་དེ་དག་མཐོང་བ་ཡིན། །གང་གིས་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ པར་འབྱུང་བ་མཐོང་བ་དེས་ཆོས་བཞི་པོ་སྡུག་བསྔལ་དང་།ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་དག་མཐོང་བ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་མིག་དང་ལྡན་པས་མར་མེའི་སྣང་བ་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་ནོ། ། འཕགས་པའི་བདེན་པ་བརྟག་ པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ།རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་བཞི་པའོ།། །།འདིར་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། །གང་ཞིག་སྤོང་དང་འགགས་པ་ལས། །མྱ་ངན་འདའ་བར་འགྱུར་བར་འདོད། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀུན་སྟོང་ན། །དེ་ལྟ་ན་འབྱུང་བ་ མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ།།དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་སྤོང་བ་དང་འགགས་པ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འདོད་དེ། སྤོང་བ་དང་འགགས་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །སྟོང་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་དང་། ཕུང་པོ་འགགས་པ་ལས་མྱ་ངན་ ལས་འདའ་བ་འཐོབ་པར་ཡང་འགྱུར་རོ།

再者，由于没有圣谛，殊胜正法也不存在。若法和僧伽不存在，佛陀又怎么会存在？你将导致不依靠佛陀而有菩提的过失。你也将导致不依靠菩提而有佛陀的过失。按照你的自性，非佛者即使精进修习菩提行为，也不能获得菩提。
任何时候都不会有人造作善法和非善法，因为对非空性能做什么呢？自性中没有作为。你没有由善法和非善法因所生的果报。即使没有善法和非善法，你也将有果报。如果你有善法和非善法因所生的果报，为何由善法和非善法所生的果报不是空性？
世间言说对一切都造成损害，也损害缘起所显的空性。将无有任何作为，也将无有开始作为。若损害空性，不作为者也将成为作者。若有实在性，众生将离开各种状态，且将成为未生、未灭和永恒存在的。
若有自性，则一切众生将离开各种状态，且将成为未生、未灭和永恒存在的。因此，如果这样执著自性之说，则将导致如前所说的一切过失。
再者，若空性不存在，则将无有获得未得之法，无有终止痛苦的业，也无有断除一切烦恼。若非以自性空，则将无法获得世间和出世间的一切殊胜功德，也将无有终止痛苦的业，也将无有断除一切烦恼。
见到缘起者，即能见到苦、集、灭、道这些。见到缘起的人能见到四法：苦、集、灭、道，就像具眼之人能借灯光见到一切色相一样。
此为观察圣谛品第二十四。
于此有人说：若这一切皆空，则无生无灭，从何断除和灭尽而得涅槃？若这一切众生皆空，则无生无灭。因为无有这些，从何断除和灭尽而得涅槃？因为断除和灭尽不合理的缘故。因此不应如此。若非空性，则可以断除烦恼，从蕴的灭尽而得涅槃。

།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་འདི་ཀུན་མི་སྟོང་ན། །འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད། །གང་ཞིག་སྤོང་དང་འགགས་པ་ལས། །མྱ་ངན་འདའ་བར་འགྱུར་བར་འདོད། །གལ་ཏེ་འགྲོ་བ་འདི་དག་ཀུན་མི་སྟོང་ན། དེ་ལྟ་ ན་འབྱུང་བ་མེད་ཅིང་འཇིག་པ་མེད་དོ།།དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་གང་ཞིག་སྤོང་བ་དང་འགགས་པ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་བར་འདོད་དེ། སྤོང་བ་དང་འགགས་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རིམ་པ་འདིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་འཐད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །འོ་ན་ཇི་ ལྟ་བུ་ཞེ་ན།སྤངས་པ་མེད་པ་ཐོབ་མེད་པ། །ཆད་པ་མེད་པ་རྟག་མེད་པ། །འགག་པ་མེད་པ་སྐྱེ་མེད་པ། །དེ་ནི་མྱ་ངན་འདས་པར་འདོད། །དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་གདགས་སོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། མྱ་ངན་འདས་པ་དངོས་པོ་མིན། །རྒ་ཤིའི་མཚན་ ཉིད་ཐལ་བར་འགྱུར།།རྒ་དང་འཆི་བ་མེད་པ་ཡི། །དངོས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དངོས་པོ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་། རྒ་ཤིའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒ་ཤི་མེད་པའི་དངོས་ པོ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་ན། །མྱ་ངན་འདས་པ་འདུས་བྱས་འགྱུར། །དངོས་པོ་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་པ། །འགའ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡོད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡིན་ན། དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདུས་བྱས་སུ་ འགྱུར་ཏེ་།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་པ་ནི་འགའ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་ན། །ཇི་ལྟར་མྱང་འདས་དེ་བརྟེན་མིན། །དངོས་པོ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པ། །འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡིན་པར་འདོད་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་ད་མྱ་ངན་ ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་མིན། །དངོས་མེད་ཇི་ལྟར་རུང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཇི་ལྟར་ཡང་དངོས་པོ་ཡིན་པར་མ་གྱུར་པས་ན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་ ཡང་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གང་ལ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་ཡིན། །དེ་ལ་དངོས་མེད་ཡོད་མ་ཡིན། །གང་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དེ་ལ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གང་དངོས་པོ་ཡོད་པ་དེ་དངོས་པོ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རིགས་ པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་དངོས་མིན། །ཇི་ལྟར་མྱང་འདས་དེ་བརྟེན་མིན། །གང་ཞིག་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པའི། །དངོས་མེད་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་ པར་འདོད་ན།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

此处说道：若是这一切不空，则无生亦无灭，何者从断除和灭尽中，欲求得涅槃。若是这一切众生不空，如此则无生亦无灭。因为无有彼等，故从何者断除和灭尽中欲求得涅槃，因为断除和灭尽不合理的缘故。因此应当以此次第了知涅槃不合理。那么如何呢？
无断除无获得，无断灭无常有，无灭尽无生起，此即是涅槃。因此涅槃的特征应当如是安立。复次：
涅槃非是事物，将成老死之相，无有老与死亡，之事物不存在。首先涅槃于一切方面皆非事物，若是成为事物，则将成为具有老死之相。为何？因为无有不具老死的事物。复次：
若是涅槃为事物，涅槃将成有为法，无有任何事物，非是有为法者。若是涅槃为事物，因此涅槃将成有为法。为何？因为无有任何非是有为法的事物。复次：
若是涅槃为事物，云何涅槃非依？无有任何事物，是不依他而有。若是承许涅槃为事物，则所说'涅槃非依他'不合理。为何？因为无有任何不依他的事物，因此涅槃非是事物。
此处有人说：那么现在涅槃是无事物。此处说道：若是涅槃非事物，云何能成无事物？若是涅槃如何皆非事物，则亦非无事物。为何？因为若事物成立，则无事物亦得成立。复次：
于彼涅槃为事物，于彼无有无事物。于彼承许涅槃为事物者，于彼无有无事物，如是有事物者不应说为无事物，因此涅槃亦非无事物。复次：
若是涅槃非事物，云何涅槃非所依？无有任何无事，是不依他而有。若是承许涅槃非事物，则所说'涅槃非依他'不合理。为何？因为无有任何不依他的无事物，因此涅槃亦非无事物。

། སྨྲས་པ། འོ་ན་མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་བརྗོད་པར་བྱ།བཤད་པ། འོང་བ་དང་ནི་འགྲོ་བའི་དངོས། །བརྟེན་ཏམ་རྒྱུར་བྱས་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་བརྟེན་མིན་རྒྱུར་བྱས་མིན། །མྱ་ངན་འདས་པ་ཡིན་པར་བསྟན། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་རྟོགས་པ་འོང་བ་དང་འགྲོ་བའི་དངོས་པོ་ཕུང་པོ་རྣམས་བརྟེན་ཏམ་རྒྱུར་བྱས་པ་གང་ཡིན་ པ་དེ་ཉིད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་རྟོགས་པས་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་ཞིང་རྒྱུར་བྱས་པ་མ་ཡིན་པས།ཕུང་པོ་རྣམས་མི་འབྱུང་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འབྱུང་བ་དང་ནི་འཇིག་པ་དག་།སྤོང་བར་སྟོན་པས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །དེ་ཕྱིར་མྱ་ངན་འདས་པར་ནི། །དངོས་མིན་ དངོས་མེད་མིན་པར་རིགས།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་དག་རྣམ་པ་ལས་སྤང་བར་བཀའ་སྩལ་པས་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་རིགས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། འོ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་ དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ།།འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡིན་ན། །དངོས་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་།ཐར་པར་འགྱུར་བ་དེ་མི་རིགས། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དག་ཐར་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་བས་དེ་ཡང་མི་རིགས་ཏེ།ཕན་ཚུན་འགལ་བ་གཉིས་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡིན་ན། །མྱ་ངན་འདས་པ་མ་བརྟེན་མིན། །དེ་ནི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ ཕྱིར་རོ།།གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མ་བརྟེན་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དེ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་མི་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་ པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཡང་གཞན་ཡང་། འདིའི་ཕྱིར་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡིན་ན། །མྱ་ངན་འདས་པ་འདུས་མ་བྱས། །དངོས་དང་དངོས་མེད་འདུས་བྱས་ཡིན། །མྱ་ངན་ལས་ འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡིན་པར་མི་འཐད་དོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ལ། དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ནི་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྒྱུའི་ཁྱད་པར་འདིས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་ པ་གཉི་ག་ཡིན་པར་མི་རིགས་སོ།།འདིར་སྨྲས་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉི་ག་ཡང་མ་ཡིན་གྱི། གང་ལ་དེ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་བཤད་པ། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ལ། །དངོས་དང་དངོས་མེད་གཉིས་ཡོད་ན། །དེ་ གཉིས་གཅིག་ལ་ཡོད་མིན་ཏེ།།སྣང་བ་དང་ནི་མུན་པ་བཞིན། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་གཉིས་ཡོད་པར་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པ་དེ་གཉིས་ཡུལ་གཅིག་ན་དུས་གཅིག་ཏུ་ལྷན་ཅིག་ཡོད་པར་མི་རིགས་ཏེ། དཔེར་ན་སྣང་བ་དང་མུན་པ་ བཞིན་པས།དེ་ལ་གང་ལ་དངོས་པོ་དང་དངོས་པོ་མེད་པ་དེ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་མི་རིགས་སོ། །འདིར་སྨྲས་པ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།

问道：那么涅槃是什么样的呢？
回答：依托或作为因缘的来去实体，既非依托也非因缘，这就是涅槃的教示。
对于未能认识颠倒的来去实体诸蕴，是依托或作为因缘的，而对于已认识颠倒的，则既非依托也非因缘，诸蕴不生起，这就是涅槃的教示。
又有：佛陀教导断除生灭，因此涅槃既非实有也非无实，这是合理的。
世尊教导要从一切方面断除生灭，因此涅槃既非实有也非无实，这是合理的。
这里有人说：那么涅槃就是实有和无实两者。
对此回答：如果涅槃是实有和无实两者，实有和无实就成为解脱，这是不合理的。
如果涅槃是实有和无实两者，那么实有和无实就成为解脱，这是不合理的，因为两个相互矛盾的事物不可能同时存在。
又有：如果涅槃是实有和无实两者，涅槃就不是无依，因为它依赖于这两者。
如果涅槃是实有和无实两者，那么涅槃就不是无依，因为涅槃依赖于实有和无实两者。这是不可取的，因此说涅槃是实有和无实两者是不合理的。
又有：基于这个原因也不合理：如果涅槃是实有和无实两者，涅槃是无为法，而实有和无实是有为法。
涅槃不可能是实有和无实两者。为什么呢？因为涅槃是无为法，而实有和无实两者是有为法。因此，基于这个因的差别，涅槃是实有和无实两者也是不合理的。
这里有人说：涅槃既非实有也非无实，而是具有这两者的就是涅槃。
对此回答：如果涅槃中有实有和无实两者，这两者不可能同时存在于一处，如同光明和黑暗。
涅槃中有实有和无实两者也是不合理的。为什么呢？因为这两个相互矛盾的事物不可能在同一处同时共存，就像光明和黑暗一样。因此，所说的'具有实有和无实两者的就是涅槃'是不合理的。
这里有人说：涅槃既非实有也非无实。

།འདིར་བཤད་པ། དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་མིན་པ། །མྱ་ ངན་འདས་པར་གང་སྟོན་པ།།དངོས་པོ་མེད་དང་དངོས་པོ་དག་།གྲུབ་ན་དེ་ནི་འགྲུབ་པར་འགྱུར། །ཁྱོད་ཀྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་དེ་ནི་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ ཞེས་བྱ་བར་གསལ་བ་དང་འཛིན་པ་དང་།རྩོལ་བའི་བློ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་དག་གྲུབ་ན། དེ་ཡང་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་དངོས་པོ་དེ་དག་མ་གྲུབ་པས། དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་མི་འཐད་དོ།།ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་མྱ་ངན་འདས་པ་ནི། །དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་མིན་ན། །དངོས་མིན་དངོས་པོ་མེད་མིན་ཞེས། །གང་ཞིག་གིས་ནི་དེ་མངོན་བྱེད། །གལ་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ན། དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན་དངོས་ པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་དག་ནི་མེད་དེ།དེ་དག་མེད་པའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡང་མ་ཡིན། དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་གང་ཞིག་གིས་དེ་མངོན་པར་བྱེད་ཅིང་མཚོན་པར་བྱེད། འཛིན་པར་བྱེད། འདོགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ལྟ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དངོས་པོ་ཡང་མ་ ཡིན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ།།འདིའི་ཕྱིར་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་འཐད་དེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། བཅོམ་ལྡན་མྱ་ངན་འདས་གྱུར་ནས། །ཡོད་པར་མི་མངོན་དེ་བཞིན་དུ། །མེད་དོ་ཞེ་འམ་གཉི་ག་དང་། །གཉིས་མིན་ཞེས་ཀྱང་མི་མངོན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་བཞུགས་ པར་གྱུར་ན་ཡང་།།ཡོད་པར་མི་མངོན་དེ་བཞིན་དུ། །མེད་དོ་ཞེ་འམ་གཉི་ག་དང་། །གཉིས་མིན་ཞེས་ཀྱང་མི་མངོན་ནོ། །གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་སམ་བཞུགས་ཀྱང་རུང་སྟེ་ཡོད་དོ་ཞེའམ་མེད་དོ་ཞེའམ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེའམ། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་མི་མངོན་ཞིང་མཚོན་དུ་མེད་གཟུང་དུ་མེད་གདགས་སུ་མེད་པ་དེའི་ཕྱིར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་གདགས་སུ་མེད་དེ།དེ་མེད་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་གི་ཡིན་པར་འགྱུར། དེ་ལྟ་བས་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མི་འཐད་དོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། འཁོར་བ་མྱ་ངན་འདས་པ་ལས། །ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། །མྱ་ངན་འདས་པ་འཁོར་བ་ལས། །ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཡོད་མ་ཡིན། །འདི་ལ་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོར་བ་ཞེས་གདགས་ན། ཕུང་པོ་དེ་དག་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་གཏན་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པའི་ཆོས ཅན་ཡིན་པ་དེ་ལྟར་ཁོ་བོས་དང་པོ་ཁོ་ནར་བསྟན་ཟིན་པས།དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་བ་མེད་པ་དང་། འགག་པ་མེད་པ་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཁོར་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་འཁོར་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་འཁོར་བ་ལས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མྱ་ངན་འདས་མཐའ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་འཁོར་བའི་མཐའ་ཡིན་ཏེ། །དེ་གཉིས་ཁྱད་པར་ཅུང་ཟད་ནི། །ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའང་ཡོད་མ་ཡིན། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འཁོར་བའི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ དང་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་མཐའ་དང་ཡང་དག་པའི་མཐར་ཐུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དམིགས་སུ་མེད་པར་མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

此处说道：'非实非无实，示现涅槃者，若成无实有，彼即得成就。'
你所说涅槃非是实有，也非无实，这是不合理的。为什么呢？若说非实有非无实，这种明了、执取和勤勉的心识，在无实和实有成立时才能成立。然而，由于无实和实有都不成立，因此说涅槃非实有非无实是不合理的。
复次：'若说涅槃是，非实非无实，谁能以非实，非无实显现？'
若说涅槃非实有非无实，然而非实有非无实是不存在的。因为它们不存在，那么谁能显现、表示、执取、安立涅槃为非实有非无实呢？因此，说涅槃非实有非无实也是不合理的。
涅槃也因此而不成立。怎么说呢？'世尊入涅槃，不显现为有，如是亦不显，为无或二俱，非二亦不显。世尊住世时，不显现为有，如是亦不显，为无或二俱，非二亦不显。'
因为无论世尊入涅槃还是住世，都不显现为有、为无、亦有亦无，或非有非无，无法表示、把握、安立，所以涅槃也无法安立。若涅槃不存在，又怎么会有涅槃呢？因此，从一切方面来看涅槃都是不成立的。
复次：'轮回与涅槃，二者无差别，涅槃与轮回，二者无差别。'
此中依蕴相续而假立轮回，由于这些蕴自性空的缘故，如同本来无生无灭的法性，我已在最初说明。因此，一切法无生无灭平等性故，轮回与涅槃没有丝毫差别。
如同轮回与涅槃没有丝毫差别一样，涅槃与轮回也没有丝毫差别。
'涅槃之边际，即是轮回际，彼二差别相，极微亦非有。'
涅槃与轮回的真实边际、无生边际和究竟边际，因为不可得而平等的缘故，连极其微细的差别也不存在。

།འགགས་པར་གྱུར་དང་མཐའ་སྩོགས་དང་། །རྟག་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་དག་།མྱ་ངན་འདས་དང་ཕྱི་མཐའ་དང་། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ ལ་བརྟེན་པ་ཡིན།།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འགགས་པར་གྱུར་ནས་ཡོད་པ་དང་མེད་པ་དང་། ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མེད་ཀྱང་མེད་པ་དང་། ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པ་དང་། མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་ མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་པ་དང་།མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་མི་རྟག་པ་དང་། རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་དང་། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་ལྟ་བ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ དག་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་།ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ། དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ལ། །མཐའ་ཡོད་ཅི་ཞིག་མཐའ་མེད་ཅི། །མཐའ་དང་མཐའ་མེད་ཅི་ཞིག་ཡིན། །མཐའ་དང་མཐའ་མེད་མིན་པ་ཅི། །དེ་ཉིད་ཅི་ཞིག་གཞན་ཅི་ཡིན། །རྟག་པ་ཅི་ཞིག་མི་རྟག་ཅི། ། རྟག་དང་མི་རྟག་གཉི་ག་ཅི། །གཉི་ག་མིན་པའང་ཅི་ཞིག་ཡིན། །དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཉེར་ཞི་ཞིང་། །སྤྲོས་པ་ཉེར་ཞི་ཞི་བ་སྟེ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་གང་དུ་ཡང་། །སུ་ལའང་ཆོས་འགའ་མ་བསྟན་ཏོ། །སྤྲུལ་པ་བཞིན་ནམ་སོར་ཕྲེང་བཞིན་ནོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་ལྔ་པའོ། ། འདིར་སྨྲས་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་བསྟན་ཟིན་ན། ད་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་གཞུང་ལུགས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་ལ་འཇུག་པ་སྟོན་ཅིག་།འདིར་བཤད་པ། མ་རིག་བསྒྲིབས་པས་ཡང་སྲིད་ཕྱིར། །འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་གང་ཡིན་པའི། ། ལས་དེ་དག་གིས་འགྲོ་བར་འགྲོ། །འདུ་བྱེད་རྐྱེན་ཅན་རྣམ་པར་ཤེས། །འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་འཇུག་པར་འགྱུར། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞུགས་གྱུར་ན། །མིང་དང་གཟུགས་ནི་ཆགས་པར་འགྱུར། །མིང་དང་གཟུགས་ནི་ཆགས་གྱུར་ན། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་འབྱུང་བར་འགྱུར། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། །དེ་ལས་རེག་པ འབྱུང་བར་འགྱུར།།མིག་དང་གཟུགས་དང་དྲན་བྱེད་ལ། །བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན། །དེ་ལྟར་མིང་དང་གཟུགས་བརྟེན་ནས། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། །མིག་དང་གཟུགས་དང་རྣམ་པར་ཤེས། །གསུམ་པོ་འདུས་པ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ནི་རེག་པའོ་རེག་དེ་ལས། །ཚོར་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཚོར་བའི་ རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་སྟེ།།ཚོར་བའི་དོན་གྱིས་སྲེད་པར་འགྱུར། །སྲེད་པར་གྱུར་ན་ཉེ་བར་ལེན། །རྣམ་པ་བཞི་པོ་ཉེར་ལེན་འགྱུར། །ཉེར་ལེན་ཡོད་ན་ལེན་པ་པོའི། །སྲིད་པ་རབ་ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་མེད་ན། །གྲོལ་བར་འགྱུར་ཏེ་སྲིད་མི་འགྱུར། །སྲིད་པ་དེ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ། །སྲིད་པ་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་ འབྱུང་།།རྒ་ཤི་དང་ནི་མྱ་ངན་དང་། །སྨྲེ་སྔགས་འདོན་བཅས་སྡུག་བསྔལ་དང་། །ཡིད་མི་བདེ་དང་འཁྲུག་པ་རྣམས། །དེ་དག་སྐྱེ་ལས་རབ་ཏུ་འབྱུང་། །དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ཕུང་པོ་ནི། །འབའ་ཞིག་པོ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་ཕྱིར་མཁས་རྣམས་འཁོར་བ་ཡི། །རྩ་བའི་འདུ་བྱེད་འདུ་མི་བྱེད། །དེ་ཕྱིར་མི་མཁས་ བྱེད་པོ་ཡིན།།མཁས་མིན་དེ་ཉིད་མཐོང་ཕྱིར་རོ། །མ་རིག་འགགས་པར་གྱུར་ན་ནི། །འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་མི་འགྱུར། །མ་རིག་འགག་པར་འགྱུར་བ་ནི། །ཤེས་པ་དེ་ཉིད་བསྒོམས་པས་སོ།

对于灭尽和边际等，以及常见等诸见，涅槃和后际边，前际边等所依止。
如来灭后是否存在，是否不存在，亦有亦无，非有非无等见解，以及世间有边、世间无边、亦有边亦无边、非有边非无边等见解，以及世间常住、世间无常、亦常亦无常、非常非无常等见解，这些见解依次是依于涅槃、后际边和前际边而产生的。
对此，一切法皆空，何来有边际？何来无边际？何来亦有边亦无边？何来非有边非无边？何为此？何为彼？何为常？何为无常？何为亦常亦无常？何为非常非无常？
一切所缘皆寂灭，戏论寂灭即为寂，佛陀于任何处，未曾对任何人宣说任何法。如幻化，如手指环。
此为观察涅槃品，第二十五品。
于此有人说：你已经用大乘教义阐述了胜义谛的趣入，现在请你用声闻教义阐述胜义谛的趣入。
对此解说：由无明覆蔽而有后有，三种行为，造作诸行，以彼等业趣往诸趣。
缘行识，趣入诸趣，识若趣入，则名色得以执著。
名色若执著，则生六处，依止六处，由此生触。
依眼、色及念，唯由此而生。如是依名色，识得以生起。眼、色及识，此三和合，即是触，由彼触，遍生诸受。
以受为缘生爱，因受义而生爱。若生爱则近取，四种近取得生。
有近取则取者之有得以生起。若无近取，则得解脱不生有。
彼有即五蕴，从有生起生。衰老死亡及忧愁，伴随悲叹诸苦恼，及心不悦诸烦恼，皆从生中而发起。
如是唯此苦蕴得以生起。是故智者于轮回之根本诸行不造作。
是故无智者是作者，以不智故见此性。若无明灭，诸行亦不生。无明得以灭，是由修习彼智故。

།དེ་དང་དེ་ནི་འགགས་གྱུར་པས་། །དེ་དང་དེ་ནི་མངོན་མི་འགྱུར། །སྡུག་བསྔལ་ཕུང་པོ་འབའ་ཞིག་པ། །དེ་ནི་ དེ་ལྟར་ཡང་དག་འགག་།བྱིས་པ་མ་རིག་པས་བསྒྲིབས་པ་ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་འདུ་བྱེད་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དག་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་དག་གིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ། །ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ་ཆེན་པོ་དང་འབྲིང་དང་ཆུང་ངུ་གང དག་ཡིན་པ་དེ་དག་གིས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་འགྲོའོ།།དེ་ལ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བ་རྣམས་སུ་ཞུགས་པར་གྱུར་པས་མིང་དང་གཟུགས་འཆགས་པར་འགྱུར་རོ། །མིང་དང་གཟུགས་ཆགས་པར་གྱུར་ན་མིང་དང་གཟུགས་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལས་རེག་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། རེག་པ་འདི་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། མིག་དང་གཟུགས་དང་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་མིང་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ལྟར་མིག་དང་གཟུགས་དང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་པོ་འདུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེག་པའོ།།རེག་པ་དེ་ལས་ཚོར་བ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཚོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སྲེད་པ་སྟེ་ཚོར་བའི་དོན་ལ་སྲེད་པར་འགྱུར་རོ། །སྲེད་པར་གྱུར་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དག་ཉེ་བར་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡོད་ན་ལེན་པ་པོའི་སྲེད་པ་རབ་ ཏུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ།གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་ན་དེས་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་གང་གི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཕྱིར་དེའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྲིད་པ་དེ་ཡང་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྲིད་པ་ལས་ནི་སྐྱེ་བ་འབྱུང་ངོ་། །སྐྱེ་བ་ལས་ནི་རྒ་ཤི་ དང་མྱ་ངན་དང་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་འཁྲུག་པ་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་འབའ་ཞིག་པ་མ་འདྲེས་པ་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མཁས་པ་རྣམས་ནི་འཁོར་བའི་རྩ་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་འདུ་མི་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མི་ མཁས་པ་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་གྱི་མཁས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མ་རིག་པ་འགགས་པར་གྱུར་ན་འདུ་བྱེད་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །མ་རིག་པ་འགག་པར་འགྱུར་པ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་བསྒོམ་པ་ གོམས་པར་བྱས་པ་དང་བརྟན་པོ་ཉིད་དུ་བྱ་བས་སོ།།སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེ་འགགས་པར་གྱུར་པས་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་དེ་དང་དེ་མངོན་པར་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོགས་འབའ་ཞིག་མ་འདྲེས་པ་དེ་ཡང་དག་པར་འགག་ཅིང་གཏན་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ། ས་བོན་ ཚིག་པ་བཞིན་ནོ།།སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལ་འཇུག་པ་རྒྱ་ཆེར་ནི་མདོ་སྡེ་དང་ཆོས་མངོན་པ་དག་ལས་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ། །མདོར་བསྡུ་བའི་དབང་གིས་འདི་ལས་བརྗོད་དོ། ། སྲིད་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་དྲུག་པའོ།

由于彼彼已灭尽，彼彼不再显现。唯有苦蕴，如是真实灭尽。愚者为无明所蔽，为了再有，以身语意三种行为造作地狱等诸行。随其所造作的大中小善不善业，往生于地狱等诸趣。
其中，由行缘识进入诸趣时，便形成名色。当名色形成时，由名色的形成而生起六处。依于六处，由此生起触。此触生起的次第是：唯依眼、色及作意而生。如是依于名色而生识，如是眼、色、识三者和合即是触。
由彼触遍生诸受。由受缘生爱，即对受的对境生起贪爱。有爱则取著四种执取。有取则生起取者之爱。若无取则得解脱，其有不生。然因有取故其有生起，应知彼有即是五蕴。
从有生起生。从生起老死、忧愁、悲叹、痛苦、不悦及烦恼。如是唯一纯粹的苦蕴、苦聚得以生起。因此，智者不造作轮回根本的诸行。所以，愚者是诸行的造作者，而智者则不是。为何如此？因为已见真实故。
其中，当无明灭时，诸行亦不生起。无明的灭尽是通过修习、熟习及稳固十二支的了知而成就。由于彼彼有支灭尽，彼彼有支不再显现。如是唯一纯粹的苦蕴、苦聚真实灭尽、永远灭尽，如同种子被焚烧。
对于这十二有支的广泛理解，应当从经藏和阿毗达磨中获得。此处仅依略说而述。
这是第二十六品，名为'观察十二有支'。

། །། འདིར་སྨྲས་པ། ད་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་དང་མཐུན་པའི་མདོ་སྡེའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་ནས་ལྟ་བའི་རྣམ་པ་རྣམས་མི་སྲིད་པར་སྟོན་ཅིག་།འདིར་བཤད་པ། འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་ཞེས་དང་། །མ་བྱུང་འཇིག་རྟེན་རྟག་སྩོགས་པར། །ལྟ་བ་གང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ ཡིན།།མ་འོངས་དུས་གཞན་འབྱུང་འགྱུར་དང་། །མི་འབྱུང་འཇིག་རྟེན་མཐའ་སོགས་པར། །ལྟ་བ་གང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་སྡོམ་པའི་རྣམ་གྲངས་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་སྡེ་ལས་གསུངས་པ། བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དང་། བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་འདིས་འཇིག་རྟེན་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ འདིས་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ནི་མི་འཐད་དེ། རིགས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་གྱུར་ཅེས། །བྱ་བ་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ། །སྔོན་ཚེ་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བ། །དེ་ཉིད་འདི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་ཉིད་བདག་ཏུ་འགྱུར་སྙམ་ན། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐ་དད་འགྱུར། །ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པར། །ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། །ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པའི། །བདག་ཡོད་མ་ཡིན་བྱས་པའི་ཚེ། །ཉེ་བར་ལེན་ཉིད་བདག་ཡིན་ན། །ཁྱོད་ཀྱི་བདག་ནི་མེད་པ་ཡིན། །ཉེ བར་ལེན་ཉིད་བདག་མ་ཡིན།།དེ་ནི་འབྱུང་དང་འཇིག་པ་ཡིན། །ཉེ་བར་བླང་བ་ཇི་ལྟ་བུར། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་པར་འགྱུར། །བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས། །གཞན་དུ་འཐད་པ་ཉིད་མ་ཡིན། །གལ་ཏེ་གཞན་ན་ལེན་མེད་པར། །གཟུང་ཡོད་རིགས་ན་གཟུང་དུ་མེད། །དེ་ལྟར་ལེན་པས་གཞན་ མ་ཡིན།།དེ་ནི་ཉེར་ལེན་ཉིད་ཀྱང་མིན། །བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་མེད་མིན། །མེད་པ་ཉིད་དུའང་དེ་མ་ངེས། །བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་མི་འཐད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟར་གྱི་བདག་འདི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་གལ་ཏེ་སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་དུ་ད་ལྟར་གྱི་བདག་འདི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཕྱིར་སྐྱོན་ཅིར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟར་གྱི་བདག་འདི་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟར ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐ་དད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཐ་དད་པར་ཡང་འགྱུར་ལ།ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པར་བདག་ཡོད་པར་ཐལ་བར་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པར་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་སྨྲ་བར་ནུས་སམ་ཁོ་བོས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མི་ འཐད་པར་ཤེས་སོ།།དེ་ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་མ་གཏོགས་པའི་བདག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་ད་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་བདག་ཡིན་པར་འགྱུར་བའམ། ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱི་བདག་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་བདག་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ ཕྱིར་ཞེ་ན།ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་ཡིན་པས་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་བདག་གི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ།

于此说道：现在你要依据声闻乘相应的经典宗旨来说明诸见解的形态是不可能的。在此解释：'过去时曾生起以及未生起，世间常等见解，这些都是依据前际。未来时他世将生以及不生，世间有边等见解，这些都是依据后际。'
如《一切漏防护法门经》中所说：'我于过去时曾生起'以及'我于过去时未曾生起'，由此因缘而执著世间常等见解，这些都是依据前际。'我于未来他世将生起'以及'我于未来他世将不生起'，由此因缘而执著世间有边等见解，这些都是依据后际。
这些都是不合理的。为何理由呢？解释道：'过去时曾生起'这种说法不合理，因为前世所生起的并非此世之我。若认为是同一个我，则所依蕴应成相异。除去所依蕴外，你的我又是什么？若说除去所依蕴外无我，那么若所依蕴即是我，则你的我就不存在了。
所依蕴并非是我，它是生灭法。所取如何能成为能取？我不能合理地异于所依蕴。若是相异，则离开所依蕴应可得我，但实不可得。如是，非异于所依，亦非即是所依。我非无所依蕴，亦非决定无。
'我于过去时曾生起'这种说法不合理。为什么呢？因为前世所生起的并非此世之我。若有人想：'如果前世所生起的就是此世之我，那有什么过失呢？'对此解释道：如果前世所生起的就是此世之我，那么所依蕴应成相异，而且离开所依蕴应有我的过失。
那么除去所依蕴外，你能说出你的我是什么吗？我知道这在任何情况下都不合理。若想：'除去所依蕴外无我'，那么现在要么所依蕴即是我，要么你的我就不存在。所依蕴即是我这种说法也不合理。为什么呢？因为所依蕴是生灭法，有生有灭，而这不是我的特征。

།ཡང་གཞན་ཡང་། ཉེ་བར་བླང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཇི་ལྟ་བུར་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱོན་དུ་མར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ ལ་འདི་སྙམ་དུ་ཉེ་བར་བླང་བ་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ་གཞན་ཡིན་པར་སེམས་ན།དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་གཞན་དུ་འཐད་པ་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་གཞན་ཡིན་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པར་ཡང་མིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གཟུང་དུ་ཡོད་པའི་རིགས་ ན་གཟུང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་བདག་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཉེ་བར་ལེན་པ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན། འགའ་ཡང་མེད་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བརྟག་པ་འདིས་བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་ དེ་མི་འཐད་དོ།།ད་ནི། འདས་པའི་དུས་ན་མ་བྱུང་ཞེས། །བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །སྔོན་ཚེ་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བ། །དེ་ལས་འདི་གཞན་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདི་ནི་གཞན་གྱུར་ན། །དེ་མེད་པར་ཡང་འབྱུང་བར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་གནས་འགྱུར་ཞིང་། །དེར་མ་ཤི་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། ཆད་དང་ལས་རྣམས་ཆུད་ཟ་དང་། །གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་ལས་རྣམས་ནི། །གཞན་གྱིས་སོ་སོར་མྱོང་བ་དང་། །དེ་ལ་སོགས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་མིན་ཏེ། །འདི་ལ་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །བདག་ནི་བྱས་པར་འགྱུར་བ་དང་། །འབྱུང་བའམ་རྒྱུ་མེད་ཅན་དུ་འགྱུར། ། ད་ནི་བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔོན་གྱི་ཚེ་རབས་རྣམས་སུ་གང་བྱུང་བར་གྱུར་པ་དེ་ལས་འདི་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་འདི་གཞན་ཡིན་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཕྱིར་དེ་མེད་པར་ཡང་འདི་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང གཞན་ཡང་།སྔ་མ་དེ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་ན་གནས་པར་འགྱུར་ཞིང་འདི་ཡང་དེར་མ་ཤི་བར་དེར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ཆད་པ་དང་ལས་རྣམས་ཆུད་ཟ་བ་དང་གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་ལས་རྣམས་གཞན་གྱིས་སོ་སོར་མྱོང་བ་དང་། དེ་ལ་སོགས་པ་སྐྱོན་མང་པོ་དག་ཏུ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ གཞན་ཡང་།དེ་ལྟ་ན་བདག་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། བདག་མ་བྱུང་བ་ལས་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདི་ལ་ཡང་བདག་བྱས་པར་འགྱུར་བ་དང་། བྱུང་བ་རྒྱུ་མེད་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བས། དེ་ནི་མི་འདོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་བརྟག་པ་འདིས་ བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ།།དེ་ལྟར་བདག་བྱུང་བདག་མ་བྱུང་། །གཉི་ག་གཉི་ག་མ་ཡིན་པར། །འདས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ། །དེ་དག་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ན་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཅེས་ བྱ་བ་དང་།བདག་སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དང་། སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་ཀྱང་གྱུར་ལ། བྱུང་བར་མ་གྱུར་ཀྱང་མ་གྱུར་ཅེས་བྱ་བ་དང་། སྔོན་འདས་པའི་དུས་ན་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་། བྱུང་བར་མ་གྱུར་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་འདས་པའི་དུས་ལ་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་ དེ་དག་འཐད་པ་མ་ཡིན་ནོ།

再者，所取即是能取者，这将导致诸多过失。若认为能取者异于所取，对此当解释：我（自我）不应异于取蕴。为什么呢？若是异者，则应离开取蕴也能被眼等诸根所取，然而实际并非如此。
如是，我既非异于取蕴，也非即是取蕴，非无取蕴，也非决定无有。因此，依此观察，'我于过去世曾经存在'这种说法不合理。
现在，'过去世不曾存在'这种说法也不合理。前世中所生者，与此非异。若是异者，则应无彼而生。如是则应住于彼处，未死即生于彼处。
将导致断灭、业果毁灭、他人所造之业由他人感受等诸多过失。非从无生起，此将导致过失。我将成为所作，或成为无因而生。
现在，'我于过去世不曾存在'这种说法也不合理。为什么呢？因为前世中所生者与此非异。若是异者，则应无彼而此生。
再者，前者如是住于彼处，此者未死即生于彼处。如是则有断灭、业果毁灭、他人所造之业由他人感受等诸多过失。
再者，如是则我将从无中生起，然而我不能从无中生起，因此将导致我成为所作或无因而生的过失，这是不可接受的。因此，依此观察，'我于过去世不曾存在'这种说法也不合理。
如是，'我曾存在'、'我不曾存在'、'二者都是'、'二者都非'等关于过去的见解都不合理。
如是详细观察，'过去世曾经存在'、'过去世不曾存在'、'过去世亦存在亦不存在'、'过去世非存在非不存在'等关于过去的见解都不合理。

།ད་ནི། མ་འོངས་དུས་གཞན་འབྱུང་འགྱུར་དང་། །འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར། །ལྟ་བ་གང་ཡིན་དེ་དག་ནི། །འདས་པའི་དུས་དང་མཚུངས་པ་ཡིན། །ད་ནི་བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་། བདག་མ་འོངས་པའི་དུས་གཞན་དུ་འབྱུང་བར་མི་ འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འདས་པའི་དུས་དང་མཚུངས་པར་བསམ་པར་བྱ་སྟེ།འདས་པའི་དུས་ལ་བརྩམས་པའི་སྐྱོན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་འདིར་ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། གལ་ཏེ་ལྷ་དེ་མི་དེ་ན། །དེ་ལྟ་ན་ནི་རྟག་པར་འགྱུར། ། ལྷ་ནི་མ་སྐྱེས་ཉིད་འགྱུར་ཏེ། །རྟག་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ལྷ་དེ་ཉིད་མི་དེ་ཉིད་དུ་གྱུར་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་གཞན་ཡང་། ལྷ་མ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྟག་པ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཕྱིར་ལྷ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་མི་མ་ཡིན་ཞིང་ལྷ་མ་སྐྱེས་པ ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ལྷ་ལས་མི་གཞན་ན། །དེ་ལྟ་ན་ནི་མི་རྟག་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ལྷ་མི་གཞན་ཡིན་ན། །རྒྱུད་ནི་འཐད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ལྷ་ལས་མི་གཞན་ཡིན་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི་མི་རྟག་པར་འགྱུར་རོ། །རྒྱུད་ཀྱི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་ལྷ་ལས་མི་གཞན་ཡིན་པར་མི་ འཐད་པས།དེའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ལྷ་ཡིན་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་མི་ནི་ཡིན་གྱུར་ན། །རྟག་དང་མི་རྟག་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། །དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་ལྷ་ཡིན་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མི་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་ པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བདག་ཉིད་གཉིས་པ་ཉིད་མི་རིགས་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྟག་དང་མི་རྟག་པ། །གཉི་ག་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི། །རྟག་པ་མ་ཡིན་མི་རྟག་མིན། །འགྲུབ་པར་འགྱུར་བར་འདོད་ལ་རག་།གལ་ཏེ་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་ པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉི་ག་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི།དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བར་འདོད་ལ་རག་ན། གང་གི་ཕྱིར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དེ་གཉི་ག་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པ་དེའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན། མི་རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ ཡང་རབ་ཏུ་མི་འགྲུབ་པོ།།གལ་ཏེ་གང་ཞིག་གང་ནས་འོངས། །ཅི་ཞིག་གང་དུ་འགྲོ་འགྱུར་ན། །དེ་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐོག་མེད་པས། །རྟག་པར་འགྱུར་ན་དེ་ཡང་མེད། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཡུལ་གང་ནས་འོངས་ཤིང་ཅི་ཞིག་ཅིག་ཏུ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པས་ རྟག་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།ཤེས་རབ་ཀྱིས་བཙལ་ན་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ཡུལ་གང་ནས་འོངས་ཤིང་ཅི་ཞིག་ཅིག་ཏུ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་དངོས་པོ་འགའ་ཡང་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཡང་མེད་པས་རྟག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རྟག་པ་འགའ་མེད་ན། །མི་རྟག་ གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར།།རྟག་པ་དང་ནི་མི་རྟག་དང་། །དེ་གཉིས་བསལ་བར་གྱུར་པའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བརྟགས་ན་དངོས་པོ་རྟག་པ་འགའ་ཡང་མེད་ན། ད་མི་རྟག་པ་གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར། རྟག་ཀྱང་རྟག་ལ་མི་རྟག་ཀྱང་མི་རྟག་པ་དང་། རྟག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་རྟག་པ་ ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལྟ་བས་ན་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལས་བརྩམས་པའི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་མི་འཐད་དོ།

现在，对于未来其他时候将会生起，以及将不会生起这两种见解，它们与过去时相同。现在，对于'我将在未来其他时候生起'以及'我将不会在未来其他时候生起'这两种对未来时的见解，应当理解为与过去时相同，对于过去时所涉及的过失，在此也应当详细了知。
此外，若是那天人即是那人，如此则成为常住。天人将成为未生，因为常住者无有生故。若是那天人即是那人自身，如此则成为常住。此外，天人也将成为未生，为什么呢？因为常住者无有生故。因为天人非即是人，天人也非未生，所以非常住。
若是人非异于天人，如此则成无常。若是天人与人相异，则相续不应理。若是人非异于天人，如此则成无常。由相续的理由，天人与人相异不应理，因此非无常。
若是一分是天人，一分是人，因为将成常与无常，那也不应理。若是一分是天人，一分是人，如此则既是常住又是无常，因为如此二自性不应理，所以既非常住又非无常。
若是常住与无常二者都成立，则非常非无常将随之成立。若是常住与无常二者都得以成立，则非常非无常也将随之成立，因为常住与无常二者都不成立，所以非常非无常也不成立。
若是某物从某处来，某物往某处去，因此无始故将成常住，但那也不存在。若是某一事物从某处而来并往某处而去，因此由于无始而将成常住，但以智慧观察时，不存在任何从某处而来并往某处而去的事物，因此也无有无始，所以非常住。
若是无有任何常住，则何者将成无常？常住与无常，以及遮除彼二者。若是如此以智慧观察时无有任何常住的事物，那么何者将成无常？既是常住又是无常，以及非常住亦非无常又是何者？因此，关于前际的常住、无常等四者都不应理。

།ད་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་ལས་བརྩམས་པའི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་མི་འཐད་པ་དེ་ལྟར་བཤད་པར་ བྱ་སྟེ།གལ་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། བཤད་པ། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ན། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ན། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར། །འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དེ་། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པར་ གྱུར་ན།དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡོད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ། །འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པར་གྱུར་ན་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་ རྟེན་ཕ་རོལ་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འཇིག་རྟེན་ཕ་རོལ་ཡང་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །དེ་གཉིས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འཐད་ཅེ་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན། །འདི་ནི་མར་མེའི་འོད་དང་མཚུངས། །དེ་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་ཉིད་དང་ནི། ། མཐའ་མེད་ཉིད་ཀྱང་མི་རིགས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་འདི་ནི་མར་མེའི་འོད་དང་མཚུངས་པར་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱིས་ཚོགས་པའི་དབང་གིས་འབྱུང་བ་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་ཉིད་དང་མཐའ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་རིགས་ཤེ་ན། དེ་ལ་བཤད་པར་བྱ སྟེ།གལ་ཏེ་སྔ་མ་འཇིག་འགྱུར་ཞིང་། །ཕུང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་བྱས་ནས། །ཕུང་པོ་དེ་ནི་མི་འབྱུང་ན། །དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་འགྱུར། །གལ་ཏེ་སྔ་མ་མི་འཇིག་ཅིང་། །ཕུང་པོ་འདི་ལ་བརྟེན་བྱས་ནས། །ཕུང་པོ་དེ་ནི་མི་འབྱུང་ན། །དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་འགྱུར། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་སྔ་ མ་རྣམས་འཇིག་པར་འགྱུར་ཞིང་།ཕུང་པོ་འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་གཞན་དེ་དག་མི་འབྱུང་ན་ནི། དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་སྔ་མ་རྣམས་མི་འཇིག་ཅིང་ཕུང་པོ་ འདི་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕུང་པོ་ཕྱི་མ་དེ་དག་མི་འབྱུང་ན་ནི།དེས་ན་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་མི་འཐད་དོ། །བཙུན་པ་འཕགས་པ་ལྷས་ཀྱང་། །ཉན་པ་པོ་དང་མཉན་བྱ་དང་། །སྨྲ་པོ་འབྱུང་བ་ཤིན་ཏུ་ དཀོན།།དེ་ཕྱིར་མདོར་ན་འཁོར་བ་ནི། །མཐའ་ཡོད་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་མིན། །ཞེས་བཤད་དོ། །ད་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་ཡོད་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་ནི་ མེད་གྱུར་ན།།འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་འགྱུར། །དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་ཡོད་པར་གྱུར་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་མཐའ་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་བདག་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ བས་དེ་ནི་མི་འཐད་དོ།།ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཉེར་ལེན་པ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་འགྱུར་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་མི་འགྱུར། །དེ་ལྟར་དེ་ནི་མི་རིགས་སོ། །ཇི་ལྟ་བུར་ན་ཉེར་བླང་བ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་འགྱུར་ལ། །ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་མི་འཇིག་འགྱུར། །དེ་ལྟར་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ།

现在从后际开始，将解说四种边际和无边际等如何不合理。如果问如何不合理，则说：
如果世间有边际，来世如何存在？如果世间无边际，来世如何存在？
世间有边际这一说法不合理。为什么呢？如果世间有边际，则来世就不会存在。又因为来世是存在的，所以世间有边际这一说法不合理。
世间无边际这一说法也不合理。为什么呢？如果世间无边际，则来世就不会存在。又因为来世是存在的，所以世间无边际这一说法也不合理。
为什么这两者都不合理呢？对此解说：因为诸蕴相续，如同灯光一般。因此，有边际和无边际都不合理。
因为诸蕴相续如同灯光一般，是依靠因缘和合而生起，所以世间有边际和无边际这两种说法都不合理。
为什么不合理呢？对此解说：如果前蕴灭去，依此蕴而后蕴不生，则世间有边际。如果前蕴不灭，依此蕴而后蕴不生，则世间无边际。
如果前蕴灭去，依此诸蕴而其他诸蕴不生起，则世间应成有边际，然而事实并非如此，所以世间有边际这一说法不合理。
如果前蕴不灭，依此诸蕴而后蕴不生起，则世间应成无边际，然而事实并非如此，所以世间无边际这一说法也不合理。
尊者圣天也说：'听者与所闻及说者出现极为稀有，因此简言之，轮回非有边际亦非无边际。'
现在，世间亦有边际亦无边际这一说法也不合理。为什么呢？解说：如果一分有边际，一分无边际，世间则成有边无边，这也不合理。
如果一分有边际而一分无边际，则世间应成亦有边际亦无边际，然而这样事物就成为双重性质，所以这是不合理的。
如何能有所取一分灭而一分不灭？如是不合理。如何能有能取一分灭而一分不灭？如是也不合理。

།རེ་ཞིག་ཉེ་ བར་ལེན་པ་པོ་རིགས་པ་གང་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་ལ།ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དེ་ནི་མི་རིགས་སོ། །ཉེ་བར་བླང་བ་ཡང་རྣམ་པ་གང་གིས་ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་གཅིག་རྣམ་པར་འཇིག་པར་ མི་འགྱུར་ཏེ།རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་ཉིད་མི་འཐད་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་དེ་ཡང་མི་རིགས་སོ། །དེ་ལྟར་གང་གི་ཕྱིར་དངོས་པོ་བདག་ཉིད་གཉིས་པ་ཉིད་མི་འཐད་པ་དེའི་ཕྱིར། འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་ཀྱང་ཡོད་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་མེད་ཅེས་བྱ་བ་མི་འཐད་དོ། །ད་ནི་འཇིག་རྟེན་མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་མི་འཐད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་མཐའ་ཡོད་མཐའ་མེད་པ། །གཉི་ག་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི། །མཐའ་ཡོད་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་མིན། །འགྲུབ་པར་འགྱུར་པ་འདོད་ལ་རག་།གལ་ཏེ་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉི་ག་རབ་ཏུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི། དེའི་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་པ་ ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རབ་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་པ་ཡང་འདོད་ལ་རག་ན།གང་གི་ཕྱིར་མཐའ་ཡོད་པ་དང་མཐའ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གཉིས་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་པ་དེའི་ཕྱིར། མཐའ་ཡོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་མཐའ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་རབ་ཏུ་མ་གྲུབ་བོ། དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟག་པ་འདིས་ ཕྱི་མའི་མཐའ་ལས་བརྩམས་པའི་མཐའ་དང་མཐའ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་བཞི་པོ་མི་འཐད་དོ།།ཡང་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དག་།སྟོང་ཕྱིར་རྟག་ལ་སོགས་ལྟ་བ། །གང་དུ་གང་ལ་གང་དག་གིས། །ཇི་ལྟར་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །ཡང་ན་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྟོང་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ལྟ་བ་དག་ཡུལ་ དང་དུས་གང་དུ་དངོས་པོ་གང་ལ་ལྟ་བ་གང་དག་རྒྱུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར།གང་གིས་ཐུགས་བརྩེ་ཉེར་བཟུང་ནས། །ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་སྤང་པའི་ཕྱིར། །དམ་པའི་ཆོས་ནི་སྟོན་མཛད་པ། །གཽ་ཏམ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་གིས་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཉེ་བར་བཟུང་ནས། ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་སྤང་བའི་ཕྱིར། དམ་ པའི་ཆོས་ནི་བསྟན་པར་མཛད་།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤིན་ཏུ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་མཚུངས་པ་མེད་པ་གཞལ་དུ་མེད་པ་གདུང་གཽ་ཏམ་དང་གཅིག་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། དཔེར་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དགའ་བྱེད་བཞིན་ནོ། ། སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་དབུ་མ་རྩ་བའི་ འགྲེལ་པ་ག་ལས་འཇིགས་མེད་ལས།ལྟ་བ་བརྟག་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་བདུན་པ་སྟེ་ཐ་མའོ།། །། དབུ་མ་རྩ་བའི་འགྲེལ་པ་ག་ལས་འཇིགས་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་མདོར་བསྟན་པ། བསྟན་བཅོས་དང་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དང་། ངག་དང་ཚིག་རིག་པ་དང་། ལུང་གིས་ གྲུབ་པ།རང་དང་གཞན་གྱི་གྲུབ་པའི་མཐའ་སྨྲ་བའི་ཕྱོགས་ག་ལས་ཀྱང་འཇིགས་པ་མེད་པ། རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། སུན་དབྱུང་བའི་བསལ་བ་དང་། དེ་ཁོ་ན་དག་བསྟན་པ་ལྟ་བ་ངན་པའི་དྲི་བ་ཞི་བར་བྱེད་པ་དང་ལྡན་པ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚུལ་སྟོན་པ། སློབ་དཔོན་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་མི་འཕྲོགས་ པའི་མཁྱེན་རབ་དང་ཐུགས་རྗེར་ལྡན་པ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པའི་ཚུལ་རབ་ཏུ་འབྱེད་པ་རབ་ཏུ་དགའ་བའི་ས་བསྒྲུབས་ནས། བདེ་བ་ཅན་གྱི་ཞིང་དུ་གཤེགས་པ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་བའི་འོད་ཅེས་བྱ་བར། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཡེ་ཤེས་འབྱུང་གནས་འོད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་བས་མཛད་པ་ཞེས་བྱ་བ་རྫོགས་སོ།

暂时，取者以何种道理会使一边毁灭而另一边不毁灭呢？因为没有常与无常性，所以这是不合理的。所取也以何种方式会使一边毁灭而另一边不毁灭呢？因为常与无常性本身就不成立，所以这也是不合理的。如此，因为事物具有二性是不成立的缘故，所以'世间有边且无边'这种说法是不合理的。
现在，'世间既非有边也非无边'这种说法也是不合理的。为什么呢？解释道：若有边与无边二者得以成立，则'非有边非无边'的成立即取决于此。若'有边'与'无边'这二者得以成立，则'既非有边也非无边'这一说法的成立也取决于此。因为'有边'与'无边'这二者并未成立，所以'既非有边也非无边'这一说法也未成立。
因此，通过这种观察，从后际出发的有边、无边等四种说法都是不合理的。或者，一切事物皆空的缘故，常等见解于何处、何事、由谁、如何普遍生起？或者，因为一切事物皆空，常等见解在何处何时对何事物，何种见解因何而普遍生起？
对于以大悲摄受，为断除一切见解而宣说正法的乔达摩，我致以顶礼。对于以大悲心摄受，为断除一切见解而宣说正法，佛世尊极其稀有不可思议无与伦比难以衡量的乔达摩族人，我致以顶礼，如同菩萨喜作一样。
这是圣龙树菩萨所造的《中论根本颂释·无畏论》中《观见品》，即第二十七品，也是最后一品。
《中论根本颂释·无畏论》偈颂，即简要阐述般若之义，以论典、品章、语言、文字分析及经典成立，对自他宗义说者的观点毫无畏惧，具足比量、破斥、遮遣及宣说真实义、息灭恶见疑问，显示般若波罗蜜多之理，是由大师圣者龙树所造圆满——具足无碍智慧与大悲，成就极喜地后往生极乐净土，将在净光世界成为如来智慧光明佛。

། །། དབང་ཕྱུག་དམ་པའི་མངའ་བདག་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྷ་བཙན་པོའི་བཀའ་ལུང་གིས། རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་དབུ་མ་པ་ཛྙཱ་ན་གརྦྷ་དང་། བོད་ཀྱི་ཞུ་ཆེན་གྱི་ལོ་ཙཱ་བ་དགེ་སློང་ཀླུའི་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུ་ཆེན་བགྱིས་ཏེ་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ་། །ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ངེས་དོན་དབུ་མའི་བསྟན་བཅོས་ཤེས་རབ་ཅེས བྱ་བའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ།སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་དང་། གནས་བརྟན་བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏ་དང་། ཙནྡྲ་ཀཱིརྟི་དང་། དེ་བ་ཤར་མ་དང་། གུན་ཤྲཱི་དང་། གུན་མ་ཏི་དང་། སྠི་ར་མ་ཏི་དང་། ལེགས་ལྡན་འབྱེད་དང་བརྒྱད་ཅེས་གནའ་མཆན་གཅིག་ལས་འབྱུང་། འདི་ལ་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན། ཤློ་ཀ་ནི་ཉིས་སྟོང་ཆིག་བརྒྱ་ཡོད། བམ་པོ་ནི་བདུན་དུ་བྱས་སོ།

依据至高无上的统治者大王吉祥天王的旨意，由印度堪布大乘中观论师智藏和西藏的大译师比丘龙幢翻译、校对并最终确定。
大乘了义中观论著《般若》的注释作者有：论师龙树、上座佛护、月称、提婆设摩、功德吉祥、功德智、坚慧、清辨等八位，此说出自一则古注。
此论共有二十七品，颂词二千一百偈，分为七卷。

